ءالجاننىڭ اسكەري بيلەتى (جادىگەر)

وقيعانى اشالاپ ايتار بولساق, قازاق بالاسى ءالجان جارمۇحامەدوۆ تاريحتا تۇڭعىش رەت ءوليمپتىڭ بيىك شىڭىن باعىندىردى. نەگە ەكەنىن قايدام, وسى ءبىر جاعىمدى جاڭالىققا دەر كەزىندە اسا ءمان بەرىلمەي, ۇزاق ۋاقىت كومەسكى كۇي كەشتى. بۇعان باستى سەبەپ, تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونىنىڭ ءومىربايانى, ياعني تۋعان توپىراعى اسەر ەتكەن سياقتى. ياعني, ءالجان مۇسىربەك ۇلى وزبەكستان جەرىندە دۇنيەگە كەلگەندىكتەن بىلايعى قاۋىم ونىڭ ۇلتىن الا تاقيالى اعايىندارعا تەلىپ تۇسىنگەن.

بىراق اعامىزدىڭ ۇلتى قازاق ەكەنى ايداي اقيقات. ونى مىنا سۋرەتتەگى اعانىڭ اسكەري بيلەتىنەن-اق كورە الاسىزدار. ونىڭ بەر جاعىندا قولىمىزعا ىلىنگەن مىنا ءبىر دەرەكتى دە كەلتىرە كەتكەن دۇرىس بولار. 1972 جىلعى وليمپيادا تاريحىندا كسرو قۇراماسى 99 مەدال (50 التىن, 27 كۇمىس, 22 قولا) جەڭىپ الىپ, ءوزىنىڭ بايىرعى باقتالاسى اقش-تى باسىپ وزدى.

جوعارىداعى وداق سپورتشىلارىنىڭ زور جەتىستىگىن كەڭەستىك يدەولوگيا اۋەلى ەلدەگى ۇلتتار تاتۋلىعىنىڭ ءھام تەڭدىگىنىڭ جەمىسى دەپ الەمگە تانىتۋ ءۇشىن ناسيحات جۇرگىزدى. سونىڭ ءبىرى 1972 جىلى «فيزكۋلتۋرا جانە سپورت» جۋرنالىنىڭ №12 سانىندا «ماشتابى سپورتيۆنىي گەوگرافي» اتتا باس ماقالا جاريالانىپ, وندا وليمپ شىڭىن باعىندارعان مىقتىلار جايلى جانە ولاردىڭ ۇلتتىق قۇرامى جايلى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. وسى دەرەكتە, التىن مەدال العان قازاق ۇلتتىن ءبىر ادام بار دەلىنگەن. بىراق اتى ايتىلمايدى. ول ءالجاننان باسقا كىم بولۋى مۇمكىن.

ەندى مۇنداعى اسكەري بيلەتتىڭ جايىنا توقتالايىق. جاسى ۇلكەندەر جاقسى بىلەدى, كەڭەس ۇكىمەتى قۇجاتقا اسا قىراعى قاراعان. الدا-جالدا وتىرىك ورىن السا, قاتەلىك جىبەرگەن ادام باسىمەن جاۋاپ بەرەتىن بولعان. دەمەك, ءالجان اعامىزدىڭ اسكەري بيلەتىندەگى «ناتسيونالنوست» دەگەن جەرگە «كازاح» دەپ جازىلۋى باستى شىندىق.

بۇل قۇجاتتى العاش كوزىمەن كورىپ, ونىڭ كوشىرمەسىن جاساتىپ, كوپشىلىككە تانىس قىلعان ادام – جۋرناليست تالعات باتىرحان. تاكەڭ 2005 جىلى رەسپۋبليكالىق «ايقىن» گازەتىنىڭ تاپسىرماسىمەن اق قار, كوك مۇزدا ءالجان اعاسىن ىزدەپ, ات سابىلتىپ ماسكەۋگە بارادى. كوزبە-كوز وتىرىپ, ۇزاق اڭگىمەلەسەدى. ناتيجەسىندە, «مەنىڭ قازاق ەكەنىمدى ۇمىتپاساڭىزدار ەكەن» دەگەن اتپەن تۇڭعىش چەمپيونمەن جۇرگىزگەن كولەمدى سۇحباتى جاريالاندى.

تالعات سادىق ۇلى ايتادى: ء«الجان كوكەمەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ, ءبىر رەتى كەلگەندە «قازىرگى قازاقتار قۇجات بولماسا, سوزگە سەنبەيدى الەكە, ءوزىڭىزدىڭ قازاق ەكەنىڭىزدى دالەلدەيتىن قولىڭىزدا نە بار؟» دەپ سۇرادىم» دەيدى. ءالجان مۇسىربەك ۇلى: «قاراعىم, بۇرىنعى كەڭەستىك پاسپورتىمدا «ۇلتى قازاق» دەگەن ءسوز بار ەدى, مىنا رەسەيلىك قۇجاتتا ۇلت جازىلمايدى, بىراق اسكەري بيلەتىمدە ۇلتىم جازىلعان» دەپ مىنا سۋرەتتەگى جادىگەردى سۋىرىپ شىعارىپ كورسەتكەن ەكەن.

ءالجان اعانىڭ اسكەري بيلەتىن وڭ قولىمەن ۇستاپ كورگەن جۋرناليست دەرەۋ ءوزى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن «ايقىن» گازەتىنىڭ ەلەكتروندى ادىرەسىن جازىپ بەرىپ, «بيلەت كوشىرمەسىن وسىعان جىبەرە قويىڭىز!» دەيدى. ءسويتىپ, قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى گازەت پوشتاسىنا كەلگەن. سول تۇستا باسىلىمدا جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن ازاماتتار رەداكتسيا قورجىنىنا تۇسكەن اسكەري بيلەتتى كورىپ قالىپ, ونى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى الدەقاشان جاريالادى دا. بىراق وندا جادىگەردىڭ جارىققا شىعۋ تاريحى ايتىلماعان-تىن.

ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك: سۋرەتتى اسكەر بيلەتتە ءالجان اعانىڭ تۋعان جەرى «تاشكەنت وبلىسى, بوستاندىق اۋدانى, تاباقساي اۋىلى» دەپ كورسەتىلگەن. ءبىر قىزىعى 2008 جىلى بەيجىڭ تورىندە وليمپيادا چەمپيونى اتانعان بوكسشى باۋىرىمىز باقىت سارسەكباەۆتا ءدال وسى اۋىلدان, ءتىپتى ءالجان اعانىڭ قارا شاڭىراعى مەن باقىتتىڭ اكەسىنىڭ ءۇيى ءبىر كوشەنىڭ بويىندا كورشى قونىستانعان.

بەكەن قايرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»