ادام بالاسى جەر بەتىندەگى بارلىق جاراتىلىسپەن جانە عارىش قۇبىلىستارىمەن قوسا تۋعاندىقتان, بۇكىل تىرشىلىك اتاۋلىدان بولەك ءومىر سۇرە المايتىنى ايدان انىق. ەندەشە تابيعاتتىڭ ءتورت مەزگىلىنە تاۋەلدى بولىپ كەلگەن ۇلتتىق بولمىسىمىز ءومىرىمىزدىڭ, ونەرىمىزدىڭ بارلىق قىرىنان قىلاڭ بەرىپ تۇرادى. اسىرەسە بۇل اڭگىمە اۋىلدا تۋىپ, قاريالاردىڭ نەبىر قيسسالارىن ەستىپ, كۇننىڭ الاۋلاپ باتقانىن, تاڭنىڭ شۇكىرشىلىكپەن اتقانىن سەزىنە الاتىن تالانت يەسىنە ەتەنە جاقىن.
بۇل سۋرەتشىنى ءبىر عانا سوزبەن بىلاي سيپاتتاساق تا بولار ەدى. بىردە كاسىپقوي ۇلتتىق سۋرەت ونەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاسقان قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ ءبىرى سابىر مامبەەۆ كورمە ارالاپ ءجۇرىپ, انۋاربەك ايدوسوۆ تۋىندىلارىنىڭ جانىنا توقتاپ: «مىنە, قازاقتىڭ سۋرەت ونەرى وسىنداي بولۋ كەرەك» دەي وتىرىپ, ۇلتتىق بوياۋلاردىڭ شەبەر ۇيلەسىم تاپقانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن. اتاقتى اعامىز سول كەزدە سۋرەتشىنىڭ ءوزىن تانىماۋى دا كادىك.
كەسكىندەمە ونەرى قىزىقتىراتىن ادامدار الدىمەن سۋرەتشىنىڭ وزىمەن ەمەس, سۋرەتتەرىمەن تانىسادى. بوياۋلاردىڭ ايتپاق بولعانى مەن استارىن وقي-وقي كەلە, وسى ءبىر شىعارماشىلىق يەسىمەن ءوزىڭدى ۇدايى سىرلاسىپ كەلە جاتقانداي سەزىنەسىڭ. سونىڭ ءبىرى – قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, ورتالىق ازيا جانە قازاقستان ونەر شەبەرلەرى بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى انۋاربەك ايدوسوۆ.
انۋاربەك نۇرماحان ۇلىمەن كەزدەسپەس بۇرىن, ىلگەرىدە ونىڭ «سيىر جەتەكتەگەن ايەل» دەگەن جۇمىسىن كورىپ, بۇكىل ورتالىق ازيا حالىقتارىنا ءتان تۇرمىستىڭ وتكەن-كەتكەنىن جانە كەلەشەگىن سىيدىرىپ تۇرعانىنا ءتانتى بولعانىمىز بار. شىندىعىندا بۇل سۋرەت ەكولوگيا تاقىرىبىندا بولاتىن.
وعان دەيىن دە, ودان كەيىن دە مودەرن, اۆانگاردتىق باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن كەسكىندەمەشى تالاي تولىمدى تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلدى, ءوز ورتاسىندا دا ابدەن مويىندالعان. بىراق كوكىرەگىڭ تازا, ويىڭ ۇشقىر, رۋحىڭ مىقتى بولماسا كەرەمەت دۇنيەلەر تۋمايدى دەپ ەسەپتەيتىن سۋرەتشىنىڭ باستى باعىتى – تابيعاتپەن بايلانىس, قورشاعان ورتا مەن نيەت تازالىعى.
الدىمەن سۋرەتشىنىڭ 80-ءشى جىلدارداعى كەڭەس وكىمەتى حالقىنىڭ الاپات يادرولىق قاقتىعىستاردىڭ قۇربانىنا اينالارداي ۇرەيمەن ءومىر سۇرگەنىن بەينەلەيتىن ساياسي كارتيناسى كوپشىلىكتىڭ دە, سۋرەتشى مامانداردىڭ دا نازارىن وزىنە ايرىقشا اۋدارادى. بۇل ءجاي عانا شوق ۇستىندەگى تابا مەن ونىڭ جانىندا تۇرعان جالعىز جۇمىرتقا بولاتىن. جۇمىرتقانى جەر شارى دەپ ەسەپتەسەك, وتتا تۇرعان تابانىڭ ونى ءاپ-ساتتە شىجعىرا سالاتىن قۇدىرەتى بار.
دارىندى دارالايتىن تاعى ءبىر ءسات, ماسكەۋدە ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلىپ كەلگەن بۇكىلوداقتىق كورمەگە 1985 جىلى قازاقستان اتىنان العاش رەت بارىپ, بولەكشە بوياۋ بەدەرلەرىمەن ودان كەيىن جىل سايىن قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولعانى. بۇل دا سۋرەتشىلەر ءۇشىن ىلگەرىدە ىلۋدە ءبىر بولاتىن وقيعا.
ودان كەيىن دە 1988 جىلى تاشكەنتتە وتكەن ورتالىق ازيا جانە قازاقستان سۋرەتشىلەرىنىڭ كورمەسىندە ونىڭ جۇمىستارى كوزگە ءتۇسىپ, ەڭ ۇزدىك شىعارمالار ساناتىندا بىرنەشە تۋىندىسى وزبەكستان مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيى قورىنا قولما-قول ساتىپ الىنادى. ءدال وسى جىلى ايدوسوۆتىڭ ايى تاعى وڭىنان تۋىپ, رەسپۋبليكالىق «جىگەر» فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى.
ماسەلەن, سۋرەتشىنىڭ تاشكەنتتەگى ونەر مۋزەيىندە «تىنىشتىق» دەپ اتالاتىن كارتيناسى ءالى كۇنگە دەيىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋلى تۇر. مۇندا قارا اعاشتىڭ قاسىنداعى كادىمگى ەسەك بەينەلەنگەن. حالىقتىق فيلوسوفيامەن قارۋلانعان تاماشا تالاپ يەسى ءدال وسى ەڭبەكقور جانۋاردىڭ تۇرپاتىنىڭ اينالاسىنداعى تىرشىلىك ارقىلى تامىلجىعان تىنىشتىقتىڭ تولايىم ۇندەستىگىن تابۋ ارقىلى تالانتىن مويىنداتقالى قاشان؟!
پەتروگليفتەردى, تاڭبالار يدەياسىن كوپ زەرتتەگەن كەسكىندەمەشى جاڭاشىل باعىت بولىپ ەسەپتەلىنەتىن ينستاللياتسيالىق ونەر قازاقتار ءۇشىن تاڭسىق ەمەس, الميساقتان بار دەپ بىلەدى. سوندىقتان قىلقالام شەبەرىنىڭ تاڭبالارمەن, نىشاندىق سيمۆولدارمەن استاسقان تۋىندىلارىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن كورەرمەننىڭ بىرقاتار ىلىمدەردەن حاباردار بولعانى ارتىقتىق ەتپەيدى. بۇل ونىڭ «ادىلدىك», «فيلوسوف», «توعىزىنشى سەزىم» سىندى تۋىندىلارىنا قاتىستى.
قازاقتىڭ ء«تۇتىنىڭ ءتۇزۋ شىقسىن» دەيتىن جاقسى ءتامسىلىن سۋرەتشىنىڭ ء«شاي مەزگىلى», «اقشام», «تاڭعى شىق» اتتى جانىڭا تىنىشتىق سىيلايتىن تۋىندىلارىنان تاباسىز.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى