اۋديتوريادان – وندىرىسكە

ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا, ەلى­مىز­­دىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگىنىڭ «ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ» ءبىلىم بەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى, پروفەسسور باقىت ناسىر­حانوۆا قاتىستى. 

 – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى – ءبىلىم, عىلىم جانە ءوندىرىستى ۇشتاستىرۋ. اۋىلدا اگرارلىق وقۋ ورتالىعىنىڭ اشى­­لۋى وزگەلەرگە دە قاجەت دەپ وي­لاي­مىن. جاستاردى اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىنا ەڭبەك ەتۋگە شا­قىرۋىمىز ءۇشىن وسىنداي جاقسى باس­تا­مالار, وركەنيەتتى جوبالار جاساۋى­مىز كەرەك, – دەيدى ب.ناسىرحانوۆا. 

وقۋ ورتالىعىندا جىل بويى 10-15 ستۋدەنتتەن تۇراتىن توپتار ءبىلىم الادى. وقۋ بارىسىندا تەوريالىق ءبى­لىم بەرۋ ۇردىسىنە وقىتۋشىلار دا قاتىسادى. تاجىريبەلىك جاعىنان كا­سىپ­­ورىن ماماندارى ۇيرەتەدى. ستۋ­­­د­ەنتتەر ءۇشىن تۇرمىستىق جاع­داي جا­سال­­­عان, سىنىپتار دايىن, جاتاق­حانا دا بار.  فاكۋلتەت اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ مەن ءوندىرۋ سالاسىنا ماماندار دايارلايدى. بۇل كۇندەرى وسى ماقساتقا ساي فاكۋلتەتتە 50-دەن اسا عالىم قىزمەت اتقارۋدا. 

سەرىكتەستىكتە اشىلعان «دۋالدى وقىتۋ» جۇيەسى ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ ورنىندا العان تەوريالىق بىلىمدەرىن ءىس جۇزىندە شارۋاشىلىقتا جۇزەگە اسىرۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بيىل فاكۋلتەت پەن سەرىكتەستىكتىڭ بىرلەسكەن باستاماسىمەن 2, 3 كۋرس ستۋ­دەنتتەرى ءساۋىر ايىنان باستاپ تاجىريبەلىك ساباقتاردان ءوتتى. 

الدىمەن كاسىپورىن ورتالىققا بەرى­لەتىن عيماراتتى كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكىزدى. ستۋدەنتتەرگە ار­نالعان وقۋ بولمەلەرى, جاتىن ورىندارى, تالىمگەرلەرگە ارنالعان ورىن­دار جاسالدى. ەندى مىنە, ور­تالىقتا «مال شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان سوڭعى كۋرس ستۋدەنتتەرى ديپلومدىق جۇمىستارىن قورعادى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلى قايىربولات بايسارينوۆ, پروفەسسورلار ساعادات ستامبەكوۆ, قايى­روللا اقاجانوۆ جانە راحمەتوللا اقىلجانوۆ مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى بول­دى. ستۋدەنت يانا كۋدەلكو «سيم­مەنتال تۇقىمدى سيىر ءسۇتىنىڭ تەح­نولوگيالىق قۇرامى مەن ساپاسى» تاقىرىبىندا ديپلوم جۇمىسىن قور­عاپ شىقتى. ال اسىلتاس قۇ­سايىنوۆ قىردىڭ قىزىل جانە سيممەنتال تۇقىم بۇقاشىقتارىنىڭ ءوسىپ-ءونۋى مەن جەتىلۋ ەرەكشەلىكتەرى, كۇلاي نۇر­عالىموۆا جاس تولدەردى ءوسىرۋ تەح­نولوگياسى, ارايلىم وتاروۆا قىر­دىڭ قىزىل سيىرىنىڭ ءسۇت قۇرامىنداعى سوماتيكالىق جاسۋشالار مولشەرى, گالينا پەۆەن ءارتۇرلى ازىق قوسپاسى تۇرلەرىنىڭ مە­كيەن-تاۋىقتاردىڭ ءونىم ساپاسىنا اسەرى, سانيا چۋماروۆا قۇس فابريكاسىندا ازىقتاندىرۋ راتسيونداردىڭ ءارتۇرلى تۇرلەرىن قولدانعان كەزدە, تاۋىق برويلەرلەرىن ءوسىرۋدىڭ بۇكىل كەزەڭدەگى ونىمدىلىك كورسەتكىشتەرى تۋرالى جازعان ەڭبەكتەرى جايلى بايان­داپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. 

– اگروتەحنولوگيا فاكۋلتەتى زوو­تەحنولوگيا, گەنەتيكا جانە سەلەكتسيا كافەدراسىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان اۋىلدا اشىلعان ورتالىق ءۇشىن سەرىكتەستىك باسشىلىعىنا ال­عىسىن ايتادى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايىنداۋعا مۇمكىندىگى تولىق جەتەدى, – دەدى ۋنيۆەرسيتەت پرورەكتورى نۇرجان ەرجانوۆ.

