كەيىنگى وسكەلەڭ جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا قالاي تاربيەلەيمىز, ەرتەڭگى ەل قورعار ورەندەرىمىزدىڭ بويىنا وتانشىلدىق پەن ءپاتريوتيزمدى, ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن قالىپتاستىرىپ, كەلەشەكتە ەرجۇرەك, باتىل بولىپ وسۋلەرى ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك دەپ, جاستاردىڭ ەرتەڭگى تاعدىرى مەن تاڭداۋىنا ءجيى باس اۋىرتىپ, جانىمىزدىڭ جابىرقاپ جاتاتىنى راس.
وسى رەتتە «تاربيە باسى – تالبەسىك» دەمەكشى, ولاردىڭ ساناسىنا مۇنداي اسىل قاسيەتتەردى بارىنشا سىڭىرە ءبىلۋ ءۇشىن نەنى قولعا العان ءجون دەگەندە, ءبىرىمىز وتانشىلدىق رۋحتا جازىلعان كىتاپتارعا جۇگىنۋ كەرەك دەسەك, ال ەندى تاعى ءبىرازىمىز وتاندىق مۋلتفيلمدەر مەن پاتريوتتىق فيلمدەردى قولعا الماي ءىستىڭ ىلگەرى باسپايتىنىن العا تارتىپ جاتاتىنىمىز بار.
مۇنى ايتىپ وتىرعانداعى ويىمىز, جاقىندا حالقىمىز جەڭىستىڭ 73 جىلدىعىن مەرەكەلەدى. بۇل جەردەگى اڭگىمە جەڭىس كۇنىن كىمنىڭ قالاي تويلاعانىندا ەمەس, 9 مامىر مەيرامىن جانە سوعان وراي تۇسىرىلگەن فيلمدەردى ۇلتتىق مۇددەمىزگە قالاي پايدالانا الىپ ءجۇرمىز, ناسيحاتتالۋى, دارىپتەلۋى قاي دەڭگەيدە دەگەن وتە ءبىر وزەكجاردى ماسەلە تۋرالى بولىپ تۇر. كەشەگى وتتى جىلداردىڭ جاڭعىرىعىنداي اسەر قالدىراتىن جارىقتىق قارتتاردىڭ قاتارى بولسا جىلدان-جىلعا سيرەكسىپ, ءتىپتى اۋىلدى جەرلەردەن كوزى ءتىرى ءبىرىن تابا المايتىنداي جاعدايعا تاپ بولىپ وتىرعانىمىز تاعى اقيقات. الايدا مۇنىمەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۋرالى بارلىق شىندىققا كوز جەتكىزىپ بىتتىك, دەپ قارسى شاپقان جاۋىن سان سوقتىرىپ, ساعى سىنباعان وجەت جاۋىنگەرلەردىڭ سۇراپىل سوعىستاعى ەرلىگى مەن قاھارماندىق بەينەسى تۋرالى اڭگىمەنى ورتا جولدان شولت كەسىپ تاستاۋعا تىم ەرتە, ءالى تاريحتىڭ قاتپارىنان قازىپ الىپ ۇلگەرمەي جاتقان قازىنامىز قانشاما.
مۇنى تىلگە تيەك ەتۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟
ادەتتە, تەلەارنالاردان سوعىس تۋرالى فيلمدەردىڭ نەگىزىنەن جەڭىس كۇنى قۇرمەتىنە وراي كورسەتىلىپ جاتۋى – ەجەلدەن قالىپتاسقان ءداستۇر. وسىعان وراي مەرەكە كۇندەرىندەگى فيلمدەردى شولىپ شىققان جايىمىز بار. سوندا بايقاعانىمىز, وتاندىق كينەماتوگرافيستەردىڭ جاڭادان تۇسىرگەن بىردە-ءبىر تۇشىمدى دۇنيەسىن كەزدەستىرە قويمادىق, ال رەسەي تەلەارنالارى بيىل جەڭىس كۇنى قۇرمەتىنە بەس ءفيلمنىڭ پرەمەراسىن ۇسىنىپتى. ولار «بالتا» («توپور»), «قالايدا ءتىرى قالۋى ءتيىس» («وستاتسيا ۆ جيۆىح»), «جاۋجۇرەك» («ودين ۆ پولە ۆوين»), «سوعىس ۋاقىتىنىڭ زاڭى بويىنشا» («پو زاكونام ۆوەننوگو ۆرەمەني»), «ۇزىلگەن ماحاببات حيكاياسى» («نا پوروگە ليۋبۆي») دەپ اتالادى. كينو ونەرى ماماندارىنىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا, ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ولاردىڭ قازىرگى ءتۇسىرىپ جۇرگەن فيلمدەرىنە قاراساڭىز, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قازاقتىڭ ەش قاتىسى جوق-اۋ دەگەن ويدا قالۋىڭىز عاجاپ ەمەس...
