ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە – ەرەكشە نازار

جالپى, جالدامالى جۇمىسكەرلەر­دىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەسى ەكەنى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونو­ميكالىق فورۋمنىڭ جۇرگىزگەن ساۋال­ناماسى بويىنشا 2017 جىلدىڭ قورى­تىندىسىندا قازاقستانداعى ەڭبەك نارىعىنىڭ تيىمدىلىگى 140 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 35-ورىنعا تابان تىرەدى. الايدا بۇل كورسەتكىشتىڭ كولەڭكەسىندە قانشاما تاعدىرلار كورىنبەي جاتقانى ايقىن. 

ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, كوميتەت باسشى­سى­نىڭ سوزىنشە, حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ سوڭعى مالىمەتتەرىنە ساي, ءوندىرىس باسىندا جانە جۇمىسقا بايلانىستى اۋرۋلاردان جىل سايىن 2,78 ملن جۇمىسشى كوز جۇمادى. ولاردىڭ 2,4 ميلليونى, ياعني 86,3 پايىزى جۇمىسقا بايلانىستى اۋرۋلاردان قايتىس بولسا, ال 380 مىڭى وندىرىستەگى وقىس جاعدايدان قازا تابادى ەكەن.

اقمادي سارباسوۆ 2017 جىلى ەڭبەك قۇقىنىڭ ساقتالۋىنا بايلانىس­تى تەكسە­رىلگەن قازاقستاندىق كاسىپورىن­دارداعى 1,7 ملن جۇمىسشىنىڭ 370 مىڭى نەمەسە ءاربىر ءتورتىنشى قىزمەتكەردىڭ (23,0 پايىز) زياندى جانە قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىنىن جەتكىزدى. 

«بۇگىندە ەلىمىزدە ءاربىر ەكىنشى قىز­مەتكەر جۇمىس ورنىندا اسا شۋلى جاع­دايدا ەڭبەك ەتەدى. ال ءاربىر ءۇشىنشى ەڭبەككەر جۇمىس ورنىندا گاز بەن شاڭ مولشەرىنىڭ بەلگىلەنگەن نورمادان كوپ جاعدايىنا تاپ بولادى. سەكسەن ءتورت مىڭ ادام اۋىر جۇمىسقا جۇمىلدىرىلعان, – دەدى اقمادي سارباسوۆ. – بۇل زەرتتەلگەن كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ 5,1 پايىزى.

سونىمەن قاتار كوميتەت باسشىسى مەملەكەتتىك قاداعالاۋدىڭ باستى باعىت­تارىنىڭ ءبىرى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋگە ارنالعانىن باياندادى. توراعا سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە زار­داپ شەككەندەر سانىنىڭ ازايۋ دينا­مي­كاسىنا نازار اۋدارىپ, بۇل كورسەت­كىشتىڭ 16 پايىزعا تومەندەگەنىنە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەن-مەتاللۋرگيا كەشەندەرىندە جاپا شەككەندەر قاتارى 16,0 پايىز بولسا, ال قۇرى­لىس سالاسىندا 15,2 پايىزدى قۇرايدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وندىرىستە زارداپ شەككەندەردىڭ سانى بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7 پايىزعا تومەندەپ, 317 ادامدى قۇراعان. 

– جالپى, ءبىز مەملەكەتتىك ورگاندار مەن الەۋمەتتىك سەرىكتەستەردىڭ ارقاسىندا وندىرىستىك جاراقات الۋ جاعدايى تومەندەپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. دەسە دە, بۇل جويىلىپ كەتكەن جوق. 2017 جىلى 1 678 جۇمىسشى وندىرىستىك جاراقاتقا دۋشار بولعان. ونىڭ ىشىندە, وكىنىشكە قاراي, 244 ادام قايتىس بولدى. ايماقتار بويىنشا مۇنداي جاعدايلاردىڭ كوبى شىعىس قازاقستاندا تىركەلەدى. اتالعان وڭىردە 2017 جىلى 215 ادام زارداپ شەككەن. سول سەكىلدى قاراعاندى وبلىسىندا بىلتىر 190 ادام, پاۆلودار وبلىسىندا 183 ادام وندىرىستىك جاراقات العان, – دەدى توراعا.

ءماسليحات بارىسىندا كوميتەت توراعا­سى جۇمىسشىلاردىڭ وتەماقىلارى جايىن دا ايتىپ ءوتتى. «2017 جىلى 673 مىڭنان استام جۇمىسشى زياندى جۇمىس ورنىندا ەڭبەك ەتكەنى ءۇشىن ءارتۇرلى دەڭگەيدە وتەماقى الدى. وسى ماقساتتا جۇمىس بەرۋشىلەر بىلتىر 170 ملرد تەڭگە اقشا اۋداردى», دەدى ول. سونداي-اق جيىندا ەڭبەك كودەكسىن­دە قۇرامىنا جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇ­مىسشىلاردىڭ وكىلدەرى كىرەتىن وندىرىستىك كەڭەستەر قۇرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءسوز بولدى. بۇگىندە وسىنداي 12 مىڭ­نان استام كەڭەس قۇرىلعان. اتال­عان ماسە­لەنىڭ توڭىرە­گىنە كوز جۇگىرتەتىن بولساق, مەم­لەكەتتىك قاداعالاۋ ناتيجەلەرى كور­سەت­كەندەي, سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە انىق­تالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ 30%-دان استامى قاۋىپسىزدىك پەن ەڭبەكتى قور­عاۋ سالاسىنا تيەسىلى. 2017 جىلدىڭ قو­رى­تىن­دىسى بويىنشا ايماقتارداعى مەم­لەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى 9920 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, 14892 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتاعان. 

«ونىڭ 4112-ءسى قاۋىپسىزدىك پەن ەڭبەكتى قورعاۋ ىسىنە قاتىستى. مەملەكەتتىك ينسپەكتورلاردىڭ تالابىمەن جۇمىس بەرۋشىلەر 298 لاۋازىمدى تۇلعانى قىزمەتىنەن بوساتقان. 22 قوندىرعى مەن كاسىپورىننىڭ جۇمىسىنا تىيىم سالىنىپ, 15 ۇيىمنىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى», دەيدى ا.سارباسوۆ.

ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ سوڭىندا كوميتەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تولەگەن وسپانقۇلوۆ «ەڭبەكتى قور­عاۋ جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى جونىن­دەگى «KIOSH-2018» ءVIىى حالىقارالىق كورمە­سى» تۋرالى ايتتى. بۇل شارا 26-27 ساۋىر­دە استانادا وتكىزىلەدى. ەكى كۇننىڭ ىشىندە كور­مەگە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس­تىڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ءوندىرىس ورىن­دارىندا اپاتتى جاعدايلار مەن جارا­قات الۋدى ازايتۋ باعىتىنداعى ماسە­لە­­لەرى قارالماق. سونىمەن قاتار قورش­ا­عان ورتا مەن قوعامعا تيەر زياندى ازايتىپ, كاسىپتىك اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ جايى دا تالقىعا تۇسەدى. 

– ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە جاعداي جاساپ, وندىرىستىك جاراقات الۋدى تومەندەتۋ – ۇكىمەت پەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ باستى مىن­دەتتەرىنىڭ ءبىرى, – دەيدى كوميتەت تور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى ت.قاپاق ۇلى.

ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان»