«قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ساۋات مىڭباەۆ سۇحباتتا «تولاعاي تابىسقا الىپ كەلەتىن جاداعاي جەڭىستەر» تۋرالى اڭگىمەلەيدى.
– ساۋات مۇحامەتباي ۇلى, سوڭعى كەزدە قمگ اتىنا, سونىڭ ىشىندە قارىزدارىنا قاتىستى كوپ سىن ايتىلۋدا. شىن مانىندە جاعداي قالاي قالىپتاسۋدا؟
– قارىز ءبىر جىلدىڭ توڭىرەگىندە قوردالانعان ماسەلە ەمەس. قمگ ءبىر مەزەتتە اۋقىمدى, ستراتەگيالىق ماڭىزى بار بىرنەشە جوبانى ىسكە اسىرعانىن ەسكەرگەن ءجون. بۇل قاشاعان مەن قاراشىعاناقتان ۇلەستەردى ساتىپ الۋ, قمگ-نىڭ ەۋروپالىق اكتيۆى – «رومپەترول» كومپانياسىنا ينۆەستيتسيا سالۋ. وسىلايشا ءبىر ۋاقىتتا ءۇش ءىرى زاۋىتتى جاڭعىرتۋ, گاز-تاسىمال جۇيەسىنە ەلەۋلى قارجى قۇيۋ. ارينە, مۇنىڭ ءبارى بورىش جۇكتەمەسى تۇرعىسىنان العاندا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. وسى جوبالاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە مىندەتتى بولدىق. اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق سالىمداردىڭ كەزەڭى اياقتالعانىن جاقسى جاڭالىعىمىز دەۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, ءىرى جوبالار بويىنشا ايتىپ وتەيىن. قاشاعان 2016 جىلدىڭ قاراشاسىندا ىسكە قوسىلدى. جوبا كىرىس اكەلە باستادى جانە ەندىگى كەزەكتە قمگ-دان قوماقتى اقشالاي اعىنداردىڭ بولۋى ازىرگە كوزدەلمەيدى. قاراشىعاناقتىڭ 10 پروتسەنتتىك ۇلەسىن ساتىپ الۋ ءوزىن-ءوزى وتەدى. ۇلتتىق كومپانيا ۇلەسىنە تيەسىلى كىرىس قمگ-عا ءتۇسۋىن جالعاستىرادى. ەكىنشىدەن, ماگيسترالدى قۇبىر جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا كوگىلدىر وتىنمەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. ىشكى نارىققا شامامەن 13,7 ملرد تەكشە مەتر گاز جەتكىزەمىز. بۇل از ەمەس. الايدا بۇدان بىزگە ەشقانداي پايدا تۇسپەيدى. وسى وتىن ءتۇرىنىڭ ىشكى جەتكىزىلىمدەرى كومپانياعا جىلىنا 57 ملرد تەڭگە شىعىن كەلتىرەدى. بۇل گاز ەكسپورتىنان تۇسەتىن كىرىس ەسەبىنەن وتەلەدى. ايتا كەتەتىن جايت, گاز 2017 جىلدىڭ قازانىنان باستاپ قىتاي باعىتىنا قاراي ەكسپورتقا شىعارىلا باستادى. بۇل جوبا كىرىس اكەلىپ, بورىشتىق مىندەتتەمەلەردىڭ وتەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ۇشىنشىدەن, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مەن پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. وسى زاۋىتتار مۇنايدى وڭدەۋ كولەمى مەن تەرەڭدىگىن ۇلعايتتى. مۇناي ونىمدەرىنىڭ ك4 جانە ك5 ستاندارتتارىن شىعارا باستادى. شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا بارلىق ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارى 2018 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىن اياقتالادى. وسىنىڭ بارلىعى مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى كەزىندە ورىن الدى. ارينە, بۇل كومپانيا ءۇشىن قيىن كەزەڭ بولدى.
– مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ كۇتكەن ناتيجەنى بەردى مە؟
– ءيا, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭعىرتۋ ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلدى. ايتۋ وڭاي عوي, بىراق تۇراقتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستە جاڭعىرتۋ جاسالعانىن ءتۇسىنۋ كەرەك. شيكىزات وڭدەۋ پروتسەسىن توقتاتپاي, بارلىق اۋقىمدى جۇمىس كولەمىن اتقارۋ – تەحنولوگيالىق جاعىنان جەڭىل شارۋا ەمەس. بۇگىندە نارىقتا اقشىل ءتۇستى مۇناي ونىمدەرى جەتىپ ارتىلادى. وتىندى ەكسپورتقا شىعارۋ مۇمكىندىگىن الۋ ءۇشىن سالالىق مينيسترلىك ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسىمەن جاسالعان كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن تەزدەتۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, ءبىزدى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتەگەن ەدى. سونىڭ سالدارىنان ەكسپورتقا تىيىم سالۋ ەنگىزىلدى. الدا مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن ۇيىمداستىرۋ مىندەتى تۇر.
– شەتەلدىك اكتيۆتەر ءوزىن وتەدى مە؟
– شەتەلدىك اكتيۆتەرگە «رومپەترول» جاتادى. ەۋروپالىق اكتيۆكە قوماقتى قاراجات سالىندى. بۇل اكتيۆ تە قيىن-قىستاۋ كەزەڭدى باستان وتكەردى: 2007 جىلدان 2015 جىلعا دەيىن تابىس تۇسپەدى. سوندىقتان ونىڭ وتىمدىلىگى تۋرالى ازىرگە ايتا المايمىز. بىراق 2013 جىلدان باستاپ قمگ «رومپەترولعا» قارجى بولگەن ەمەس. ال 2016 جىلدان بەرى كىرىس الىپ وتىر. 2017 جىلى بۇل اكتيۆ 80 ملن دوللار اكەلدى. ناتيجە جامان ەمەس. تابىستى مولايتۋعا تىرىسامىز.
– باعالاردىڭ ءوسۋىن مۇنايشىلار جاقسى قابىلداعان بولار. بۇدان جاعداي رەتتەلە مە؟
– ءيا, سوڭعى بىرنەشە جىل بويى مۇناي باعاسى تومەن بولدى. پارادوكس, بىراق شىن مانىندە بۇل بىزگە كومەكتەستى. ءتىپتى وسى داعدارىس بولماعاندا, بارلىق قيىن كەزەڭنەن ءوتۋ ءۇشىن ونى ويلاپ تابۋ كەرەك بولار ەدى. قيىن كەزەڭ دەگەنىمىز ءپروفيلدى ەمەس اكتيۆتەردى تابىستاۋ, باسقارۋدىڭ ارتىق دەڭگەيلەرىن جويۋ, تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتۋ. ارينە, باعانىڭ ءوسۋى بىزگە ايتارلىقتاي كومەكتەستى. بىراق مۇنى تۇراقتى تەندەنتسيا دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. باعا كەز كەلگەن ساتتە كەرى ترەندكە يە بولۋى مۇمكىن. تومەن باعا كەزەڭىن پايدالانا وتىرىپ, ءبىز ءبىرتۇتاس شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىردىق. ال باعالار جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ تۇرعاندا, بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋ قيىنعا سوعار ەدى. بىرىنشىدەن, جاڭا ستراتەگيا قابىلداندى. سوعان سايكەس قمگ جاڭا وپەراتسيالىق ۇلگىگە كوشۋدى باستادى. ءبىز بۇل ماسەلەنى تۇراقتى اشىق جاريالاپ وتىرمىز. بۇرىنعى قمگ قۇرامىندا شاعىن حولدينگتىك ۇيىم رەتىندە ءوز الدىنا ۇلتتىق كومپانيا مەن حولدينگ بولىپ تابىلاتىن ەنشىلەس ۇيىمدار بولدى. ارقايسىسىندا ءوزىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى, ءاربىر دەڭگەيدە ءوزىنىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورلارى, ءاربىر كومپانيادا ءوزىنىڭ ستراتەگياسى بولدى. ءبىر كومپانيا توبىنىڭ قۇرامىندا بولساق تا, «قازاقتەڭىزكولىكفلوتى» كومپانياسىندا جەكە, «قازترانسگاز», «قازترانسويل» جانە باسقالاردا – جەكە-جەكە ەدى. بۇل رەتتە باسقارۋشىلىق اقپاراتپەن ۇيلەسىم دە ءالسىز بولدى. ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىنىڭ السىزدىگى ءوز كەزەگىندە جالپى كومپانيالار توبىنىڭ تيىمدىلىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزدى.
