بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا توپىراق قاباتىنداعى توڭ جىلداعىدان 2-3 ەسە قالىڭ قاتقان. كۇن كۇرت جىلىنىپ, جاڭبىر جاۋاتىن بولسا, ەرىگەن قار جەرگە سىڭە الماي, كول-داريا بولۋى مۇمكىن. ال اۋا رايىن بولجاۋشىلار ناۋرىز مەيرامىنان سوڭ وڭىردە كۇن رايى جىلىنۋى مۇمكىن دەپ وتىر.
اق جايىق ءوڭىرى سۋدىڭ ءتىلسىز جاۋ ەكەنىن 2011 جىلى الاپات تاسقىن بولعاندا انىق سەزىنگەن. مىڭداعان تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك جانە اكىمشىلىك نىساندار سۋ استىندا قالدى. سۋ استىندا قالعان ەلدى مەكەندەردەن 9 مىڭنان استام ادام كوشىرىلىپ, تاسقىن سالدارىن جويۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن 870 ملن تەڭگە ءبولىندى.
«اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن. بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا ارنايى قىزمەتتەر, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر بولۋى مۇمكىن سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جۇمىلىپ جاتىر. وبلىس ورتالىعىندا كوممۋنالدىق مەكەمەلەر كوشەنىڭ قارىن كۇندىز-ءتۇنى دالاعا تاسىسا, ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر اۋماعىنان 200 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلىپتى.
– بۇل ءالى از. «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن. ءار ازامات ءوز اۋلاسىنداعى قاردى شىعارسىن. ال كوشەدەگى قاردى ءبىز تازالايمىز. ناۋرىز مەرەكەسىنەن كەيىن كۇن كۇرت جىلىنۋى, جاڭبىر جاۋى ىقتيمال. سوندا سۋدىڭ دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەتۋى مۇمكىن, – دەدى بەيسەنبى كۇنى ارنايى تاسقالا اۋدانىنا بارعان ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆ.
تاسقالا – سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەگۋى ىقتيمال اۋداننىڭ ءبىرى. مۇندا قار دا جىلداعىدان كوپ, جەردىڭ توڭى دا وتكەن جىلعا قاراعاندا ەكى ەسە قالىڭ. بىلتىر ول 50-60 سم بولسا, بيىل كەمى 54, ەڭ كوبى 130 سم-گە جەتىپ وتىر.
تاسقالا اۋدانىنىڭ اكىمى سانجار اليەۆتىڭ ايتۋىنشا, 10 ناۋرىزدان باستاپ اۋداندا سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن سەنبىلىك ۇيىمداستىرىلعان. ەڭ قاۋىپتى دەگەن 7 جەردە جۇيەلى جۇمىس جاسالعان.
– جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى اپپاراتى قىزمەتكەرلەرى تۇرعىندار اراسىندا ارنايى بۋكلەتتەر تاراتىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. تۇرعىندار اۋىل ىشىنەن وتەتىن ارىقتاردى تازالاۋعا كومەكتەسىپ جاتىر. ەڭ قاۋىپتى دەگەن بەس ارنانىڭ تورتەۋىن تولىق تازالادىق. سوڭعىسىن بۇگىن-ەرتەڭ بىتىرەمىز. تاسقالا اۋىلىنىڭ ەڭ قاۋىپتى احمەتقاليەۆ, چۋريلين, پەرۆومايسك, شەۆچەنكو كوشەلەرىندەگى قار تۇگەلدەي شىعارىلدى. اتامەكەن, امانگەلدى جانە ءبىرىنشى شەجىن اۋىلدارىندا دا تاسقىننىڭ الدىن الۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. قازىر مۇندا ءۇش ك-700 تراكتورى قاردى ارشىپ, سۋ جۇرەتىن جولداردى تازارتۋدا. جالپى اۋدان بويىنشا سوڭعى ءتورت كۇن ىشىندە 6 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلدى, – دەدى سانجار اليەۆ.
بيىلعى وزگەشەلىك – وزەندەردىڭ مۇزىن بۇرىنعىداي ديناميتپەن جارۋ توقتاتىلىپ, ارنايى قۇرىلعىمەن مۇزدى كەسىپ الىپ جاتىر. بۇل ەكولوگيالىق جاعىنان دا ءتيىمدى, بالىققا زيان كەلمەيدى, ءارى قاۋىپسىز. مۇزدى كەسۋ, وزەن ارناسىندا مۇز تىعىنىنىڭ الدىن الۋ وتە ماڭىزدى. تاسقىننىڭ نەگىزگى سەبەبى دە سۋ ارنالاردىڭ كەمەرىنەن اسىپ, كەلگەن سۋدى وتكىزىپ ۇلگەرمەۋىنەن بولادى.
بيىلعى قىستىڭ قارى جۇقا, جىلداعىدان ابىگەرى از بولعان ەدى. بىراق ناۋرىز ايى تۋىسىمەن كۇن كۇرت سۋىتىپ, ءۇستى-ۇستىنە قار جاۋدى. بوران بولىپ, كۇرە جولدار بىرنەشە مارتە جابىلدى. ءدال وسى تاسقالا اۋدانىنىڭ ۇستىمەن رەسەيگە وتەتىن ساراتوۆ جولىندا 9 ناۋرىز كۇنى 53 اۆتوكولىك قار قۇرساۋىندا قالىپ, ارنايى قىزمەت وكىلدەرى قۇتقارىپ الدى. ناۋرىزداعى جاۋىن-شاشىن قالىپتى جاعدايدان الدەقايدا كوپ. جەرگىلىكتى تۇرعىندار مۇنداي قىستىڭ سوڭعى رەت 1986 جىلى بولعانىن ايتادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى