جاڭعىرۋ ارقىلى جاڭا الەمگە بەت تۇزەگەن تۇستا جاستار مەملەكەتتەگى باستى قوزعاۋشى كۇشكە اينالۋى ءتيىس. جاس بۋىن ورتاق مۇددەگە ۇيىسىپ, تىڭ باستامالار مەن ستراتەگيالىق شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋدا ەلباسىنىڭ سەنىمدى تىرەگىنە اينالۋى قاجەت.
ءوز كەزەگىندە, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەت تاراپىنان جاستارعا ايرىقشا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ەلدىگىمىز – ەڭسەلى, باعىمىزدىڭ باياندى بولۋى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن باسىم باعىتتاردىڭ الدىنا شىعاردى. ەلباسى ءۇشىن جاستار قاۋىمى ءار كەزدە ستراتەگيالىق ءارى كادرلىق رەسۋرس ساناتىنان تىسقارى بولعان ەمەس. وسىلاي بولا تۇرا بۇگىنگى ءبىلىمدى, وزىق تەحنولوگيامەن قارۋلانعان, ويى ازات جاستار مەملەكەتتىڭ قىزمەتى مەن قامقورلىعىن تەك تۇتىنۋشى رەتىندە قابىلداماۋى كەرەك. الەمدىك تاجىريبەدە جاستار بارلىق وزگەرىستەر مەن جاڭاشىلدىقتاردىڭ قوزعاۋشىسى ەكەندىگى الدەقاشان مويىندالعان. سوندىقتان جاس بۋىن ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق باستامالارىن جوعارى باعالاپ, قادىرىن ءتۇسىنىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, بار كۇش-جىگەرىن جۇمساۋى ءتيىس. وسى رەتتە «جاس وتان» جاستار قاناتى جاستاردىڭ باسىن قوسىپ, يگىلىكتى ىستەردىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعانى ءجون. بۇل ماسەلەلەر پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ وكىلدەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارلارى جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ كەزەكتى سەزىندە تەرەڭنەن قوزعالىپ, تەبىرەنە ايتىلدى.
استانا تورىندە ەكى كۇنگە سوزىلعان سەزدىڭ گالا-فورۋمىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلباسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا وقىپ بەردى. وندا «جاس وتاننىڭ» ەلىن, جەرىن سۇيەتىن, ءوز بولاشاعىن قازاقستاننىڭ كەمەل كەلەشەگىمەن بايلانىستىراتىن, مىڭداعان ءبىلىمدى دە بەلسەندى جاستاردىڭ باستارىن بىرىكتىرەتىن, ەلباسىنىڭ بارلىق باستامالارى مەن ستراتەگيالىق جوسپارلارىنىڭ سەنىمدى تىرەگى بولىپ كەلە جاتقان بەدەلدى ۇيىم ەكەنى ايتىلعان.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ جاستار ماسەلەسى مەنىڭ دە, مەملەكەتتىڭ دە ەڭ باستى نازارىندا بولىپ, بۇل سالادا كوپتەگەن باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى. مەن وسىناۋ ەڭبەكتىڭ جەڭىسى مەن قامقورلىقتىڭ جىلۋىن جاستارىمىز جاقسى بىلەتىنىنە كامىل سەنەمىن. قازىر بۇكىل الەم اۋقىمدى وزگەرىستەردى باستان كەشىرۋدە. تورتكۇل دۇنيە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا داۋىرىنە قادام باستى. ءبىز ۇزاق مەرزىمدى ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن وسىنداي قارقىندى وزگەرىستەردى دە ءوز پايدامىزعا قاراي ءساتتى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن ءبىز قازاقستاندا ساياسي, ەكونوميكالىق, رۋحاني جانە الەۋمەتتىك جاڭعىرۋلاردى قولعا الدىق», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
سونىمەن قاتار ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى مەن ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا جاڭا زامان تالاپتارىنا بەيىمدەلۋ مەن جەتىستىكتەرگە جەتۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلعانىنا نازار اۋدارعان.
