باسپانامەن قامتۋ – نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى

الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان بۇل شارا ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ ءبىرى – ء«اربىر وتبا­سىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇم­كىندىكتەرىن بەرۋ» مىندەتىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە «قازاقستانداعى تۇر­عىن ءۇي ساياساتىنىڭ ماسە­لەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالدى. 

اەسي وسى سەكتوردىڭ باس­تى ساراپشىلارى مەن قىزمەت­كەر­لەرىنە: دامۋ ينستيتۋتتارىنا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە, قۇ­رىلىس كومپانيالارىنا, سو­نىمەن قاتار ريەلتورلىق اگەنت­تىكتەرگە جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنىڭ باسقا سۋبەك­تىلەرىنە پىكىر الماسۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ الاڭىن ۇسىندى. 

قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. دەگەنمەن, مەملەكەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قارجى بەرىپ, الەۋمەتتىك ماسە­لەلەردى عانا شەشپەيدى, ول ەكو­نو­ميكانىڭ قۇرىلىس, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ, سولارمەن شەكتەس وڭدەۋ, كولىك, بانك سەكتورلارى سياقتى سالالاردى ىنتالاندىرادى. 

جيىندا اەسي باعدار­لا­ما­سىنىڭ باسشىسى سەرگەي دوم­نين ەلباسىنىڭ 2018 جىلعى جول­داۋىندا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشتەرىن بۇۇ-نىڭ ستاندارتتارىنىڭ (2030 جىلعا دەيىن ءبىر ادامعا 30 شارشى مەتر) دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ماقساتى قويىلعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, سوڭعى 10 جىلدا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ 30%-عا ءوستى, ال كەلەسى 12 جىل ىشىندە ونى 40%-عا ارتتى­رۋ جوسپارلانعان (شامامەن جى­لىنا 3,3%). بۇل جەردە ءوسىپ كەلە جاتقان دەموگرافيالىق دينا­ميكا ەسەپكە الىنعان: 2007-2017 جىلدار ارالىعىندا حالىق سانى 1,5% ارتتى. ال تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىنا بولىنگەن ينۆەستيتسيالار ورتا ەسەپپەن جى­لىنا 8,7%-عا ۇلعايعان, سونى­مەن بىرگە قۇرىلىسى اياقتالعان تۇر­عىن ءۇيدى تاپسىرۋ 5,5%-عا وسكەن. 

– بۇل ماقساتقا تەز ارادا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا­لار ديناميكاسىن ارتتىرۋ قاجەت بولادى, بىراق ولار قازىر دە وتە جوعارى دەڭگەيدە. قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعداي­لارىن جاقسارتۋ مىندەتى ءتۇرلى قۇ­رالداردى قولدانۋ ارقىلى ورىندالۋدا. «7 – 20 – 25» مەحانيزمى ەنگى­زىلگەننەن كەيىن ەلىمىزدە ەكى جە­ڭىل­دىكتى يپوتەكالىق مولشەر­لەمە بولادى, ولار – «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 10% جانە جاڭا مەحانيزم بويىنشا 7%. بۇل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتار جۇيەسىن, قۇرىلىس كوم­پا­نيالارىنداعى بورىشكەرلەر­گە مولشەرلەمەلەرىن قاراجات­تان­دىرۋ, تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرى­لى­مىنا مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا­لار, جالدامالى جانە كوممەر­تسيالىق تۇرعىن ءۇي باعدار­لامالارىن, ۇلەستىك قۇرىلىستى دەمەۋ شارالارىن قامتيدى, – دەدى س. دومنين.

وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار اتالعان قۇرالداردىڭ ارقايسىسى قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى جانە ولاردىڭ كەشەندى اسەرى قانداي, قازىرگى جاعدايدا بولەك قۇرالداردى قولدانۋ ورىندى ما (مىسالى, يپوتەكالىق قارىزداردىڭ سەكيۋ­ريتيزاتسياسى), مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ مەحانيزمدەرى جانە تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك ساياسات قالاي وزگە­رۋى كەرەك دەگەن ماسەلەلەردى تال­قىلادى. 

تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن تۇزەتۋ باستالدى. جاقىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بو­يىنشا ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جو­باسى جاريالاندى, وندا باعدار­لامانىڭ بيۋدجەتىن 24 ملرد تەڭ­گەگە ارتتىرۋ جوسپارلانعان, بىراق باعىتتاردىڭ تىزىمىنەن ۇلەستىك قۇرىلىستى دەمەۋ الىنىپ تاس­تالعان. دەگەنمەن, «7 – 20 – 25» مەحانيزمى وزگە باعدارلامالاردان قانشالىقتى ەرەكشە بولاتىنى, جاڭا يپوتەكالىق كرەديتتەۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيى جانە شارتتارى قانداي بولاتىنى بەلگىسىز.

ءدال وسى ماسەلەلەر اەسي ۇيىم­داستىرعان ساراپشىلىق كەز­دەسۋدەگى بەلسەندى تالقى­لاۋ­دىڭ تاقىرىبىنا اينالدى.

ارمان وكتيابر, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى