ستاديونعا جارىماعان ماڭعىستاۋ

الەۋمەتتىك جەلىدە قالجىڭ­داپ, استارلى مىسقالمەن پىكىر جازۋشىلاردىڭ ءبىرى: «كاسپي» سوناۋ الىستاعى شىمكەنتكە بارىپ ويناعانشا, تۇبىندە ءتيىپ تۇرعان باكۋگە بارىپ ويناي سال­ماي ما؟» دەپتى. جالپى, قا­زاق فۋتبولىندا قيسىنسىز اڭگى­مە كوپ قوي. بىراق, مىناۋ ەندى ەشبىر اقىلعا سىيمايتىن جاع­داي. فۋتبول نەگىزى و باستان جان­كۇيەر­لەر ءۇشىن ارنالعان ويىن. ستا­ديونعا بارىپ, تريبۋنا تولتى­رىپ وتىراتىن كورەرمەن بولماسا, ول فۋتبول كىمگە كەرەك؟ كورەر­مەنسىز وتكەن سپەكتاكل سەكىل­دى بولماي ما؟

ال نەگىزى «كاسپي» كلۋبىنىڭ تاريحى باي. كەزىندە اجەپتاۋىر دۇر­كىرەگەن دە ەدى. 1996 جىلى بۇل كوماندانىڭ باپكەرى اتاقتى قۇر­بان بەردىەۆ بولعان. سارسەن كەل­جانوۆ ەكەۋى بۇرىن-سوڭدى قازاق دالاسىندا بولماعان ەرەكشە تاكتيكا قۇرىپ, فۋتبولشىلاردى دايارلاۋدىڭ سونى ادىس­تەمەسىن قولدانعان. سول جى­لى «مۇنايشى» كومانداسى قازاق­ستان كۋبوگىنىڭ فينا­لىندا وي­نادى. قۇرامىندا كەيىن­نەن «دينامو» (كيەۆ) ساپىن­دا جار­قىلداعان يۆان يارەم­چۋك, تا­نىمال باپكەر بولىپ جۇرگەن دميت­ري وگاي, «دينا­مودا» (ماس­كەۋ) تەر توككەن ۆلا­ديمير رى­­كوۆ سەكىلدى فۋتبولشىلارى بار ەدى. سول جىلى ماڭ­عىس­­­­تاۋ­لىق كلۋب «قازمۇنايگاز» كوم­­پا­نيا- ­سى­نىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ىشكى ءبىرىن- ­شىلىكتە 4-ورىن الدى. قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى كۋبوگى­نا قا­تى­سىپ, برازيليانىڭ «فلۋ­مي­نەن­سە» كومانداسىن 2:0 ەسەبىمەن جەڭدى.

بىراق, كەيىننەن قارجى ماسە­لەسى قيىنداپ, كوماندا اۋىر كەزەڭ­دەردى باستان وتكەردى. 1998 جى­لى «كاسپي» ستاديونىنا جاسان­دى الاڭ توسەلىنىپ, كومان­دا ءوز الاڭىنداعى ويىندارىن سوندا وتكىزىپ ءجۇردى. 2001 جىلعا دەيىن جەرگىلىكتى كلۋب قازاقستان پرەمەر-ليگاسىندا وينادى. ودان بەرى مىنەكەي 17 جىل بو­يى ءبىرىنشى ليگانىڭ تۇراقتى قاتى­سۋشىسى. توزىعى جەتكەن ستاديونعا 2005 جىلى قايتادان جا­ڭا جاساندى الاڭ توسەلىنىپ, ول­مەستىڭ كۇنىن كەشىپ جۇرەدى. الاي­دا, ول الاڭ ءالى كۇنگە دەيىن جاڭار­تىلماي, 13 جىل بويى تاپجىل­ماي تۇردى. مىنە, سونىڭ سالدارى­نان «كاسپي» ستاديونى تالاپ­تارعا ساي كەلمەي, فۋتبول ماتچ­تارىن وتكىزە المايتىن بولدى. 2017 جىلدان باستاپ «كاس­­پي» كلۋبى ويىندارىن شىم­­كەنتكە بارىپ وتكىزىپ ءجۇر. ويت­­كە­نى شىرايلى شىمقالادا جات­تى­عۋ جاسايتىن بازا دا, ويىن­دار وتكىزەتىن ستاديوندار دا جەتكى­لىكتى. ال ماڭعىستاۋ وبلىسى فۋت­بولىنىڭ كۇنى جالعىز وسى «كاس­پي» ستاديو­نىنا قاراپ وتىر.

عالىمجان بالتىلەۋ,  «كاس­پي» فك پرەزيدەنتى:

– بۇل ستاديون جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ بالانسىندا.ءبىز ول جەرگە بارىپ جوندەۋ جۇ­­مىس­­تارىن جۇرگىزە المايمىز. اكىم­دىك قاشان جوندەيدى – سول كەز­دە ويناي الامىز. جا­قىن ارادا ستاديون فۋتبول كلۋبى­نىڭ بالانسىنا وتەدى دەگەن اڭگىمە بار. سولاي بولسا ءتىپتى جاق­سى بولار ەدى. ەندى قۇرىلىس جۇ­مىس­تارىنىڭ بىتكەنىن كۇتەمىز. اكىمدىك ايتەۋىر جەكە كاسىپ­كەرلەردى تارتىپ, ستاديون­دى قالىپقا كەلتىرەيىن دەپ جاتىر. ءبىرىنشى ليگانىڭ ەكىنشى اي­نالىمى باستالعان كەزدە ءوز الاڭىمىزداعى ماتچتاردى قاي­تادان اقتاۋدا وينايتىن شى­عارمىز دەپ كۇتىپ وتىرمىز.

