ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى ەلدىڭ رۋحانياتى مەن جالپى وركەنيەتىنە جول سىلتەيتىن ماڭىزى زور ەڭبەك رەتىندە كوزى قاراقتى, كوكىرەگى وياۋ كىم-كىمدى دە بولسىن بەيجاي قالدىرماعانى انىق. بۇل ماقالاداعى ۇلتىمىزدىڭ كوشىن تۇزەپ, ويتۇرتكى بولاتىن دۇنيەلەردى تالداپ-تالقىلاۋعا زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن ءار سالانىڭ جىلىگىن شاعىپ-مايىن ىشكەن ماماندار مەن عالىمدار دا بارلىق اقپارات كوزدەرى ارقىلى بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى. ءار ەلدى مەكەندەگى اتقارىلىپ جاتقان ىزگى ءىس-شارالاردىڭ دەنى وسى ماقالانىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر.
ۇلتتىڭ ۇيۋىنا, ەلدىڭ بىرلىگى مەن تىرلىگىنە قىزمەت ەتەتىن, ىزگى ىستەردى قولداي بىلگەنگە نە جەتسىن. بىراق سول ۇرانداۋدىڭ ءمانى مەن ءسانىن ەتىمىز ۇيرەنگەن داڭعازا ناۋقانشىلدىق پەن كوزبوياۋشىلىق سۇيىلتىپ جىبەرمەسە بولعانى دا...
بۇل ەڭبەكتە كوتەرىلگەن ويدى ساباقتاپ, قۋاتتاي وتىرىپ جازىلعان نەبىر قۇندى پىكىرلەردى دە, ايتا قالارلىقتاي ىستەردى دە ەستىپ-ءبىلىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. سوعان وراي مەن دە وسى ەلدىڭ ءبىر ازاماتىمىن عوي – دەپ, ورەمنىڭ جەتكەنىنشە وي قوسۋدى ءجون دەپ ءبىلدىم.
ءيا, جەكە ازامات رەتىندە مەنى ويلاندىرعان دا, ۇمىتتەندىرگەن دە وسى ماقالاداعى رۋحاني كود تۋرالى شەشۋشى ءمانى بار, تەرەڭ ءمان-ماعىنالى تولعانىس بولىپ وتىر.
عۇلاما بابامىز ءال-فارابي «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ حاس جاۋى», دەمەكشى, ءبىز عىلىم مەن ءبىلىمدى, يننوۆاتسيا مەن تەحنيكانى دامىتامىز دەپ ءجۇرىپ, رۋحانيات ماسەلەسىن جايىنا قالدىرىپ, اتاقتى اعامىز ايتقانداي «كومپيۋتەر باستى جارتى ادامداردى» تاربيەلەپ جاتقان جوقپىز با؟ – دەپ الاڭدايمىن.
«باسەكەگە قابىلەتتىلىك» دەگەندى تىرشىلىكتىڭ قاي قىرى, قاي سالاسىندا بولسىن, ماڭىز بەرىپ, العا تارتامىز. ال رۋحاني كود, ياعني ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى, تەكتىك قورىمىز بەن رۋحىمىزدى, يمان-كۇشىمىزدى بۇگىنگى جاھاندانۋ دەگەن «جەتى باستى اجداھاعا» قارسى قويا الامىز با؟.. ەس ءبىلىپ, ەتەگىمىزدى جيعالى ءبىرىنشى بىلەرىمىز, كۇنكورىس قامىن كۇيتتەيتىن, تۇرمىستىق دەڭگەي مەن قۇلدىق سانادان قاشان قۇتىلامىز دەگەن بولمىس-ءبىتىمىمىزدى, جالاڭ ۇرانمەن جولعا قالاي سالماقپىز؟...
بۇل سۇراقتىڭ شەشىمىن تاۋىپ, قيۋىن كەلتىرۋ ءۇشىن, ۇلتىن سۇيەتىن, مەملەكەتشىل, شىنايى زيالى دەگەن ەل ازاماتتارى ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا» وتىرىپ, جاناشىرلىق تانىتاتىن كەز كەلىپ جەتكەنىن, ەلباسىنىڭ ءوزى مەڭزەپ وتىر دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون.
سول تۇرعىدا اتقارىلار سان الۋان ىستەردىڭ ءبىر قىرى – جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسى توڭىرەگىندە وي قوزعار بولساق, مەكتەپ پەن مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ, مەكتەپتەن تىس مەكەمەلەردىڭ الار ورنى ەرەكشە.
ناۋقانشىلدىق سانانىڭ ءبىر كورىنىسىندەي بولىپ, كەزىندە جاستى دا, ۇلكەندى دە تاربيەلەۋگە, قوعامدىق ىزگى وي-سانانى قالىپتاستىرۋعا زور ىقپالىن تيگىزىپ جۇرگەن پىكىرتالاستار, ءتۇرلى سالانىڭ تۇلعالارىمەن, ۇلاعاتتى وتباسى يەلەرىمەن وتكىزىلىپ جاتاتىن عيبراتتى كەزدەسۋلەردى, تاعى دا باسقا توك-شوۋلاردى تەلەديداردان عانا كورەتىن جاعدايعا جەتتىك.
قالتا تەلەفوندارىنان باس المايتىن, كىتاپ وقىعاندى بىلاي قويعاندا, تەلەديدار جاڭالىقتارى مەن تاربيەلىك ءمان-ماعىناسى بار باعدارلامالارعا دا كوڭىل اۋدارمايتىن جاستارعا سوندا قانداي تاربيە بەرمەكپىز؟
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, بىرقاتار شارالار مەن ادەبي پوەزيالىق كونفەرەنتسيالاردى, قىزدار مەن جىگىتتەر سىنىن اي قۇرعاتپاي وتكىزىپ جاتاتىن مادەنيەت ۇيلەرى, مەكتەپتەر مەن كىتاپحانالار قاتارى بۇل كۇندە دە كوپ دەپ ءوز باسىم ايتا الماس ەدىم.
ءوز اۋىلدارىمىزدا كەز كەلگەن ورتاعا ۇلگى ەتەتىندەي ەڭبەك پەن سپورتتىڭ, مادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ, عىلىم مەن ەكونوميكانىڭ, زاڭگەرلىك پەن ساياساتتىڭ, پەداگوگيكانىڭ دەگەندەي, نەبىر سالانىڭ مايتالماندارى اللاعا شۇكىر, بارشىلىق. بىراق سول ادامداردى كەزەگىمەن شاقىرىپ «جانىڭدا ءجۇر جاقسى ادام» – دەگەندەي تاقىرىپتاردا كەزدەسۋ وتكىزىپ, جاستارعا ۇلگى ەتىپ جاتقان, سولاي ەتۋگە مىندەتتى مەكەمەلەردى دە, وعان مۇرىندىق بولارلىق لاۋازىم يەلەرىن دە سيرەك كورەمىن. سوندا جاستارىمىزعا تۋعان جەرگە, اتا-اناعا, ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ماحابباتتى, ىزگىلىك پەن قايىرىمدىلىقتى, ۇلتتىق-مەملەكەتشىلدىك رۋحتى قالايشا, قايدا ءجۇرىپ سانالارىنا ءسىڭىرىپ, يمان-كۇشىن دامىتىپ, تاربيەلەمەكپىز؟
مەكتەپتەردە تاربيە ماسەلەسى ەكىنشى مە, الدە ءۇشىنشى ورىنعا ما, سىرعىپ كەتكەندىگىن ەشكىم دە جوققا شىعارا قويماس دەپ ويلايمىن. قاعازباستىلىق پەن الەۋمەتتىك مۇقتاجدىعىنان باس الا الماي جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ, رۋحانيات ماسەلەسىنە باس اۋىرتۋعا كۇش-قۋاتى جەتە بەرمەسى دە ايدان انىق. جاعىمپاز جادىگويلىك پەن ەكىجۇزدىلىكتى, كورسە دە كورمەيتىن نەمكەتتىلىك پەن بويكۇيەز, سالعىرتتىقتى جويۋ ءۇشىن, جالپى قوعامدىق مۇددە ءۇشىن باس اۋىرتارلىق سانا مەن احۋال قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, ەڭ ءبىرىنشى جۇيەلى دە, شىنايى رۋحاني-يدەيالوگيالىق تاباندى جۇمىس قاجەت.
ء «بارىن ايت تا – ءبىرىن ايت» دەمەكشى, ەڭ باستىسى, ءبىز بەسىكتەن بەلى شىقپاعان بالالارعا ءوز وتىرىگىمىزدى ۇيرەتىپ, ساعىن سىندىرماۋىمىز كەرەك. ناقتىراق ايتقاندا, سپورتتىق جارىستاردا, ونەر بايقاۋلارىندا, ءپان وليمپيادالارى مەن ۇبت سىناقتارىندا ولارعا جاساعان ادىلەتسىزدىكتەرىمىزدەن قورلانىپ, وكسىپ-جىلاماۋلارىنا بارىنشا كۇش سالۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ءسابي جۇرەكتەرىن الدەن جارالاپ, بەيكۇنا جاندارىنا قاتىگەزدىكتىڭ ۋىن سىڭىرەتىن بولساق, وندا بۇگىندە ەلىمىزدىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان جەمقورلىق, پاراقورلىق سياقتى عاسىر دەرتتەرىمەن ەرتەڭگى كۇنى كىم كۇرەسپەك؟ رۋحاني تاربيەنى باستى ورىنعا شىعارا الماساق, جاپپاي تەكسىزدەندىرۋ مەن بەيادەپ دۇنيەلەرى سانانى جاۋلاپ كەلە جاتقان, اقپاراتتىق اعىمدار مەن جەر-الەمدى مەنشىكتەگىسى كەلەتىن, قۇدايدىڭ ەمەس, اقشانىڭ قۇلىنا اينالعان, ىشكى-سىرتقى كۇشتەرگە, جالپى ءومىر باسەكەسىنە قانداي ادامي قۇندىلىعىمىز ارقىلى توتەپ بەرمەكپىز؟...
تولەگەن قاليماجان, تارباعاتاي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى
شىعىس قازاقستان وبلىسى