تۇركيادا پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋى ءوتتى

سايلاۋ بيۋللەتەندەرىندە پرەزيدەنتتىك تاققا التى ۇمىتكەردىڭ جانە پارلامەنتتەگى ورىنداردان ۇمىتكەر ەكى پارتيالىق بلوك پەن ءۇش پارتيانىڭ ءتىزىمى بولدى.

اتاپ وتەرلىگى, اتالعان سايلاۋدا اسا ءبىر تالاس-تارتىس تۋىندامايتىندىعى ءاۋ باستان بەلگىلى بولعان ەدى. پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەلدىڭ قازىرگى كوشباسشىسى رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ جەڭىسكە جەتەتىندىگىنە ءشۇبا كەلتىرۋشىلەر از ەكەندىگىن كوپتەگەن ساراپشىلار دا راستادى. ويتكەنى, سايلاۋ الدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنىڭ كەزىندە ونىڭ رەيتينگى 45-52 پايىزدان تومەندەگەن جوق.

ال ونىڭ باستى قارسىلاسى رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتيانىڭ باسشىسى مۋحاررەم يندجەنىڭ دە مۇمكىندىكتەرىن جوعارى باعالايتىندار بولدى.  

جالپى, بۇل سايلاۋدا رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ ەڭ تانىمال ءارى ىقپالدى ۇمىتكەر ەكەندىگى ەشقانداي تالاس تۋدىرعان جوق. ەل اۋماعىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالنامالار دا بۇل تۇجىرىمدى راستاي ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە ەردوعان پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن سوڭ ەل اۋماعىندا 2016 جىلى ەنگىزىلگەن توتەنشە جاعدايدى الىپ تاستايتىندىعىن مالىمدەگەن بولاتىن.

بىراق جوعارىدا ءسوز ەتكەن مۋحاررەم يندجەنىڭ سايلاۋشىلاردىڭ 30 پايىزىنىڭ قولداۋىن الادى دەگەن بولجامدار سايلاۋدىڭ ەكىنشى تۋرىنىڭ ءوتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جورامالداۋعا سەبەپكەر بولعاندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. زايىرلى كوزقاراستاعى 54 جاستاعى بۇل ۇمىتكەر پارلامەنتكە يالوۆا پروۆينتسياسىنان سايلانعان دەپۋتات.

پرەزيدەنتتىكتەن ءۇشىنشى ۇمىتكەر مەرال اكشەنەر ۇزاق ۋاقىت بويى تۇركيا ۇلتتىق ۇلى جينالىسىنىڭ ۆيتسە-سپيكەرى لاۋازىمىندا بولعان ايەل. ول بارلىق رەيتينگتەر بويىنشا 10 پايىزدان كەم داۋىس جينامايتىندىعىن كورسەتتى. ۋاقىتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىن باسقارعان 61 جاستاعى وڭشىل كوزقاراستاعى اكشەنەر 2017 جىلدىڭ كۇزىندە جاقسى پارتياسىن قۇرىپ, سايلاۋعا وسى ساياسي ۇيىمنىڭ اتىنان ءتۇستى.

ءتورتىنشى ۇمىتكەر, كۇردىلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن حالىقتاردىڭ دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كوسەمى سەلاحاتتين دەميرتاشتىڭ دا 10 پايىزداي داۋىس جيناۋى مۇمكىن ەدى. ول ەلدە تىيىم سالىنعان كۇردى جۇمىسشىلار پارتياسىمەن بايلانىسى بار دەگەن كۇدىكپەن قاماۋدا وتىرسا دا ءوزىنىڭ قۇقىقتىق جانە ساياسي مۇمكىندىكتەرىن قۇر جىبەرمەۋدى ويلاپ, سايلاۋعا ءتۇستى.

ۆاتان پارتياسىنىڭ توراعاسى دوگۋ پەرينچەك پەن باقىت پارتياسىنىڭ وكىلى تەمەل كاراموللاوگلۋدىڭ قانشا داۋىس جيناسا دا سايلاۋدىڭ ناتيجەسىنە ىقپال ەتەرلىكتەي كۇشى بولعان جوق.

The Guardian گازەتى تۇركيادا وپپوزيتسيانىڭ كۇش الىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان, قازىر­گى پرەزيدەنت رەجەپ تايپ ەردوعان­نىڭ باسىم تۇسەتىنىن بولجاعان بولاتىن.  

ال پارلامەنتتىك سايلاۋداعى تارتىستىڭ دايىندىعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەم بولعان جوق.  پارلامەنتتەن ورىن الۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن 10 پايىزدىق بەلەستى بيلىك پارتياسى – ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى مەن وپپوزيتسيالىق  رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتيا مەن جاقسىلار پارتياسىنا ەش قيىندىق تۋعىزباسا دا, قالعان پارتيالار بۇل مەجەگە جەتە الماسا داۋىستارىن جەڭىمپاز پارتياعا بەرۋى ءتيىس.

انادولى اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, سايلاۋدا قاۋىپسىزدىكتى پوليتسيانىڭ 16 مىڭ قىزمەتكەرى قامتاماسىز ەتتى. سونداي-اق قاۋىپسىزدىك شارالارىن نىعايتۋ ماقساتىندا 40 ارنايى پوليتسيا تەحنيكاسى مەن 35 بروندالعان اۆتوموبيل جانە تىكۇشاقتار مەن دروندار جۇمىلدىرىلدى.

ەستەرىڭىزگە سالساق, تۇركيادا 2017 جىلى وتكەن رەفەرەندۋمعا سايكەس كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, ول بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ ۋاكىلەتتىلىگى كەڭەيە تۇسكەن بولاتىن. سايلاۋدىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزىلۋىنە دە وسى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار سەبەپشى بولدى.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»