«وسىنىڭ بارلىعىندا مەن جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, سوعان باسىمدىق بەردىم. ويتكەنى سەندەر ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى عانا ەمەس, مەن ايقىنداعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىراتىن بۋىنسىڭدار. مەن سەندەردى بەلسەندى تۇردە جان-جاقتى دامۋعا, سپورتپەن, ونەرمەن اينالىسۋعا, شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋگە, وتاندىق جانە الەمدىك ادەبيەتتىڭ تەرەڭ مۇرالارىن تانىپ بىلۋگە, ەڭ باستىسى, ارقايسىڭدى ءوز سالالارىڭدا الەمنىڭ ەڭ وزىق ماماندارىمەن يىق تىرەستىرىپ, قاتار تۇرا الاتىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلۋگە شاقىرامىن. سەندەر, اتا-بابالارىمىزعا ارمان بولعان, ءبىزدىڭ بۋىن نەگىزىن قالاعان تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتىپ, ءبىزدىڭ جەڭىستى جولىمىز بەن جاسامپاز ءداستۇرىمىزدى لايىقتى جالعاستىرۋعا تيىسسىڭدەر!
«جاڭا الەمگە جول سالامىز» دەگەن سەزدىڭ اتاۋى دا جاستارىمىزدىڭ جاڭاشىلدىققا ۇمتىلىسىن اڭعارتىپ, كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. مەن سەندەردىڭ تىڭ باستامالارىڭدى ارقاشان قولدايمىن! ەندەشە جاڭا الەمگە سالعان جولدارىڭىز ءاردايىم اشىق ءارى داڭعىل بولسىن!», دەلىنگەن ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلىمىزدەگى جاستار ساياساتىن جاڭعىرتۋ جايىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەن بولاتىن. بۇل «جاس وتاننىڭ» جاڭا قارقىنمەن جۇمىس ىستەۋىنە دە تىڭ سەرپىن بەردى. وسى مىندەتتەردىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ جولىندا «جاس وتان» جاستار قاناتى مىڭداعان جاستىڭ ساياسي جانە ءومىر مەكتەبىنە اينالعانىن جاستار ۇيىمىنىڭ توراعاسى دانيار سۇندەتباەۆ اتاپ ءوتتى.
بۇدان سوڭ كەزەكتەسىپ ءسوز العان جاستاردىڭ ءار سالاداعى كوشباسشىلارى ەلباسىنىڭ, مەملەكەتتىڭ قامقورلىقتارىن, جىلۋىن سەزىنگەندەگى ىشكى تولعانىستارى مەن تەبىرەنىستەرىن جەتكىزدى.
ماسەلەن, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جۇمىسشىسى ەلجاس قوجاحمەتوۆ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسسيستەنتى ءاسيا ەرمۇحامبەتوۆا, «حالىق قازىناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايبار قاسەنالين, قوستاناي قالاسىنداعى №3 ەمحانانىڭ دارىگەر-ەندوسكوپيسى ەلۆيرا اسادوۆا, جەكە كاسىپكەر, «اقايدار» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ادامبەك بايمىرزانىڭ ءسوزى جاستاردىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولدى.
ال وسىدان 18 جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قاشاعان» كەن ورنىنىڭ العاشقى مۇنايىن «قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن» دەپ ماڭدايىنا جاققان بەرىك ۋاپ قازىر سول كەن ورنىندا جۇمىس ىستەيتىن ينجەنەر-مۇنايشى رەتىندە جۇرەكجاردى پىكىرىن ءبىلدىردى.
«پرەزيدەنتىمىز ەلىمىزدىڭ قازبا بايلىقتارىن زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن يگەرىپ, الەم ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ قاتىناس جاساۋ ءۇشىن ءاربىرىمىز تەرەڭ بىلىمگە ۇمتىلۋىمىز كەرەكتىگىن ايتىپ جۇرەدى. مەن دە ءوز ارمانىمنىڭ كىلتى وسى تەرەڭ بىلىمدە ەكەنىن ءتۇسىندىم. سول سەبەپتى, 2010 جىلى اتىراۋ قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ليتسەيىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, قيالىما قانات ءبىتىپ, ۇلىبريتانيا ەلىندەگى مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ گرانتىنا يە بولدىم. ءوز جەرىمنەن شەتتە جۇرگەن جىلدارى قازاقستاندىق جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ماقساتىندا ستۋدەنتتىك ۇيىمنىڭ قاتارىنا ەنىپ, كەيىن سول ۇيىمدا جەتەكشى اتاندىم. ودان كەيىنگى جىلدارى ءبىلىمىمدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ۇلىبريتانيانىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىرى Heriot-Watt-تا وقىپ, مۇناي-گاز ماگيسترى اتاندىم», – دەدى جاس مۇنايشى.
بەرىكتىڭ زامانداسى سەرىك ەسماتوۆ – «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى. ول جاستايىنان بوكس پەن ءجۇزۋ سپورتىنا دەن قويىپ, العاشقى ناتيجەلەرىمەن اتا-اناسى مەن باپكەرلەرىن قۋانتا باستاعان كەزىندە جازاتايىم وقيعانىڭ سالدارىنان ەكى اياعىنان بىردەي ايىرىلىپ, ارماندارى ۇزىلە جازداپ ەدى. بىراق رۋحى بيىك, جىگەرلى سەرىك مويىعان جوق. جاساندى اياقپەن ءجۇرىپ قول-اياعى بالعاداي زامانداستارىمەن قاتار قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى. ءتىپتى پاراليمپيادالىق قۇرامانىڭ دا بەلسەندى سپورتشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. سەرىكتىڭ: «ماعان قاراعاندا سىزدەردىڭ مۇمكىندىكتەرىڭىز مول. بۇگىندە قول قۋسىرىپ وتىراتىن, ەنجارلىق بىلدىرەتىن زامان ەمەس. قولىمىزدان كەلەتىن, جۇرەگىمىزگە جاقىن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ارالاسۋىمىز كەرەك», دەگەن سوزدەرىنە سەزگە قاتىسۋشىلار ەرەكشە قولداۋ ءبىلدىردى.
ال «ەير استانا» اۋەكومپانياسىنىڭ قىزمەتىن پايدالاناتىن جولاۋشىلار قازاقتىڭ 21 جاستاعى ەگىز بالاسىنىڭ باسقارۋىنداعى الىپ ۇشاقتارعا ءمىنىپ جۇرگەندىگىن اڭعارماۋى دا مۇمكىن. «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ سەزىنە قاتىسقان ولەگ پەن جان جاقىپوۆتار بالا كۇندەرىنەن ۇشقىش بولۋدى ارمانداعان.
«بالا كەزىندە كوكتى باعىندىرۋدى ارماندامايتىن ادام جوق. مەن دە سولاردىڭ ءبىرىمىن. جاۋتىكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىن بىتىرگەننەن كەيىن مەن «Ab-inito» پيلوتتاردى دايارلاۋ باعدارلاماسىنا قابىلداندىم. يسپانيانىڭ ۇشقىشتار مەكتەبىندە ارنايى دايىندىقتان ءوتتىم. 19 جاسىمدا ءبىر موتورلى ۇشاقپەن العاش رەت اۋەگە كوتەرىلدىم. سودان «كوممەرتسيالىق ۇشقىش» باعدارلاماسىن ءساتتى اياقتاپ شىقتىم. 20 جاستا مەن ەكىنشى ۇشقىش رەتىندە ءوزىمنىڭ العاشقى رەيسىمدى ورىندادىم. قازىر ەلىمىزدىڭ ءىرى اۋە كومپانياسىندا جۇمىس ىستەيمىن», دەدى ولەگ جاقىپوۆ.
ولەگتىڭ سىڭارى جان دا پيلوتتاردى دايارلاۋ باعدارلاماسى بويىنشا يرلانديادا دايىندىقتان وتكەن. بۇگىندە ول «Airbus-A320»-نىڭ ەكىنشى ۇشقىشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. قازىردىڭ وزىندە 800 ساعاتتىق ۇشۋ تاجىريبەسى بار مامان شەتەلدە وقيتىن قازاقستاندىقتاردى كورگەندە قاتتى قۋاناتىندىعىن ايتتى. «وسىنىڭ ءوزى ەركىندىك, باسەكەگە قابىلەتتىلىك, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك», دەيدى جاس كاسىبي ۇشقىش. سەزدە ءسوز العان الماتى قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى يۆان كرەپاك, «تۇلپار-تالگو» جشس-ءنىڭ وندىرىستىك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دانارا ەلەۋسىزوۆا, «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى, شىعىس قازاقستان وبلىسى ۋست-تالوۆكا اۋىلىنداعى بالالار ونەر مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى ۆالەنتين اليفانوۆ, جاستار ءازىل شوۋىنىڭ باس ديرەكتورى جانە رەزيدەنتى اقسۇلتان قاليەۆ جاستاردىڭ جىگەرىن جانيتىن لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. ال «جاس وتان» جاستار قاناتى «سانا» باعىتىنىڭ جەتەكشىسى ايگەرىم سەرىكجانوۆا سەزدەگى ۇسىنىستار بويىنشا جاسوتاندىقتاردىڭ الداعى باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەرگەن جاڭا وي-بايلامدارىنا توقتالدى.
– جاستاردىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقۋشىلارعا ارنالعان تەگىن باعدارلامالىق كۋرستار اشۋ, قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن دامىتۋ ماقساتىندا ون الەمدىك بەستسەللەر مەن بيزنەسكە باۋلۋ تۇرعىسىنداعى ءجۇز ماقالانى قازاق تىلىنە اۋدارۋ, اۋىلدىق جەرلەردەگى وقۋشىلارعا اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭ ۇيرەتۋگە شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق بىلىكتى مۇعالىمدەردى جۇمىلدىرۋدى مىندەتىمىزگە الامىز. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق جاستاردىڭ بويىندا ەڭبەكسۇيگىشتىك, قاراپايىمدىلىق, يناباتتىلىق سىندى قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرىپ, جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جاس قازاقستاندىقتىڭ ار-نامىس كودەكسىن ازىرلەيمىز, – دەدى ءا.سەرىكجانوۆا. ەندى ۇسىنىستار جيناقتالعان قۇجاتتى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جول كارتاسى جاساقتالادى.
«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ سەزدى قورىتىندىلاي كەلە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاستارعا ۇدايى قولداۋ ءبىلدىرىپ, بىلىكتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ كەلە جاتقانىن ايتىپ ءوتتى.
– سەزد كەزىندە ۇتىمدى ويلار مەن وزەكتى پىكىرلەر ايتىلدى. جاستارىمىز بەلسەندىلىك تانىتىپ, ءتۇرلى ۇسىنىستارمەن شىقتى. ەڭ باستىسى, كرەاتيۆتى, زاماناۋي, ەل جاستارىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداعان ناتيجەلى سەزد وتكىزدىك دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ءبىز جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, وسىنداي اياسى كەڭ جيىندى جاڭا فورماتتا, تىڭ باعىتتا وتكىزۋگە بولاتىنىن كورسەتتىك. سول ارقىلى جاسوتاندىقتار اشىقتىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن تانىتتى. سوندىقتان بۇل سەزدى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ جاڭعىرۋىنىڭ جارقىن كورىنىسى رەتىندە قاراستىرۋعا ابدەن بولادى, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بيىلعى سەزد «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ بۇگىنگى باعىت-باعدارىن, بەت-بەينەسىن ايقىن كورسەتىپ بەرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ءبىز وسى سەزد ارقىلى جاڭا الەمگە ۇمتىلىپ, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستىق. ماقساتىمىز – انىق, باعىت-باعدارىمىز – ايقىن. الدىمىزدا ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن ابىرويلى مىندەتتەر تۇر. سول كوزدەگەن مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ جۇمىس ىستەيىك! ءبىز بەرەكەلى تىرلىكتىڭ باستاۋى بىرلىكتە عانا ەكەنىن باتىل ءىس-ارەكەتىمىزبەن دالەلدەۋىمىز كەرەك. وسى جولدا بارشا قازاقستاندىق جاستارعا ۇلگى-ونەگە كورسەتۋگە ءتيىسپىز, – دەدى. سونىمەن قاتار م.اشىمباەۆ «جاس وتاننىڭ» الداعى ۋاقىتتا اتقارار جۇمىس جوسپارىنا نازار اۋدارىپ, بىرقاتار ناقتى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. شىن مانىندە بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق بولمىستىڭ بوياۋىن كەتىرمەي, ساقتاپ قالۋدىڭ ماڭىزى زور. ونىڭ ۇستىنە ەل مەن ەلباسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىنداعى مىندەتتەردى جۇمىلا كوتەرگەن «نۇر وتان» مەن «جاس وتانعا» ۇمىتپەن قارايدى. ناعىز پاتريوتتىقتىڭ ءوزى ەلدىڭ دامۋىنا بەلسەنە ۇلەس قوسۋدان قۇرالاتىندىعى بەلگىلى.
سەزد سوڭىندا بارلىق قاتىسۋشىلار حالقىمىزعا تانىمال «اتامەكەن» ءانىن قوسىلا شىرقاپ, ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
سەرىك ابدىبەك, «ەگەمەن قازاقستان»