ەندى قمگ توپتىڭ ستراتەگياسىن, ادىستەمەسىن, ستاندارتتارىن, بىرىڭعاي قازىناشىلىق ورتالىقتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا فۋنكتسيالاردى ورىندايتىن, باستى باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى قابىلدايتىن بىرىڭعاي كورپوراتيۆتىك ورتالىققا اينالدى. ال ەكىنشى دەڭگەي – بۇل تەك وندىرىستىك كومپانيالار عانا. ولاردىڭ مىندەتى – ءتيىمدى ءونىم شىعارۋ نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ. ءبىز «قازمۇنايگاز – قايتا وڭدەۋ جانە ماركەتينگ» قۇرىلىمىن تاراتتىق. قىزمەتكەرلەرى قمگ-عا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, ءبىر بولىگى قىسقارتىلدى. بۇل ينتەگراتسيا وڭاي بولماعانى تۇسىنىكتى, بىراق ءبارى ويداعىداي ءوتتى. قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىعىنا بىردەي جاعداي جاساۋعا تىرىستىق. ەڭ الدىمەن ادامداردى ىرىكتەۋدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى, ءادىل كريتەريلەرىنىڭ بولعانىن قالادىق. بۇگىندە وسى سياقتى ۇدەرىستەن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» كومپانياسى ءوتىپ جاتىر, كەلەسىسى «قازترانسگاز» بولادى.
ەكىنشىدەن, وتكەن تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, اعىمداعى قىزمەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە, سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە قارجىلىق ءتارتىپ قاجەت. ءبىز ينۆەستيتسيالارعا ليميت ورناتتىق. ءار جوبانىڭ مەرزىمى, ونىڭ كىرىستىلىگىن تالداۋ بويىنشا قاتاڭ رەگلامەنت ەنگىزدىك. بۇل مۇناي باعاسى كوتەرىلگەن جاعدايدا ينۆەستيتسيالىق شەكتەۋلەر الىنا ما دەگەندى بىلدىرە مە؟ مەنىڭشە, بۇلاي بولمايدى. ينۆەستيتسيالار مۇمكىندىكتەرمەن ولشەنۋى جانە بورىشتىق جۇكتەمەنىڭ ارتۋىن كوزدەمەۋگە ءتيىس. جاڭا قاتاڭ تالاپتارعا بايلانىستى بىرقاتار جوبادان باس تارتۋعا تۋرا كەلدى. دەي تۇرا, ماڭىزدى دەگەن جوبالارىمىزدى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك. بۇل جونىندە سۇحباتىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەن ەدىم.
– كەز كەلگەن بيزنەستىڭ ماقساتى – تابىس تابۋ. الايدا ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگى ءۇشىن كوپ جاعدايدا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاعى زيان شەگەدى. شتات قىسقارتىلادى, ءتيىمسىز قۇرىلىمدار جويىلادى. ال قىزمەتكەرلەردى ساقتاپ قالۋ – شىعىن. ۇلتتىق كومپانيا ءبارىن قاتار الىپ ءجۇرۋى كەرەك. وسى ءتۇيىندى شەشۋ قيىن بولعان جوق پا؟
– ءيا, بۇل ماڭىزدى ماسەلە. قابىلدانعان شەشىمدەردى ايتقان كەزدە ونى دا اتاپ وتكەن ءجون. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, نەگىزگى شەكتەۋشى – بۇل ءوزىمىزدىڭ مۇناي سەرۆيسىنىڭ قىمباتشىلىعى, وسى كومپانيالاردىڭ كوبى رەنتابەلدى ەمەس. سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى مۇنداي مۇناي-سەرۆيس كاسىپورىندارىنا 121 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىلىق قولداۋ كورسەتتى. ەگەر دە ەش شارا قولدانباي, مۇناي-سەرۆيس كومپانيالارىنىڭ ءوزىن ءوزى اقتامايتىن جاعدايىن سول قالپىندا قالدىرساق, وندا الداعى بەس جىلدا ولاردىڭ قىزمەتىن سول دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ ءۇشىن 160 ملرد تەڭگە قوسىمشا قاراجات قاجەت بولادى. توزىعى جەتكەن جابدىقتارعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى مەن ەسەپكە الىپ وتىرعان جوقپىن. سوندىقتان دا ءبىز بۇعان جول بەرە المايمىز.
الەۋمەتتىك شيەلەنىستى ورشىتپەۋ ءۇشىن ولاردى جاۋىپ تاستاي المايمىز. ادامداردى تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى تۇپتەپ كەلگەندە, سول وڭىرلەردەگى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مۇنايدى بارلاۋ, ءوندىرۋ جانە مۇناي سەرۆيسى سەگمەنتىندەگى ناتيجەلەرگە نەگىزدەلەدى. ءار كاسىپورىندا ونى رەنتابەلدى دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر شارالار قابىلدانۋدا. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – تيىمدىلىگى تومەن قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ جۇمىسكەرلەرىنە ەش قيىندىقسىز قايتا وقۋعا, باسقا قۇرىلىمعا اۋىسۋعا نەمەسە قاجەت بولعان كەزدە جۇمىستان شىققاندا بەرىلەتىن لايىقتى جاردەماقى الۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنۋ. وسى ماقساتتا 5/50 باعدارلاماسىن ازىرلەدىك. اتالعان باعدارلاما ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ سەكتورىنا كەتۋگە نەمەسە باسقا كومپانياعا جۇمىسقا ورنالاسۋعا ەركىن تاڭداۋ جاساعاندارعا وتەماقىنىڭ قوماقتى مولشەرىن بەرۋدى كوزدەيدى. كوبىنە 5/50 باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە وتەماقىنىڭ قوماقتى مولشەرىن دە, جەكە كاسىپورىندارعا جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىن دە ۇسىنامىز, بىراق وندا جالاقى دەڭگەيى تومەن.
– ءپروفيلدى ەمەس اكتيۆتەردى جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى جۇمىس قالاي جۇرگىزىلىپ جاتىر؟
– 2015-2017 جىلداردىڭ وزىندە 34 ەنشىلەس قۇرىلىم بويىنشا ءىس-شارالار ورىندالىپ, ولاردىڭ 22-ءى ساتىلدى. قالعاندارى تاراتىلدى نەمەسە قايتا ۇيىمداستىرىلدى. وتكەن جىلى «ەۋرو-ازيا ەير» اۋە كومپانياسىن جانە باسقا دا كوپتەگەن ۇيىمداردى ساتتىق.
– گاز سالاسىنداعى تابىستى جوبالار جايىندا تولىعىراق بايانداپ بەرسەڭىز...
– كوگىلدىر وتىندى قىتايعا ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگى اشىلدى. جوسپار بويىنشا 2018 جىلدىڭ قازانىنا دەيىن 5 ملرد تەكشە مەتر گاز ەكسپورتقا شىعارىلۋى ءتيىس. گازدى قحر-عا ەكسپورتتاۋ قمگ كومپانيالارى توبىنا ەداۋىر پايدا اكەلۋمەن قاتار گازدى ىشكى نارىققا جونەلتۋ شىعىندارىن جابادى. ءىرى گاز قۇبىرلارىنىڭ قازىرگى قارقىنمەن دامۋى كەزىندە گاز-تاسىمال جۇيەسى 2030 جىلى ەمەس, 2023 جىلدا-اق ءوزىن ءوزى اقتايدى دەپ سەنەمىز.