ستاديونعا جاۋاپتى وب­لىس­تىق اكىمدىك وتكەن جىلدان بەرى شارق ۇرىپ, قۇرىلىسقا كەرەكتى قاراجاتتى ىزدەستىرگەن. تۇبىندە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر باس قوسىپ, ستاديوندى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جۇمىلا كىرىسكەن. ەندى مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىعى جوسپارعا ەنىپ, كەلەسى ايدىڭ سوڭىندا ستاديون پايدالانۋعا بەرىلمەك. ول ءۇشىن زاماناۋي سوڭعى ۇلگىدەگى جاساندى الاڭ مەن وعان توسەلىنەتىن قيىرشىق رەسەيدەن كەلۋى ءتيىس.

نۇربەك قارابالاەۆ, ماڭ­عىستاۋ وبلىستىق دانە­شى­نىق­تىرۋ جانە سپورت باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى:

– وبلىس اكىمى ەرالى توع­جا­نوۆ قىزمەتكە كەلگەلى بەرى ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ماسەلەنى شە­شۋدى تاپسىردى. ءبىز بىردەن ىسكە كىرىسىپ كەتتىك. كۇنى كەشە عانا وبلىس باسشىسى ستاديونعا كەلىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ باستالعانىن تەكسەردى. جاقىن ارالىقتا بارلىعى قالپىنا كەلتىرىلەدى. ستاديوننىڭ جاساندى الاڭنان وزگە دە جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بار. جارىق ماسەلەسى, كيىم اۋىستى­را­تىن بولمەلەرى, باپكەرلەر وتىراتىن تەحنيكالىق ايماق­تاردىڭ بارلىعى تۇگەل جون­دەلەدى. ەگەر ستاديون قالپىنا كەلىپ, كوماندامىز اق­تاۋعا قاي­تا ورالسا, كلۋبتىڭ دا پرە­مەر-ليگاعا شىعۋ ما­سە­لەسىن قاراس­تىراتىن بولامىز.

سوڭعى 17 جىل بويى پرەمەر-ليگانى كورمەگەن كلۋبتىڭ بيىل دا جوعارى توپقا قوسىلاتىن شاماسى جوق. ءۇمىت ءبىرجولاتا ۇزىلگەن. سەبەبى كوماندا قازىر 12 ۇجىم وينايتىن ءبىرىنشى ليگادا سوڭعى 12-ورىندا كەلە جاتىر. ماتەريالدىق جانە تەحنيكالىق بازا قالپىنا كەلتىرىلسە, جىلدىڭ سوڭىنا قاراي «كاسپيدىڭ» قايتا ورلەۋى تالقىلانادى. قازىرگى كۇنى كوماندانىڭ نەگىزگى بولىگى جەر­گىلىكتى جاستاردان قۇرالعان. ونىڭ تورتەۋى: قاقپاشى ول­جاس مۇقانوۆ, قورعاۋشى اي­دار حۋس­نادينوۆ, جارتىلاي قور­عاۋ­شىلار ماقسات تايكەنوۆ, اي­سا سارسەنعاليەۆتەر «ولە برا­زيل» جوباسى بويىنشا برازي­ليا­دان ءتالىم الىپ كەلگەندەر. كو­ماندا باس باپكەرى – اسقار كەل­جانوۆ. ويىنشىلار تىزىمىنە كوز جۇ­گىرتسەڭىز كوت د`يۆۋارلىق لەگيونەر درامانە كونە مەن ماگومەد ۋزدەنوۆتەن باسقاسى تۇگە­لىمەن ءوزىمىزدىڭ قاراكوزدەر.

كەلەر جىلى كوماندا ساپىنا جاقسى دەڭگەيدە ويناي الا­تىن تاجىريبەلى 2 لەگيونەر شاقىر­تى­لىپ, «كاسپي» پرەمەر-لي­گا­عا شىعۋدى كوزدەيدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ماڭعىستاۋ وبلىسىن­دا شاعىن فۋتبولدان بىرنە­شە ليگا قۇرىلىپ, 90-عا جۋىق كو­­ماندا ونەر كورسەتەدى ەكەن. ال ۇلكەن فۋتبول ليگاسى مۇل­دە قۇ­رىلماپتى. فۋتبول كلۋ­بى­­نىڭ ءوزى اركىمنىڭ ستاديونىن ءبىر جاعالاپ جۇرگەندە, جاستار تار­بيەلەۋ ءىسى قالاي وڭسىن؟ ستا­ديون­نىڭ جوندەۋ جۇمىستارى ادەت­­تەگىدەي ۇزاققا سوزىلىپ, سيىر­قۇيىمشاقتانىپ كەتپەسە, ماڭ­عىستاۋ فۋتبولى قايتا جاندانۋى كەرەك. ايتپەسە «فۋتبول انگليادا دۇنيەگە كەلىپ, ماڭ­عىس­تاۋدا قايتىس بولدى» دەپ جۇر­گەن جانكۇيەرلەردىڭ ءازىلى شىن­دىققا ۇلاسىپ كەتەر.

ەرمۇحامەد ماۋلەن,

«ەگەمەن قازاقستان»