نەمىس باسقىنشىلارىنا قارسى سوعىس تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, بەلگىلى رەجيسسەر ءماجيت بەگالين اعامىزدىڭ «ماسكەۋ ءۇشىن شايقاس» (1967 ج.), «مانشۇك تۋرالى ءان» (1980 ج.), بولوتبەك شامشيەۆتىڭ «مەرگەندەر» (1985 ج.), لەيلا ارانىشەۆانىڭ «پانتەرانىڭ ءۇش رەت قارعۋى» (1986 ج.), الەكساندر كارپوۆتىڭ «انا تۋرالى اڭىز» (1963 ج.), شاكەن ايمانوۆتىڭ «اتامەكەن» (1966 ج.), ابدوللا قارساقباەۆتىڭ «بالالىق شاقتىڭ كەرمەك ءدامى» (1983 ج.), الەكسەي گورلوۆتىڭ جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان تەلەسەريالى مەن اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» (2016 ج.) سياقتى ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا فيلمدەر شوعىرى جادىمىزعا ورالادى. ۇمىتپاساق, قازاقتار رەسەي مەن ۋكراينا كينەماتوگرافيستەرىمەن بىرلەسىپ سوڭعى رەت, وسىدان 4-5 جىل بۇرىن حالىق قاھارمانى قاسىم قايسەنوۆ اعامىز جايىندا ءبىر فيلم ءتۇسىردى. «حابار» ارناسىنىڭ باستاماسىمەن رەجيسسەر اقان ساتاەۆ ۇسىنعان «باۋىرجان مومىش ۇلى» اتتى مينيسەريالدىڭ ەكرانعا جول تارتقانىنا دا شامامەن سونشاما ۋاقىت ءوتتى. بۇل حيكاياتتىڭ جالعاسىن كۇتكەن ەدىك, الايدا ازىرگە «وسىنداي سەريال قولعا الىنىپ جاتىر, جالعاسى بار» دەگەن اڭگىمەنى قۇلاعىمىز شالماعانىنا قاراعاندا, جاقىن ۋاقىتتا بۇل ءىستىڭ جۇزەگە اسىرىلا قويۋى ەكىتالاي-اۋ. شىركىن ايتپەسە, باتىرلىعى ءبىر-ءبىر كينوەپوپەياعا تاتيتىن قاھارمان قازاق از با بۇل سوعىستا شايقاسقان.
بۇل جەردە بىرەۋلەر سوعىس تۋرالى ءفيلمنىڭ ەندى بىزگە كەرەگى قانشا, كەيىنگى جاس ۇرپاقتى بۇلار قىزىقتىرمايدى دەگەن ءۋاجدى العا تارتۋى مۇمكىن. ال الگى رەسەيدىڭ جوعارىداعى بەس ءفيلمى ءبىزدى باسقاشا ويعا جەتەلەيدى. كوركەمدىك ساپاسى, ءتۇسىرىلۋ جاعى, اكتەرلەر ويىنى سونشاما جوعارى دەڭگەيدە دەپ ايتا المايمىز. ال بىراق بۇلاردىڭ بارىنە ورتاق ءبىر مىقتى يدەيا بار. بۇل – ورىس سولداتىنىڭ سوعىستاعى اسقان ەرلىگى مەن قاھارماندىعىن كورسەتۋ, جاستاردى پاتريوتيزمگە باۋلۋ, «بۇرىنعى ەل قورعاعان ورىس جاۋىنگەرى مىنە, وسىنداي ەشكىمنەن قايمىقپايتىن ەرجۇرەك بولعان» دەگەندى بالانىڭ ساناسىنا كىشكەنتاي كەزىنەن سىڭىرە بەرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارا. بۇلاردى تاماشالاپ وتىرعان ادام راسىندا مىنا سوعىستا فاشيزمگە قارسى ولاردان باسقا بىردە-ءبىر حالىق ەرلىك جاساي قويماعان ەكەن-اۋ دەپ قالۋى عاجاپ ەمەس.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ورىس فيلمدەرىندە وزگە ۇلتتار اسپاز, بولماسا قاتارداعى قاراپايىم جاۋىنگەر ءتارىزدى ءجاي ەكىنشى قاتارداعى قوسالقى رولدەردە وينايدى. بۇلاي ەتىپ تۇيىندەيتىنى ءۇشىن رەسەيلىك كينەماتوگرافيستەردى جازعىرعالى وتىرعان جوقپىز. ويتكەنى كينو ونەرى – يدەولوگيا قۇرالى. رەسەيدە جىل سايىن سوعىس تۋرالى فيلمدەردىڭ ۇزدىكسىز ءتۇسىرىلىپ, پرەمەرالاردىڭ جىل بويىنا جالعاسىپ جاتاتىنى سودان بولسا كەرەك-ءتى. وسىنى تاربيەنىڭ مىقتى قارۋى رەتىندە دۇرىس پايدالانىپ وتىرعان مۇنداي ەلدەن تەك ۇلگى الۋ عانا قالىپ تۇر.
قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»