بۇگىنگى جەدەل وزگەرىستەر زامانىندا بالاعا بەرىلەتىن وقۋ جۇكتەمەسى جۇيكەسىنە اۋىرلىق ءتۇسىرىپ وتىر. وسىنى اڭعارعان شەتەلدىك پەداگوگ ماماندار ساباق ۋاقىتىندا بالاعا قاجەت دەنە قوزعالىسىنىڭ قيمىل-ادىستەرىن ۇسىنۋدا.
ماماندار بالانىڭ مىنەز-قۇلقى مەن قىزىعۋشىلىقتارىن زەرتتەي وتىرىپ, ولار ءۇشىن ورتاق ارەكەت ويىن ەكەنىن انىقتادى. ياعني ويىن ارقىلى بالالار ءوز الەمىن قالىپتاستىرىپ, فيزيكالىق قابىلەتىن دامىتا الادى ەكەن.
جوعارىدا ايتىلعان ويىن ادىستەمەسىن اقش-تىڭ تەحاس شتاتىنداعى فورت-ۋەرت قالاسىندا ورنالاسقان ءبىر مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپتارىندا ارنايى تاجىريبەدەن وتكىزىپتى. ناقتىراق ايتقاندا, 1-سىنىپ وقۋشىلارىنا تاڭەرتەڭ جانە كەشكە 15 مينۋت ءۇزىلىس بەرىپ, دالادا ويناتقان. ناتيجەسى – تاڭعالارلىق. بالالاردىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسى ارتىپ, بەلسەندىلىگى جوعارىلاعان. اتا-انالارى دا وڭ وزگەرىستى بىردەن بايقاعان. كەيبىرى بالالارىنىڭ ەركىن جانە كوپشىل بولا باستاعانىن اڭعارعان. سەبەبى سىنىپتا وتىرا بەرگەننەن گورى, ويىن الاڭىندا دوس تابۋ الدەقايدا جەڭىل. ارادا بەس اي وتكەندە بارلىق وقۋشى ۇزدىكتەر قاتارىنا قوسىلعان.
بۇل تاجىريبە اقش پەدياتريا اكادەمياسىندا تالقىلانىپ, ويىندى ۇزىلىستەرگە «بالانى تاربيەلەۋدىڭ وزەگى» دەگەن باعا بەرىلگەن ەكەن. «وسى ويىن ارقىلى وقىتۋدىڭ ناتيجەسىندە بالالارعا ءوزىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك تۋادى» دەپ مالىمدەپتى يدەيا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى پروفەسسور دەببي رەا.
ويىن پەداگوگيكاسىنىڭ ءوز رەتى مەن ءتاسىلىن دە ەسكەرگەن دۇرىس. ايتالىق, بالالاردى قانداي ويىندار قىزىقتىرادى؟ جۇرگىزىلگەن باقىلاۋلار كورسەتكەندەي, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى. بالا نەعۇرلىم ەموتسيونالدى, بەلسەندى بولسا, سولعۇرلىم قوزعالمالى ويىنداردى قىزىقتايدى. ال سابىرلى بالا پسيحيكالىق ويلى ويىنداردى ارتىق كورەدى. سونىمەن قاتار ەر بالا مەن قىز بالانىڭ قىزىعۋشىلىقتارى ءارتۇرلى بولاتىنىن ەسكەرگەن ءجون.
ويىن تاجىريبەسىن قولدانۋشىلار باستاۋىش جاسىنداعى بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ ەرەكشەلىگىن 3 توپقا ءبولىپ قاراستىرعان. ءبىرىنشى توپقا قوزعالىسى كوپ, ەموتسيونالدى بالالاردى جاتقىزعان. ولاردى جۇگىرۋ, سەكىرۋ, جارىس تۇرىندە وتەتىن ويىندارعا بەيىمدەگەن. ەكىنشى توپقا قوزعالىس بەلسەندىلىگى تومەن بالالار جاتقىزىلىپ, ولارعا اقىل-وي بەلسەندىلىگى باسىم ويىندار ويناتىلعان. بۇل وقۋشىلاردىڭ دەنى قىز بالالار. ءۇشىنشى توپقا مۇلدەم قوزعالىسى تومەن وقۋشىلار. بۇل توپقا ءىس جۇزىندە تەك قىزدار كىرىپتى. ولارعا پارتادان الىس كەتپەي, تەك ءبىر ورىندا وتىرىپ وينايتىن ءتاسىل قولدانىلعان.
ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, جوعارىداعى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ەڭ بولماعاندا ساباق اراسىنداعى ۇزىلىستە وسىنداي ويىنداردى ۇيىمداستىرۋعا بىزدە دە نەگىز بار. سوندىقتان مەكتەپتەگى ويىن الاڭدارىن اتالعان پەداگوگيكالىق تاسىلگە نەگە قولدانباسقا؟! ياعني ويىن دەگەنىمىز – بالاعا ءبىلىمدى ءسىڭىرۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالى ەكەنى انىق.
ساندۋعاش احمەتباەۆا,
استانا قالاسىنداعى
«NURORDA» مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى