قابىرعالى قازاق دەگەن حالىقتىڭ اتا-باباسىنان, اقىلدى اناسىنان قالعان قاسيەتتى جەردى بەرەكە-ءبىرلىككە ۇيىپ, ءتۇبىمىز ءبىر دەپ مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان كونە ەتنوستاردىڭ ءبىرى ۇيعىر جۇرتى. وسى جۇرتتىڭ بۇكىل رۋحانياتىنىڭ التىن دىڭگەگى سانالاتىن كيەلى شاڭىراعى, حح عاسىردىڭ ايتۋلى كومپوزيتورى كسرو حالىق ءارتىسى قۇدىس قوجامياروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۇيعىر مۋزىكالىق كومەديالىق تەاترى دەر ەدىك. بۇل ونەر ۇجىمىنىڭ قۇرىلعانىنا دا 75 جىل بولىپتى. ءبىر زاماندارى “...تەاتر دەگەن نارسە – ەرمەك ەمەس, كوڭىل كوتەرۋدە ەمەس, ول – ۇلگى, ول – تاربيە, ونەر ورنى” دەگەن ەكەن الاش ارىستارىنىڭ بىرەگەيى مىرجاقىپ دۋلاتوۆ. وسىنداي ۇلگى-ونەگە, ءتاربيە ورتالىعى بولىپ كەلە جاتقان تەاتردىڭ ديرەكتورى, تالانتتى كومپوزيتور ءادىل جانباقيەۆتى مەرەيتويعا وراي اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ءيا, تەاتردىڭ ۇلتتىڭ دامۋىندا, ءوسىپ-وركەندەۋىندە الاتىن ورنى, بەرەتىن تاعىلىمى مول ەكەنى بەلگىلى. ءسىز ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ اتالى ءسوزىن مىسالعا كەلتىردىڭىز. وسى ءسات مەنىڭ ويىما ۇلى قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ “كوركەم ونەر ءبىزدىڭ ىشكى دۇنيەمىزگە, جان جۇيەمىزگە اسەر ەتىپ, ادامدىق قالپىمىزدى تاربيەلەيدى” دەگەن ادەمى بايلامى ويىما ورالىپ وتىر. ۇلىلار ءسوزىنىڭ استارىندا ۇلكەن شىندىق جاتقانى راس. قوعام وزگەرىپ, زامان قانشا جەردەن جاڭارعانمەن ونەر ءوزىنىڭ التىن ارقاۋىن ەشقاشاندا ۇزگەن ەمەس. ءوز ءداۋىرىنىڭ بەينەسىن وتكەن كەزەڭدەرمەن جالعاستىرىپ, كەلەر كۇنگە ۇمتىلا بەرەدى. عاسىرلار قۇپياسىن ىزدەۋشىسى تابىلسا, بۇگىپ قالماي سان قىرىن, الۋان سىرىن الدىڭا جاياتىن دا ونەر مەن ادەبيەت. مەن بۇعان دالەل, دايەك كەلتىرسەم, ءاڭگىمە جەلىسى ۇزاپ كەتەر. ۇيعىر حالقىنىڭ قازاق توپىراعىنداعى رۋحاني مەكەنى سانالاتىن ءبىزدىڭ تەاتر وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى شاڭىراق كوتەرگەن ەكەن.
– سول ءبىر ويراندى جىلداردا وتاۋ تىككەن تەاتردىڭ وتكەن جولى, كەمەلدەنۋ كەزەڭى تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز.
– العاشقى قويىلىمدارىن شاعىن پەسالاردان باستاپ, بىرتە-بىرتە كۇردەلى تۋىندىلار قويىپ, قانات جايىپ كەلە جاتقاندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ, تەاتر ۇجىمى تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ جىگەرىن جانىپ, رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن ەل ىشىنە بارىپ, ءبىراز جىل قىزمەت كورسەتتى. قازاق جەرىن مەكەن ەتكەن ۇلتتار قاشاندا دوستىقتى تۋ ەتىپ, ىنتىماقتى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى عوي. ءبىزدىڭ ونەر ۇجىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا دا سول دوستىق ۇلكەن كومەك جاساۋدا. سونىڭ ارقاسىندا ابىرويىمىز اسىپ, بەدەلىمىز كوتەرىلۋ ۇستىندە. جوعارىدا ايتقانىمداي, شاعىن پەسالاردان تەاتردىڭ العاشقى قادامى قالىپتاسسا, ول بىرتە-بىرتە سۇيەكتى درامالارعا ۇلاستى. تورتكۇل دۇنيەگە اتى ءماشھۇر شەكسپير, گوگول, گولدون, مولەر, پوگودين, م.اۋەزوۆ, ك.ياشەن, س.مۇحانوۆ, ا.كاحار, ۋ.گادجيبەكوۆ, ا.سادىروۆ, م.زۇلپيقاروۆ جانە تاعى باسقالاردىڭ درامالىق دۇنيەلەرى ءار قىرىنان ساحناعا قويىلدى. وسىنداي كەلەلى ەڭبەكتەردى انمەن كىرگىزىپ, بيمەن ورنەكتەۋدە كومپوزيتورلار ق.قوجامياروۆ, گ.دۋعاشەۆ, ي.ءماسىموۆ, م.كيبيروۆ, ي.يساەۆ, ش.ءشايمەردەنوۆ جانە باسقالار ءوز ۇلەسىن قوسسا, ايتۋلى رەجيسسەرلەر ا.يبراگيموۆ, ۆ.ازيموۆ, ا.يسمايلوۆ, ءا.مامبەتوۆ, ب.وماروۆ, ق.جەتپىسباەۆ, س.باشويان سەكىلدى رەجيسسەرلەر ءورىستى ونەردىڭ اجارىن كىرگىزدى. درامالىق دۇنيەنى جۇرتقا جەتكىزەتىن ارتىستەردىڭ شەبەرلىگى مەن تالانتى دەسەك, ۇلتتىق ونەردىڭ قاز-قاز تۇرىپ, ودان كەيىن قابىرعاسىنىڭ قاتايۋىنا, ىرگەسىنىڭ بەكۋىنە, ابىرويىنىڭ اسۋىنا, مارتەبەسىنىڭ بيىكتەۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوسقان ونەر جۇلدىزدارىنىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى ا.شاميەۆ, س.ساتتاروۆ, م.سەمياتوۆا, م.باكيەۆ, ر.يلاحۋنوۆا, م.احماديەۆ, ن.مامەتوۆا, ا.ايساەۆ, تاعى باسقالار ءجۇردى. كوبى قازىر دە ساحنا تورىندە, جۇرت نازارىندا.
تەاترىمىز 1965 جىلعا دەيىن ۇيعىر-مۋزىكالىق دراما تەاترى دەلىنىپ كەلسە, ودان بەرگى كەزەڭدە مەملەكەتتىك مۋزىكالىق كومەديالىق تەاترى اتالىنادى. 2005 ۇلى كومپوزيتور قۇدىس قوجامياروۆتىڭ اتى بەرىلدى.
– ءادىل ماحەمەت ۇلى, تەاترلارىڭىزدا بىرنەشە شىعارماشىلىق ۇيىمدار قاتار قىزمەت ەتىپ كەلەدى ەكەن...
– سۇراعىڭىزدىڭ توركىنىن ءتۇسىندىم. بۇل ۋاقىت تالابى. كوركەم ءسوز ونەرىن ءان-بيمەن ۇشتاستىرۋ ماقساتىندا درامالىق ترۋپپا, حالىقارالىق فەستيۆالدەردىڭ لاۋرەاتى اتاعىنا الدەنەشە رەت يە بولعان فولكلورلىق “ناۆا”, ۆوكالدىق-حورەوگرافيالىق “سادا”, حورەوگرافيالىق “رۋحسارا” انسامبلدەرى بار. بۇل انسامبلدەر قازىر قالىڭ جۇرتشىلىققا ءوز ونەرلەرىن كورسەتىپ, ەرەكشە ىلتيپاتقا بولەنىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ ونەر وردامىز وتاندىق جانە الەمدىك تەاترلار فەستيۆالىنە دە قاتىسىپ, جاقسى جاعىنان كورىنىپ كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتسەم دەيمىن. 1997 جىلى حالىقارالىق تەاترلار فەستيۆالى كايردە وتكەندە ءبىزدىڭ ۇجىم قاتىسىپ, جاقسى جاعىنان تانىلدى. ودان كەيىنگى جىلدارى ۆەنگريا, تۇركيا, قىتاي, شۆەيتساريا, انگليا, اقش سياقتى ەلدەردە بولعان ونەر جارىسىندا دا ءوز قارىمىمىزدى كورسەتتىك. 2003 جىلى قازاقتىڭ جاۋىنگەر اقىنى ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا كورنەكتى جازۋشى اكىم تارازيگە وتىنىشپەن شىعىپ, “ماحامبەت” اتتى دراما جازدىرىپ, سونى ساحناعا شىعارعان ەدىك. بۇل قۇندى دۇنيە وتاندىق تەاترلار اراسىندا وتكەن ون ءبىرىنشى فەستيۆالدە ەكى نوميناتسيانى قانجىعاعا بايلادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – درامانى بەزەندىرگەن پ.يبراگيموۆ پەن ايەل بەينەسىن شىعارعان ءا.ۇسەنوۆا لاۋرەات اتاندى.
تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, ءبىزدىڭ تەاتردىڭ عيماراتى ءبىراز جىلدار بويى جوندەۋ كورمەي كەلگەن ەدى. 2002 جىلى تەاتر ءۇيى ينە-جىپتەن شىققانداي جاڭارىپ, ونىڭ اشىلۋىنا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, اق تىلەگىن ءبىلدىردى. شىنى كەرەك, قازاقستانداعى وزگە ۇلتتار سەكىلدى ءبىز دە مەملەكەتىمىزدىڭ شاراپاتىنا بولەنىپ, اركەز ماتەريالدىق مورالدىق جاعىنان قامقورلىققا كەنەلىپ كەلە جاتىرمىز.
– قازىر قانداي قويىلىمداردى جۇرتشىلىققا ۇسىنىپ وتىرسىزدار؟ مەرەيتوي قارساڭىندا جاڭا دۇنيەلەردى ساحناعا شىعاردىڭىزدار ما؟
– بۇل ارادا قويىلىمداردى مىسالعا كەلتىرىپ, تاراتىپ ايتار بولسام, قويىلعان ەڭبەكتەر از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – اقىن ي.ساپاربايدىڭ “سىعان سەرەناداسى” اتتى مۋزىكالىق دراماسى دەر ەدىم. بۇل تۋىندىنى ۇيعىر تىلىنە اقىن ا.دۋلياتوۆ اۋدارعان ەدى. سونىمەن قاتار, ج.اسيموۆ پەن ا.سادىروۆتىڭ “انارحان”, ي.ساتتاروۆ پەن ۆ.دياكوۆتىڭ “عاريپ پەن سانام”, ءا.اشيروۆ پەن ق.ابدۋراسۋلوۆتىڭ “يديقۋت” تاريحي دراماسىن, ءا.ءاحماتوۆتىڭ “افريكالىق كۇيەۋ بالا” م.زۋلپيقاروۆتىڭ “لۋتپۋللا”, ۋ.گادجيبەكوۆتىڭ “ارشين مال الان”, ح.عۋلامنىڭ “اماننيساحان” سياقتى تۋىندىلارىمەن قاتار شەكسپيردىڭ “كورول ءليرى” دە بار. بۇلارعا قوسا درامالىق ترۋپپا مەن انسامبلدەر وزدەرىنىڭ رەپەرتۋارلارىن تىڭ دۇنيەلەرمەن تولىقتىرىپ, جاڭا ءان-بيلەردى ارلەپ, زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىندەي ەتىپ جاسادى.
جالپى, تەاترىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا بۇرىنعى ديرەكتورىمىز, قازىرگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات احماديەۆتىڭ قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسىن مەن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بەرەكە-بىرلىككە ۇيىعان تەاتردىڭ اتاقتى تۇلعالارىنان باستاپ, قاراپايىم قىزمەتكەرىنە دەيىن ءبىر ماقسات, ءبىر نيەتكە ۇيىسقان, ۇيىمداسقان. مەن مۇنى شىن ءىلتيپاتپەن ەرەكشە اتاپ ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىن. ونەر ورداسىنىڭ بۇگىنگىدەي بيىككە كوتەرىلۋىنە وزدەرىنىڭ ايتۋلى ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن, درامالىق شىعارمالاردى كوركەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالدىرىپ كەلە جاتقان باس رەجيسسەر يا.شاميەۆ پەن مۋزىكالىق جاعىنان اجارىن كىرگىزىپ, جۇرتتىڭ العىسىنا بولەنگەن كومپوزيتور ا.جامباقيەۆ ەڭبەكتەرىن دە ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت.