وسى مەكتەپكە قاراي اسىعاتىندار كوپ, كۇننىڭ قاي ۋاقىتى, جىلدىڭ قاي مەزگىلى بولسىن وسى مەكتەپتە ءبىلىم العىسى كەلەتىندەر دە, ۇل-قىزىنىڭ وسىندا وقىعانىن قالايتىن اتا-انالار دا كوپ. ساپالى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ جۇرگەن جۇزدەگەن وقۋشى سول كوپتىڭ قاتارىندا. سوڭعى جىلدارى وزگە ءبىلىم وشاقتارىنا ۇلگى بولارلىق جەتىستىكتەرىن ەسەلەي تۇسكەن مەكتەپكە اسىعاتىنداردىڭ ارتا ءتۇسۋى دە زاڭدىلىق.
ءبىز ايتقالى وتىرعان شىمكەنت قالاسى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى دە باستىسى – تۇلەكتەرىنىڭ ايتۋلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جالعاستىرۋى دەر ەدىك. مىسالى 2015 جىلى مەكتەپتى بىتىرگەن 129 تۇلەكتىڭ 128-ءى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 40 وقۋشى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى اتانعان. ءبىر وقۋشى قىتايدىڭ گونكونگ پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانت يەگەرى مارتەبەسىنە يە بولدى. سول جىلعى تۇلەكتەردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 71-ءى تەحنيكالىق, 47-ءى مەديتسينالىق ماماندىقتى تاڭداپتى. ال الدىڭعى جىلعى 122 تۇلەكتىڭ 36-سى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جاتسا, 23-ءى الەمنىڭ 11 ەلىنەن شاقىرتۋلار الىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتتارىنا يە بولعان. ناقتىراق ايتساق, مەكتەپ تۇلەكتەرى بۇگىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ پۋسان جانە يونسەي ۋنيۆەرسيتەتىندە, رەسەيدە, گەرمانيانىڭ Jacobs ۋنيۆەرسيتەتىندە, قىتايدىڭ گونكونگ ۋنيۆەرسيتەتىندە, سونداي-اق تۇركيانىڭ كودجاەلي ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلى 97 بولاشاق تۇلەكتىڭ 7-ءۋى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتتارىن الدىن الا جەڭىپ الدى.
ءيا 2013 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ رەسمي تۇردە ءوز جۇمىسىن باستاعان نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ عىلىمي-تانىمدىق ورەسى بيىك, ءبىلىم كوكجيەگى كەڭ وقۋشىلارى بەس جىلدىڭ ىشىندە وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبالاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ, مەكتەپتىڭ اتاق-ابىرويىن اسقاقتاتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن ءساتتى ءوتىپ, حالىقارالىق مەكتەپتەر كەڭەسىنىڭ (CIS) سەرتيفيكاتىنا يە بولۋى ارقىلى مەكتەپ ءومىرىنىڭ جۇيەلى ۇيىمداستىرىلعانىن جانە ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەكەندىگىن دالەلدەدى. جۋىردا 5 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەن, ء«بىلىم بەرۋدەگى جوعارى ساپا جانە كوشباسشىلىق» دەگەن ۇرانمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مەكتەپ ۇجىمى وبلىسقا تانىمال قوعام قايراتكەرلەرىن قوناق رەتىندە شاقىرىپ, ء«بىر مەكتەپ – بىزدەر ءبىر ەلمىز» مەرەكەلىك كونتسەرتىن ۇسىندى. تۇلەكتەرى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتى اتانىپ, جاڭا ومىرگە جولداما سىيلاعان اياۋلى مەكتەبى مەن ادام سەنگىسىز مۇمكىندىكتەر كوكجيەگىن اشىپ, قانات قاقتىرعان ۇستازدارىن مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. كوپشىلىك «مەكتەپ مەنىڭ بويىمداعى قانداي قاسيەتتەردى وزگەرتتى؟» اتتى ارنايى تۇسىرىلگەن فيلمنەن ءار بالانىڭ, ۇستازدىڭ زياتكەرلىك مەكتەپتە تۇلعا رەتىندە قانشالىقتى شىڭدالا تۇسكەنىنە كۋا بولدى. ال ءبىزدى ەرەكشە قىزىقتىرعانى وقۋشىلاردىڭ ء«بىزدىڭ ەلباسى», «ەگەر مەن پرەزيدەنت بولسام» تاقىرىپوتاردا جازعان ەسسەلەرى ەدى. وقۋشىلار جىل سايىن وسى تاقىرىپتاردا ەسسە جازادى, ال ولاردىڭ اراسىنداعى ۇزدىكتەرى جەكە جيناق رەتىندە باسىلىپ شىعادى. شىنايى كوڭىلدەن شىققان شاعىن جيناقتاردى وقىپ شىقتىق.
«دۇنيەنى قانشا شارلاسام دا ەلباسىنداي دانا دا دارا تۇلعانى تابا الماسپىن. ادامنىڭ دانالىعى سىرت كەلبەتىندە ەمەس, ىستەگەن ىسىندە كورىنەدى. مۇنداي دانا تۇلعا مىڭ جىلدا ءبىر رەت قانا تۋىلادى». مەكتەپتىڭ 9 «س» سىنىپ وقۋشىسى اكەجان ساۋىرباەۆ «مەنىڭ ەلباسىم» اتتى شاعىن ەسسەسىندە وسىلاي دەپتى. جۇرەكتەن شىققان ءسوز جۇرەككە جول تابادى. ايتا كەتەلىك, مەكتەپ ۇستازدارى شاكىرتتەرىنىڭ ءوز ويىن دۇرىس تا, اشىق جەتكىزۋ, اقىل-ويىن دامىتۋ, ويلاۋ قابىلەتىن جەتىلدىرۋ, وزىندىك ىسكەرلىك قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋ, زامان تالابىنا ساي ويى جۇيرىك ەتىپ تاربيەلەۋگە باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. سونداي-اق جاس بۋىننىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, دۇنيە تانىمىن كەڭەيتۋگە, ىزدەنىسكە تالابىن ىنتالاندىرا تۇسۋگە ىقپال ەتەتىن ءىس-شارالار وتكىزىلىپ تۇرادى. ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ورنى بار ءىس-شارالار اراسىنان وقۋشىلار 1 جەلتوقسان – تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسىنە وراي وتكىزىلەتىن اپتالىقتى اسىعا كۇتىپ, ەرەكشە دايىندالادى ەكەن. ونىڭ باستى سەبەبى, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەندەرىن جاقسى سەزىنەتىندىكتەرىندە دە بولسا كەرەك. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدىڭ ءوز اسكەرى قۇرىلىپ, شەكاراسى بەكىتىلگەنىن, جاڭا استاناسى بوي كوتەرىپ, ۇلتتىق بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ورناعانىن, وسى سىندى كوپتەگەن يگى باستاما مەن ناتيجەلى ىستەردىڭ بارلىعى ۇلكەن قاجىر-قايراتپەن, ەلباسىنىڭ باعدارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جاسالىپ جاتقانىن مەكتەپ وقۋشىلارى جاقسى بىلەدى. وعان دالەلدىڭ ءبىرىن وقۋشىلاردىڭ شىنايى شىعارمالارىنان اڭعاراسىز. «مەنىڭ ەلباسىم» تاقىرىبىندا جازعان ەسسەسىندە 10 «ع» سىنىپ وقۋشىسى بالنۇر ەرەجەپ: «سوناۋ تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن العاش جالىنداعان ۇمىتپەن جەلبىرەتكەن ساتتەن حالىقتىڭ جانىنان تابىلعان دارا دا, دارىندى ەلباسىمىزدىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدىڭ قازىرگى جەتكەن جەتىستىكتەرى كەۋدەگە ماقتانىش پەن قۋانىش سەزىمىن ورناتاتىنى ءسوزسىز. مەنىڭ ويىمشا, حالىقتىڭ جاعدايىنا تەرەڭ ۇڭىلە وتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى ماسەلەلەردى بايىپتى تۇردە تەرەڭ تاباندىلىقپەن شەشە الۋ – ەلباسىمىزدىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى», دەپ جازىپتى. «مىنە, مەن دە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءبىر ازاماتى رەتىندە ەلىم جايلى, ەلباسى جايلى قالام سىلتەپ, وي تولعايتىن جاسقا جەتتىم.
جاسىم نەبارى 13-تە بولسا دا, بىلگەنىمنەن بىلمەگەنىم كوپ, سوندىقتان بارلىق پاننەن ءبىلىمىمدى شىڭداپ, ءومىر سىرىن تانىعىم كەلەدى, تانىپ قانا قويماي, ەلىمنىڭ كوركەيۋىنە دە ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى. الايدا جاسىمنىڭ كىشىلىگىنەن بولار, مەن ءالى دە بولسا ساياسي جاعدايلاردى تۇسىنە بەرمەيمىن. كەشكى جاڭالىقتاردى قاراپ وتىرىپ, الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى قاندى سوعىستار جايلى ەستىگەندە دەنەڭ تۇرشىگىپ كەتەدى, سان مىڭ ادامنىڭ سول سوعىستىڭ قۇربانى بولعانىن, ودان جاپا شەككەن ادامداردىڭ ءحالىن ءتىپتى ەلەستەتە المايسىڭ. سونداي كەزدە كوز الدىڭا ەلىمىزدىڭ قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان تىنىش زامانداعى كۇيبەڭ تىرشىلىگى ەلەستەسە, جۇرەگىڭ جىلىپ سالا بەرەدى. ەلباسىنىڭ حالقىنا جولداعان جولداۋىن تىڭداي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنىڭ جارقىن ەكەندىگىن ءتۇسىندىم. حالىق ءۇشىن قىرۋار تىرلىك اتقارىلىپ, ەسەپسىز ىستەر جاسالىپ جاتىر. ەكونوميكامىز دامىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارۋدا. ەلىمىز كۇن ساناپ كوركەيىپ كەلەدى. اسپانمەن تالاسقان ءزاۋلىم عيماراتتارىمەن كوز تارتاتىن ەلوردامىز – استانانىڭ كەلبەتى قانداي كەرەمەت! الىسقا بارماي-اق تۋعان قالامىز – شىمكەنتكە كوز سالايىقشى, شىرايى ارتىپ, قۇلپىرعان بويجەتكەندەي بوي تۇزەپ, كۇننەن-كۇنگە جايناپ كەلەدى». بۇل 8 «ۆ» سىنىپ وقۋشىسى دايانا اقىلبەكتىڭ جۇرەكجاردى جازباسىنان ءۇزىندى. جىل سايىنعى جيناقتارداعى ەسسەلەردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, سۇيسىنەرلىك تۇستارى مول.
ءاربىر ءىس-قيمىلدا تەپە-تەڭدىك زاڭدىلىعى بارى, قانداي ءىس ارەكەت جاساساڭىز, ءدال سونداي جاۋاپ الاتىنىڭىز ءمالىم. ياعني جاقسى نارسەنى جاقسىلىق تارتادى, ادام وزىنە ۇقساستاردى وزىنە تارتادى, سايكەستى سايكەس تارتادى دەگەن بار. وسى مەكتەپكە اسىعاتىنداردىڭ كوپ بولۋى جاقسى ىستەردىڭ مولدىعىنان بولسا كەرەك. ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن وقۋشىلار اراسىندا ونەرتاپقىشتار دا, ءتۇرلى جوبالارعا قاتىسۋشىلار دا, ءبىلىم جارىستارىنىڭ جەڭىمپازدارى دا كوپ. «جۋىردا ەلباسى ن.نازارباەۆ «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆانى قابىلداپ, زياتكەرلىك مەكتەپتەر بارلىعىنا ۇلگى بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ تاجىريبەسى جاڭا مەكتەپتەر اشاتىن كەزدە ەسكەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ياعني ءبىز ەلباسى سەنىمىنەن شىعىپ, ۇلگىلى مەكتەپ بولۋدى ماقسات ەتە جۇمىس ىستەۋدەمىز. مەكتەپ ۇجىمى 5 جىل كولەمىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەي تۇسۋگە مۇددەلى», دەيدى شىمكەنت قالاسىنداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ب.كاسيموۆ. ايتا كەتەلىك, ءبىلىم ورداسىندا بۇگىندە 683 وقۋشى ءبىلىم الادى. ونىڭ 96-سى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر. بارلىق تۇرعىدا زامان تالابىنا ساي مەكتەپ ۇجىمىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – شاكىرتتەرگە ساپالى ءبىلىم بەرىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى