قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسى بولدى, دەپ حابارلايدى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
سەناتورلار جان-جاقتى قارادى جانە تالقىلاي كەلىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى.
زاڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن, قۇزىرەتىن جانە قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدى ايقىندايدى.
قۇجاتتا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستى, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتى, اۋماقتىق تۇتاستىقتى جانە حالىقارالىق ارەنادا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇراتىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى مەن قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساياسات جۇرگىزۋدى ۇيلەستىرەتىن كونستيتۋتسيالىق ورگان بولىپ تابىلاتىنى كوزدەلەدى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسىمەن كەلىسە وتىرىپ قالىپتاستىراتىنى ۇسىنىلىپ وتىر.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جوسپارلاۋ, قاراۋ جانە ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باعالاۋ بولىپ تابىلادى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مىناداي مىندەتتەرىن ايقىنداۋ ۇسىنىلادى:
1) مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى مەن حالىقارالىق ۇستانىمدارىن, مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتىن, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ;
2) ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمدەرىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ;
3) ەل دامۋىنىڭ اسا ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق قۇجاتتارىنىڭ ورىندالۋ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە باعالاۋ;
4) مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, زاڭ جوبالارىن, ماڭىزدى سىرتقى ساياسي جانە مەملەكەتتىك ءمانى بار وزگە دە باستامالاردى, سونداي-اق ەلدەگى جاعدايدىڭ دامۋىن, الەمدىك جانە وڭىرلىك ۇردىستەردى كەشەندى تالداۋ جانە باعالاۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ىشكى جانە سىرتقى قاتەرلەرىن بولجاۋ, ولاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى بەيتاراپتاندىرۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ جانە شارالاردى ايقىنداۋ;
5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, قورعانىس قابىلەتىن, قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى مەن نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى جىل سايىنعى بايانداماسىن تىڭداۋ;
6) ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى مەن قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن تىڭداۋ;
7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, قورعانىس قابىلەتىن جانە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى زاڭدارىنىڭ ورىندالۋىن, ونىڭ ىشىندە وسى ماقساتتارعا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىن باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ;
8) ورتالىق جانە وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشى لاۋازىمدارىنا تاعايىنداۋعا ۇسىنىلاتىن كانديداتۋرالاردى تالقىلاۋ;
9) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس وزگە دە فۋنكتسيالار.
زاڭمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ جانە ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرى بەلگىلەنەدى, سونداي-اق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن ونىڭ اپپاراتىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ رەتتەلەدى.
سەنات وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى.
بۇل زاڭمەن ەلىمىزدىڭ بيۋدجەت كودەكسىنە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» جانە «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەت كودەكسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اپپاراتىنا ستراتەگيالىق جوسپارلار ازىرلەۋ تۋرالى تالاپ قويىلمايتىنى تۋرالى تولىقتىرۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
«قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭعا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ اكتىلەرى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر ساتىسىنان تىس تۇراتىنىن كوزدەيتىن تولىقتىرۋ ەنگىزىلەدى.
پالاتا «1992 جىلعى 6 شىلدەدەگى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەكونوميكالىق سوتىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
حاتتاما تمد ەكونوميكالىق سوتىنىڭ كىزمەتىن «ad hoc» كاعيداتى بويىنشا جاڭا جۇمىس icتey سيپاتىنا كوشىرۋ ارقىلى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن بولاتىن. بۇل جۇمىس icتey سيپاتى تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن سوت توراعاسىن قوسپاعاندا, سۋديالاردىڭ ناقتى داۋدى قاراۋ كەزىندەگى عانا قىزمەتىن كوزدەيدى.
مۇنداي جۇمىس سيپاتى ەكونوميكالىق سوتتى كۇتىپ-ۇستاۋعا جۇمسالاتىن شىعىستاردى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل تمد ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي بيۋدجەتىنەن قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋعا اكەلەدى.
پالاتا وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك cالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى.
بۇل قۇجاتتىڭ ماقساتى زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ, زياتكەرلىك مەنشىك نىساندارىن تىركەۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ, قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ, سونداي-اق زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەر تۋىنداتىن ەرەجەلەردى الىپ تاستاۋ بولىپ تابىلادى.
ازاماتتىق كودەكس پەن «تاۋار تاڭبالارى, قىزمەت كورسەتۋ تاڭبالارى جانە تاۋار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارى تۋرالى» زاڭعا قۇقىق يەلەنۋشىنىڭ تاۋار شىعارىلاتىن جەردىڭ اتاۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بۇزعان تۇلعادان شەككەن زالالداردىڭ ورنىنا سوت بەلگىلەگەن كولەمدە وتەماقى تولەۋدى تالاپ ەتۋ قۇقىعىن كوزدەيتىن تولىقتىرۋ ەنگىزىلەدى.
ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۆتورلىق قۇقىقپەن قورعالاتىن تۋىندىلارعا قۇقىقتاردى تىركەۋ, ونەركاسىپ مەنشىگىندەگى نىساندارعا قورعاۋ قۇجاتتارىن تىركەۋ مەن بەرۋ جونىندەگى قۇزىرەتىن ساراپتاما ۇيىمىنا («ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتى» رمك) بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدىڭ سالىق كودەكسىنە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ جوعارىدا ايتىلعان ءىس-ارەكەتى ءۇشىن مەملەكەتتىك باجدى الىپ تاستاۋ بولىگىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
زاڭنامالىق اكتىلەرگە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر قابىلداندى.
قۇجاتتىڭ ماقساتى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس سالاسىنداعى زاڭنامانى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ۋاكىلەتتى ورگانعا مالىمەتتەر بەرەتىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ تىزبەسىن وڭتايلاندىرۋ ارقىلى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
قۇجات بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ مازمۇنىنا وزگەرىس ەنگىزەدى.
اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر سۋبەكتىلەردىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىعىن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا ارنالعان گرانتتار جانە سىيلىقاقىلار تۋرالى» زاڭعا جاڭا «مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ» جانە «مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستىڭ ناتيجەلەرىن باعالاۋ» ۇعىمدارى ەنگىزىلەدى. مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ جانە ونىڭ ناتيجەلەرىن باعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ بولىگىندە ۋاكىلەتتى ورگان مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتى ناقتىلاندى.
«كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى» زاڭعا ۋاكىلەتتى ورگانعا مالىمەتتەر بەرەتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ تىزبەسىن قىسقارتۋ ماقساتىندا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تۋرالى» زاڭعا ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇكىمەتپەن جانە مەملەكەتتىك ورگاندارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى.
«تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى», «مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى» جانە «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭدارعا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا ارنالعان گرانتتار جانە سىيلىقاقىلار تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس كەلتىرۋ بولىگىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارى جاريا ەتىلدى. سەناتور بىرعانىم ءايتىموۆا ورتا مەكتەپتەر مۇعالىمدەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ جانە مەكتەپتە تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى; نۇرلان قىلىشباەۆا «قورعاس» شەكارا ماڭىنداعى ىنتىماقتاستىق حالىقارالىق ورتالىقتىڭ قىزمەتى تۋرالى; مۇرات باقتيار ۇلى وتكەن عاسىرداعى حالقىمىز باستان كەشەكەن قۋعىن-سۇرگىن قاسىرەتى مەن اشارشىلىق قۇرباندارىنا رەسمي قۇقىقتىق, ساياسي باعا بەرۋ جانە اشارشىلىقتىڭ قۇربانى بولعان وتانداستارىمىزدىڭ مەملەكەتتىك رەەسترىن جاساۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.