قا­زىر كافەدرادا ء«ىرى قارا مالدى اسىل­دان­دىرۋدىڭ ەمبريون ترانسپلانتاتسياسى ءادىسى» دە وقىتىلا باستادى. بۇل «پو­بەدا» شارۋاشىلىعىندا دۋال­دى ءبىلىم الۋعا كەلگەن ستۋدەنتتەرگە دە ۇي­رەتىلەدى. ياعني وسى ءادىستى وبلىس فەر­مەرلەرى دە جۇزەگە اسىرا الادى. كافەدرادا مامانداندىرىلعان جانە ارنايى سەرتيفيكاتسيالانعان ءسۇت ساپاسىن تەكسەرەتىن, جەمازىق­تى تالداۋ, مال قانىن زەرتتەۋ­ سياق­تى بىرنەشە زەرتحانا بار. ءبى­لىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قار­جى­لاندىرۋىمەن كافەدرادا بىرقاتار جوبا قولعا الىندى. بۇل ستۋدەنت جاس­تاردى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا, عىلىمعا قاراي بەت بۇرۋعا ىنتالاندىرادى. بۇل كۇندەرى زووتەحنولوگيا, گەنەتيكا جانە سەلەكتسيا كافەدراسى دايىندايتىن مامانداردى وڭىردەگى «رۋبيكوم», «ۇشتەرەك», «پوبەدا», «گاليتسكوە» سە­رىكتەستىكتەرى, وسكەمەن, ماكينسك, شار­باقتى, قىزىلجار قۇس فابريكالارى اسىعا كۇتەدى. 

كاسىپورىن جاڭاشىل تەحنولوگيالار مەن زاماناۋي قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەۋدە. مال ازىعىن ازىرلەۋ ءۇردىسى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.  – بيزنەس پەن جوعارى وقۋ ورىندارى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قانداي مامانداردى دايارلاۋ كەرەك ەكەنىن جاقسى بىلەدى. باسەكەگە قابىلەتتى بىلىكتى مامانداردى بىرلەسىپ دايارلاۋ ناقتى جوسپارعا اينالدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جوعارى ءونىمدى جاڭا تەحنيكا, جاڭا وندىرىستىك تەحنولوگيالار كەلۋىنە وراي, جاڭا ما­­ماندىق يەلەرى قاجەت. ويتكەنى بۇ­رىنعى ەگىن, مال شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى قازىر ءتۇرلى وزگەرىسكە ۇشىراعانى بەلگىلى. ياعني بۇگىنگى اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىنىڭ مىن­دەتتەرى دە, جۇمىس اۋقىمدارى دا جاڭارۋدا, – دەيدى عالىم ت.بەك­سەيىتوۆ. 

 اۋىلعا قازىر ءوز كاسىبىن تەوريا­لىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدان بىلەتىن جاس ماماندار اسا قاجەت. مى­سالى, «پوبەدا» جشس-تەگى تاۋار­لى-ءسۇت فەرماسىندا ءىرى قارا باسى, ساۋىن سيىرلارى جىل سايىن كو­بەيۋدە. زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان فەر­ماعا جىلى ەدەن توسەلىپ, اۆتو­ماتتاندىرىلعان «ەلوچكا» ساۋ قوندىرعىلارى ورناتىلىپتى. داياشىلار مەن جۇمىسكەرلەر ءۇشىن جۋىناتىن بولمەلەر بار. تاۋلىگىنە ءتورت ساعاتتا 500 باس سيىردى ساۋ مۇمكىندىگى بار. كۇن سايىن وبلىس ورتالىعىنداعى «فۋدماستەر» كومپانياسىنا 10 توننا ءسۇت جەتكىزىلەدى. 

سەرىكتەستىكتە بۇكىل تۇرعىندار جۇمىس ىستەيدى دەۋگە بولادى. ورلوۆ­كا اۋىلىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا سەرىكتەستىكپەن بىرگە ءوسىپ-ور­كەندەپ كەلەدى. مۇندا تۇرعىندار قالاداعىداي ءومىر سۇرەدى. قىسقى, جازعى سپورت الاڭدارى, باس­سەين, ساۋدا ءۇيى, مادەنيەت ءۇيى, قوعامدىق مونشا جۇمىس ىستەپ تۇر. جۇمىسشىلارعا ارنالعان تۇرعىن ۇيلەر سالىنۋدا. جاستارعا ار­نالعان جاتاقحانا دا بوي كوتەردى. سەرىكتەستىك باسشىسى ا.پولياكوۆ ايت­قانداي, اۋىلدا ءومىر ءسۇرۋ, اۋىلدا ەڭبەك ەتۋ بەدەلىن مەملەكەتتىك دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەت. جاستاردىڭ اۋىلدا قالۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتاردى كوبەيتىپ, تۇرعىن ۇيگە پايىزسىز نەسيە بەرۋى ابدەن قاجەت-اق. 

– ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە كاسىپكەرلىك سالاسى دا دامۋعا قول جەتكىزۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعىنا باعىتتالعان ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلاما دا بار. جاڭادان اشىلعان دۋالدى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا كەلگەن ستۋدەنتتەر كوپ نارسە ۇيرەنىپ, ءوز ماماندىقتارىنا ساي ەڭبەك ناتيجەسىن كورە الادى. ءبىزدىڭ اۋىلعا كەلىپ, ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادامعا, اسىرەسە جاستارعا مۇم­كىندىك مول, – دەيدى ا. پولياكوۆ. 

فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» 

پاۆلودار وبلىسى,  شارباقتى اۋدانى, ورلوۆكا اۋىلى