– جەتى جىل – بۇل جوسپارداعى ەلەۋلى تۇزەتۋ ەكەن, قاي رەزەرۆتىڭ ەسەبىنەن؟
– مۇنىڭ بارلىعى قمگ-نىڭ گاز بلوگىنىڭ قىزۋ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا, كەلىسىمشارت جاساعان, تەحنيكالىق جۇمىستى جۇرگىزگەن مامانداردىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. قحر باعىتىنا قاراي گاز تاسىمالىنىڭ دامۋى قمگ-دا جيناقتالعان قارىز سالدارىنان ۇلكەن شەكتەۋلەر بولعان كەزدە ورىن الدى. گاز سالاسىنىڭ ماماندارى جەكە قارجىلارى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋدى ۇيىمداستىرىپ, قاجەتتى اقشا رەسۋرستارىن تابا ءبىلدى. مىسال كەلتىرەيىن. «قاراوزەك» كومپرەسسورلىق ستانساسى – بۇل سمەتالىق قۇنىنان تومەن جانە جەكە كۇشىمىزدىڭ ەسەبىنەن سالىنعان قمگ-نىڭ از جوبالارىنىڭ ءبىرى.
– قالاي ويلاسىز, قمگ كىرىستى تۇرلەندىرىپ, باسەكەگە قابىلەتتى بولا الا ما؟ قمگ الدىندا تاعى قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلماق؟
– قمگ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر ىشىنەن مۇناي حيمياسىن اتاپ كورسەتۋگە بولادى. «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس جاڭعىرتۋ ناتيجەلەرى بويىنشا حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەردى ءوندىرۋ كەشەنى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن وندىرىلەتىن بەنزولعا قوسىمشا پاراكسيلول شىعارۋ (جوعارى قوسىمشا قۇنمەن) جوسپارلانىپ وتىر. وسى ونىمدەرگە جوعارى سۇرانىستى جانە ونىڭ تاياۋ جانە الىس شەتەلدەرگە جەتكىزىلىمىن ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان ءونىم ىشكى نارىقتا مۇناي وندىرۋدەن تۇسەتىن كىرىستى قوسىمشا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قوسىمشا كىرىستى مۇناي ونىمدەرىنىڭ ماركەتينگىنەن دە كۇتۋگە بولادى. ء«اتموز» جشس مەن «پمحز» جشس جاڭعىرتۋ جوبالارىن اياقتاۋ ناتيجەسىندە مۇناي ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى قوسىمشا ۇلعايتىلدى جانە تيىسىنشە مۇناي ونىمدەرىنىڭ قورجىنى جاقساردى. بۇل ەلىمىزدەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا مۇناي وڭدەۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اقشىل ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىنىڭ قوسىمشا كولەمى ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق وتەۋگە جاعداي تۋدىرىپ, الەم نارىعىنىڭ باعاسىمەن قازاقستاننان تىسقارى جەرلەرگە ەكسپورتقا شىعارۋ مۇمكىندىگى اشىلدى, ناتيجەسىندە كومپانيا كىرىسى ارتا تۇسپەك.
– كونەرگەن كەن ورىندارىنىڭ ماسەلەسى قالاي شەشىلىپ جاتىر؟
– ءيا, كومپانيا ءوسۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن ىزدەستىرۋدە. ادەتتە ءوندىرۋ سەكتورى كومپانيانىڭ نەگىزگى تابىسىن قۇرايدى. اكتيۆتەرىمىزدىڭ باسىم بولىگى كونەرگەن كەن ورىندارىنان تۇرادى. ونداي كەن ورىندارىندا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى جوققا شىعارىلمايدى. الايدا, بۇل وڭاي ماسەلە ەمەس. بۇل باعىتتا ءبىرتالاي جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءوندىرۋ جانە بۇرعىلاۋ تەحنولوگيالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارىمەن بىرلەسىپ ءتۇرلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە, جاڭا تاسىلدەردى سىناقتان وتكىزۋدە.
ارينە, بۇرىن بولعان ءوندىرۋ كولەمىن قالپىنا كەلتىرە المايمىز. بۇل كولەم ازايۋىنىڭ تابيعي پروتسەسى. بىراق ەنگىزىلىپ جاتقان تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن وسى كەن ورىندارىنداعى ءوندىرۋدىڭ ەداۋىر تومەندەۋىن كەيىنگە شەگەرە الامىز.
– ءبىر جاعىنان ۇيىمداستىرۋ قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلسە, ەندىگى كەزەكتە جاڭا كاسىپورىندار دا قۇرىلۋدا. مىسالى IT جونىندەگى ورتاق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىن قۇرۋدىڭ سەبەبى نەدە؟
– IT جونىندەگى ورتاق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا (وقكو) كوپ ءۇمىت ارتامىن. اتالعان ورتالىق بۇرىننان شەشىمىن كۇتىپ وتىرعان ماسەلەلەردى جولعا قويۋعا باعىتتالعان. وكىنىشكە قاراي, بىزدە مىناداي جاعداي بولدى: ءار مەكەمەدە ءوزىنىڭ IT-پلاتفورماسى بار. قتو-دا – ءبىرىنشىسى, قتگ-دا – ەكىنشىسى. زاۋىتتاردا – ءۇشىنشىسى. ءبىر SAP-تىڭ وزىندە ءتۇرلى كومپانيالار ءۇشىن ءتۇرلى مودۋلدەرى بولدى. سالدارىنان كادىمگى شوعىرلاندىرىلعان بالانس ايلاپ جيناقتالاتىن. باسقارۋشىلىق اقپاراتپەن جىلدام الماسۋ جايىندا ايتپاي-اق قويايىن. مىنە, وسىدان تياناقسىز باسقارۋشىلىق شەشىمدەر باستالادى.
وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ورتاق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى قۇرىلدى. بۇل قمگ كومپانيالارى توبىنىڭ بارلىق كاسىپورىنىنا قىزمەت كورسەتەتىن IT-كومپانيا. پمحز نەمەسە ءاموز-دە ەندى IT-ماماندار جوق. بۇگىندە قمگ «ايتيشنيكتەرى» دە جوق, تەك قمگ كومپانيالار توبى ءۇشىن وسى جۇيەنىڭ IT-ارحيتەكتۋراسىمەن اينالىسۋشىلار عانا قالدى. جاڭادان قۇرىلعان وقكو – قمگ بويىنشا بارلىق بىرىڭعاي ستاندارتتار, ۇيلەسىمدى باعدارلامالىق ونىمدەردى ەنگىزۋمەن اينالىسادى. بىرىڭعاي IT-جۇيەسىز قمگ كومپانيالار توبى سياقتى كۇردەلى قۇرىلىمنىڭ جۇمىسىن اتقارۋ مۇمكىن ەمەس.
– ساۋات مۇحامەتباي ۇلى, بىرنەشە جىلدان كەيىن كومپانيانى قانداي دارەجەدە كورگىڭىز كەلەدى؟ بۇل ايتىلىپ جۇرگەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ IPO-سىمەن قانشالىقتى ۇيلەسەدى؟
– ءبىز كومپانيانى اشىق, ءاربىر پوزيتسياعا ءادىل كونكۋرستىق ىرىكتەۋ جۇرگىزەتىن كومپانياعا اينالدىرۋعا تىرىسامىز. ءبىزدىڭ توپ-مەنەدجەرلەر وسى پىكىرگە قوسىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. جۇمسالعان كۇش-جىگەردىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ بىرىڭعاي, توپتاستىرىلعان, تيىمدىلىگى جوعارى كومپانياعا اينالاتىن كۇنىمىز الىس ەمەس, قازىردىڭ وزىندە وسى باعىتتا قالىپتاسىپ كەلەمىز.
IPO بويىنشا, ءيا, ءبىز وعان دايىندىق ۇستىندەمىز. IPO-عا شىعۋ ازىرلىك جۇمىستارىنىڭ ۇلكەن كولەمىن كوزدەيدى. ونىڭ ءوز تالاپتارى مەن ستاندارتى بار, ونى ەنگىزۋگە ءتيىسپىز. بۇل جۇمىس وزىق تاجىريبەگە سايكەس ىسكە اسىرىلاتىنىنا سەنىمدىمىن.
– راحمەت, ەڭبەگىڭىزگە تابىس تىلەيمىز.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»