قاراۋىلى جوق تۇرمە
برازيليادا قاراۋىلى, قارۋلى باقىلاۋشىلارى جوق ەرەكشە تۇرمە اشىلدى. BBC ارناسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بۇل – الەمدە بالاماسى جوق مەكەمەگە اينالماق.
جالپى, برازيليادا قىلمىس جاساۋشىلار كوپ. سوندىقتان شىعار, ەلدەگى تۇرمەگە تۇسكەندەر سانى بويىنشا الەمدە ءتورتىنشى ورىن الادى. ونىڭ ۇستىنە, ەلدەگى مۇنداي مەكەمەلەردەگى جاعداي ءماز ەمەس. اسىرەسە برازياليا تۇرمەلەرىندە ءجيى-ءجيى كوتەرىلىستەر بولىپ تۇرادى.
وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن «سوتتالعانداردى قورعاۋ جانە كومەك ۇيىمى» تاياۋدا جاڭا جۇيە ويلاستىرعان بولاتىن. سوعان سايكەس, جاڭادان اشىلعان تۇرمەدە ەشقانداي قاراۋىل, قارۋلى كۇزەت بولمايدى. مۇندا جازاسىن وتەۋشىلەرگە ءوز كيىمىن كيىپ, ايناعا قاراۋعا, بويانۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ءتىپتى سىرتتان كەلەتىن قوناقتاردىڭ وزىنە ەسىكتى اشاتىن وسى تۇرمەدە وتىرعاندار.
الايدا مۇنداعى سوتتالعاندار ۇيىمنىڭ ەرەجەسىنە قاتاڭ باعىنۋى ءتيىس. اۋەلى ولاردان جۇيەنى بۇزباۋ, سوعان باعىنۋ جونىندە كەلىسىم الىنادى. سونداي-اق جازاسىن وتەۋشىلەر ۇيىم جۇيەسىنە ساي, ءبىلىم الۋعا جانە جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى.
مۇنداي ەرەكشە جۇيە جازاسىن وتەۋشىلەرگە دە قولايلى بولعان سىڭايلى. ماسەلەن, 12 جىل بويى تۇرمەدە وتىرعان تاتيانە سوررەا دە ليما ەسىمدى سوتتالۋشى العاشقىدا سەنبەگەنىن ايتادى. «ايناعا قايتا قاراعاندا ءوزىمدى تانىعان جوقپىن», دەيدى ول.
ۇيىم وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جۇيە سوتتالعانداردىڭ قوعامنان بولەكتەنبەۋىنە, ونىڭ بويىندا جەككورۋ سەزىمى تۋىنداماۋىنا كومەكتەسەدى. ءارى جازاسىن وتەپ شىققاننان كەيىن قايناعان ومىرگە بىتە قايناسىپ كەتۋىنە مول مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ۇستىنە, قارۋلى كۇزەت پەن قاراۋىلدىڭ بولماۋى تۇرمەدەگى جانجالعا جول بەرمەۋگە سەپتىگىن تيگىزبەك.
يران اقش-تىڭ ۇسىنىسىنان باس تارتتى
يران پرەزيدەنتى حاسان رۋحاني اقش-تىڭ بىرجاقتى شەشىمىن قولدامايتىنىن مالىمدەدى. بۇدان ءسال عانا بۇرىن ۆاشينگتون بيلىگى يرانمەن جاڭا يادرولىق كەلىسىم تۋرالى ءوز پىكىرىمەن بولىسكەن بولاتىن.
Al Jazeera ارناسى تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا, ح.رۋحاني تەلەديدار ارقىلى جاساعان مالىمدەمەسىندە الەم ءۇشىن اقش-تىڭ شەشىم قابىلدايتىن ۋاقىتى اياقتالعانىن جەتكىزگەن. «ەلدەردىڭ ءبارى تاۋەلسىز. ءبىز ءوز جولىمىزبەن ءجۇرىپ, ءوز حالقىمىزدى قولدايمىز. يران جانە الەم ءۇشىن اقش شەشىم قابىلداي المايدى», دەدى ح.رۋحاني.
يران پرەزيدەنتىنىڭ بۇلاي دەۋىنىڭ ءوز سەبەبى بار. ءبىراز بۇرىن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ تەگەران مەن يادرولىق دەرجاۆالار اراسىنداعى 2015 جىلعى كەلىسىمنەن باس تارتىپ, ەلگە جاڭا سانكتسيا سالۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە, اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو يران تاراپى وزدەرى قويعان 12 مىندەتتى ورىنداماسا, ۆاشينگتون بيلىگى قارجىلىق قىسىمدى كۇشەيتۋگە كىرىسەتىنىن حابارلادى. اق ءۇي قويعان مىندەتتەردىڭ قاتارىندا حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگىنە ەلدەگى يادرولىق باعدارلامانى تولىق باقىلاۋعا رۇقسات بەرۋ, سيريادان اسكەرىن شىعارۋ سەكىلدى ماسەلەلەر بار.
تسۋكەربەرگ ەۋروپا پارلامەنتىندە جاۋاپ بەرەدى
Facebook-ءتىڭ نەگىزىن سالۋشى مارك تسۋكەربەرگ Cambridge Analytica كومپانياسىنا قاتىستى داۋعا بايلانىستى ەۋروپا پارلامەنتىندە وزىنە قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرمەك.
بۇعان دەيىن, Cambridge Analytica كومپانياسى 50 ميلليونعا جۋىق الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىسىنىڭ جەكە دەرەكتەرىن ۇرلاپ, ءار ەلدەگى سايلاۋ ناتيجەلەرىنە ارالاستى دەگەن كۇدىك تۋعان بولاتىن. Euronews ارناسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, م.تسۋكەربەرگ ەو دەپۋتاتتارىنىڭ شاقىرۋىن قابىل العان. ول الداعى اپتادا بريۋسسەلگە ارنايى كەلمەك.
مۇنداي اقپاراتتى ەۋروپا پارلامەنتى توراعاسى انتونيو تاياني دا راستادى. ەۋرووداق Facebook باسشىسى قويىلعان سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ بەرۋى ءتيىس دەپ تالاپ قويىپ وتىر. ويتكەنى ەو شەنەۋنىكتەرى وسى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى Cambridge Analytica ميلليونداعان ادامنىڭ جەكە دەرەكتەرىن ۇرلاپ, ونى اقش-تاعى سايلاۋ كەزىندە جانە ۇلىبريتانيانىڭ ەۋروپالىق وداقتان شىعۋى ساتىندە قولدانعان دەپ ەسەپتەيدى.
ەو دەپۋتاتتارى الدەن م.تسۋكەربەرگكە قوياتىن سۇراقتارىن ازىرلەپ قويعان سىڭايلى. ماسەلەن, «جاسىلدار پارتياسىنىڭ» كوشباسشىسى, بەلگيالىق ساياساتكەر فيليپ لامبەرتس «فەيسبۋك بيزنەس مودەلىن وزگەرتىپ, قولدانۋشىلاردىڭ دەرەكتەرى ۇرلانباس ءۇشىن ول قانداي ارەكەت جاسايدى؟» دەگەن سۇراعىن كولدەنەڭ تارتپاق.
ال بەلگيا قاۋىپسىزدىك كوميسسياسىنىڭ زاڭدى كەڭەسشىسى برەندان ۆان السەنويدىڭ ايتۋىنشا, Facebook قولدانۋشىلاردىڭ دەرەكتەرىن جيناۋدى كەز كەلگەن ساتتە جۇرگىزەدى ەكەن. بۇل سۇراق تا ناقتى جاۋاپ بەرۋدى تالاپ ەتەدى.
م.تسۋكەربەرگ مۇنىڭ الدىندا اقش كونگرەسى الدىندا قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرگەن بولاتىن.
شولۋدى دايىنداعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»