سەناتورلار ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەردى

الدىمەن سەناتورلار قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ارا­سىنداعى سولتۇستىك جانە ورتالىق ازيا ءۇشىن سۋبوڭىرلىك بولىمشەگە ارنالعان اكىمشىلىك جانە قارجىلىق راسىم­دەرگە قاتىستى كەلىسىمدى راتي­في­­كا­تسيالادى. كەلىسىم الماتى قا­لا­­سىن­دا 2013 جىلعى قاراشادا رەس­­­مي تۇردە اشىلعان سولتۇستىك جانە ورتالىق ازياعا ارنالعان سۋبوڭىر­لىك بولىمشەنىڭ جۇمى­سىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە جاردەمدەسە­دى. بۇل قۇجات ترانزيتتىك ساۋدا, سۋ جانە ەنەرگەتيكا سالالارىن­دا­عى بىرىككەن جوبالار بويىن­شا قازاق­ستان­نىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مى­نىڭ ازيا مەن تىنىق مۇحيت ەل­دەرى­نە ارنالعان ەكونو­مي­كالىق جانە الەۋ­مەتتىك كوميس­سياسىمەن (ەسكاتو) ىقپال­داس­تىعىن نىعايتا تۇسەدى. سون­داي-اق قازاقستان تاراپى­نا بولىم­شەنىڭ جۇ­مىسىنا جانە كەيبىر باع­دار­لاما­لاردى ىسكە اسىرۋعا بولىنەتىن ەرىكتى جارنا بويىنشا بولىمشەدەن جىل سايىن ەسەپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.  وسى زاڭ جوباسى بويىنشا بايان­داما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمي­نيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ اتال­عان كەلىسىمنىڭ 8-بابىنا سايكەس, سۋب­وڭىر­لىك بولىمشە­نىڭ اكىمشىلىك جانە قار­جى­لىق راسىمدەرىنە قاتىستى قو­سىم­­شا حا­لىق­ارالىق شارت جاساۋ كوز­د­ەل­گەنىن ايتتى. «اكىمشىلىك جانە قار­­جىلىق كەلىسىمگە سايكەس, قازاق­ستان­دىق تاراپ ەسكاتو-عا جىل سايىن 100 مىڭ اقش دول­لارىن, كەڭسەلىك ءۇي-جايدى جانە باعدارلامالىق ىس­كەر­لىك ءىس-ارەكەت شارالارىن جابۋ­عا بول­ەدى. سونى­مەن قاتار كەڭسە­لىك ءۇي-جاي بەرەدى. وسى زاڭدى قابىل­داۋ رەس­­پۋب­­­ليكالىق بيۋدجەتتەن كەلى­سىم­دە قاراس­­تىرىلعان سومادان باسقا قو­­­سىم­­ش­ا قاراجات ءبولۋدى قاجەت ەت­پ­ەي­دى», دەدى ول. مينيستر سونىمەن بىر­گە قاراستىرىلىپ جاتقان ما­سە­لە­نىڭ ساياسي ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ ءوت­تى. «كەلىسىمنىڭ راتيفيكا­تسيا­­­سى قازاق­ستاننىڭ ەسكاتو-نىڭ ماق­­ساتتارى مەن مىندەتتەرىنە بە­­­يىم­­­دەلۋگە, ازيا جانە تىنىق مۇ­­­­حيت وڭىرلەرىمەن بايلانىس­تى نى­­­عايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سۋب­وڭىر­لىك بولىمشە ەلباسى­نىڭ باس­تا­ماسىنا سايكەس, الماتى قالا­سىن­داعى كوپجاق­تى ديپلوماتيا جو­­نىن­­دەگى حالىق­ارا­لىق حابىن قۇرۋ تۇ­جىر­ى­م­داما­­سى­نا ساي كەلىپ وتىر. بۇۇ حابى حالىق­ارا­لىق ۇيىم­نىڭ ورتالىق ازيا­داعى ۇيىم­­دارى­نىڭ تيىمدىلىگىن ارت­­تى­رۋعا با­­عىت­تالعان», دەدى ق.ءابدى­راحمانوۆ.

وتىرىستا 1996 جىلعى 16 قىر­كۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى­نىڭ ۇكiمەتi مەن ازەرباي­جان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ۇكiمەتi ارا­سىن­داعى تابىس پەن مۇلiككە قوسار­لان­عان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق تولەۋدەن جالتارۋعا جول بەر­مەۋ تۋرالى كونۆەن­تسيا­عا وز­­گە­رىستەر مەن تولىقتىرۋ­لار ەن­گ­ىزۋ تۋرالى قازاقستان مەن ازەر­­­باي­­جان اراسىنداعى ۇكىمەت­ارا­لىق حاتتاما راتيفيكاتسيا­لاندى. قار­­جى ءمينيسترى باقىت سۇل­تانوۆ تا­نىس­تىرعان زاڭ جوبا­سىندا قول­دانىستاعى زاڭنا­ماعا سايكەس, كون­ۆەن­تسيا قولدا­نى­لاتىن قازاقستان مەن ازەرباي­جان سالىقتارىنىڭ اتاۋ­لارى ناق­تىلانعان. «جاڭا ماتىن­دە ۋاعدا­لاسۋشى مەملەكەتتەردە رەزي­دەنتتىكتى ايقىنداۋ جانە تۇراق­تى مەكەمە قۇرۋ ءتارتىبىن رەتتەي­­تىن باپ­­تاردىڭ ەرەجەلەرى دە ناق­تىلا­نا ءتۇستى», دەدى بايانداماشى.

وسى كۇنگى وتىرىس اياسىندا سەنات دەپۋتاتتارى قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاس­ى مەن ۆەتنام سوتسيا­ليستىك رەس­پۋب­ليكاسى اراسىن­داعى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارت­تى راتيفيكاتسيالادى. باس پرو­كۋروردىڭ ورىنباسارى ان­درەي لۋكين تانىستىرعان زاڭ جوباسى ەكى ەل اراسىندا ۇستاپ بەرۋ جانە ۇس­تاپ بەرۋدەن باس تارتۋ نەگىز­دەرىن رەت­تەي­دى. سونداي-اق 2017 جىلعى 15 ماۋ­سىم­دا حا­نوي­دا جاسالعان شارت ءاربىر ۋاع­دا­­لا­سۋشى مەملەكەتتىڭ ءوز اۋم­ا­­ع­ىن­دا بولاتىن, ۇستاپ بەرۋگە الىپ كەلەتىن قىلمىستار ءۇشىن قىل­­مىستىق قۋدالاۋ نەمەسە سۇ­راۋ سالۋشى تاراپتىڭ اۋما­عىندا سوت­تىڭ ۇكىمىن ورىنداۋ ماق­ساتىندا ىزدەستىرىلىپ جاتقان ادامدى ۇستاپ بەرۋىنە باعىتتالعان.

گازەتتەگى ماقالا دەپۋتاتتىق ساۋالعا نەگىز بولدى

كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بىتكەن سوڭ, سەناتورلار ادەتتەگىدەي دەپۋتاتتىق ساۋال­­دارىن ءتيىستى ۆەدومستۆو جەتەك­شى­لەرىنىڭ اتىنا جولدادى. ەڭ قىزىعى, بۇل جولعى وتىرىستا دەپۋ­تاتتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ساۋالدارىن جاريا ەتىپ, بەلسەن­دىلىك تانىتتى. قوعام ومى­رىندەگى ماڭىزدى جايتتاردى قام­تى­عان 17 دەپۋتاتتىق ساۋالدىڭ بىرىنە «ەگە­مەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وسى جىلعى 26 قاڭتارداعى سانىندا (№18 (29249) «اقىل-وي كو­شى ارى اسىپ بارا ما؟» دەگەن تا­قى­رىپ­پەن جاريا­لانعان ماقالا­داعى قوزعالعان وزەكتى ماسەلە نەگىز بولعان. ايتا كەتەيىك, باسىلىمنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ءومىر ەسقالي ماقالادا سوڭعى جىلدارى تەرىسكەي وڭىرلەردەگى شەكارالىق ەلدى مەكەندەردە تۋىپ-وسكەن, ءبىلىم العان بالالارىمىزدىڭ كورشى ەلدىڭ ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرۋى ءجيى كورىنىس بەرە باستاعانىن بايانداعان بولاتىن.

وسى ورايدا سەناتورلار ب.ءاي­تى­موۆا مەن م.باقتيار ۇلى وزدەرى­نىڭ بىرلەسكەن دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن پرەمەر-مينيستر ب.سا­عىنتاەۆتىڭ اتىنا جولدادى. «سوڭعى جىلدارى رەسەيدىڭ جوعا­رى وقۋ ورىندارى شەكارالىق وبلىستارداعى ەلدى مەكەندەردەگى مەكتەپ وقۋشىلارىن ىرىكتەپ, دارىندىلارىن وزدەرىنە وقۋعا شاقىرۋ فاكتىلەرى جيىلەپ كەتتى. رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرىندە ءارتۇرلى بايقاۋلار ۇيىمداستىرىپ, بىلىمدىلەرىن ەرتە باستان ىرىكتەپ الىپ, تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرە­تىن سەرتيفيكاتتار تابىستاۋ­دا. ارينە جاستاردىڭ تاڭداۋ ەركىنە, تالاپ-تىلەكتەرىنە شەكتەۋ قويا الماي­مىز. شەتەلدە ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن جەتىل­دىرىپ كەلگەننىڭ ەش ايىبى جوق. بىراق ولاردىڭ وزگە ەلدەرگە جاپپاي كەتۋى ءبىزدى تولعاندىرادى. سوندا قازاقستان تاراپى باسقا مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتى ءۇشىن قارجى شىعىنداپ, ورتا ءبىلىم بەرگەن بولىپ شىعادى. بۇل – اقىل-وي كوشى, ەكونوميكاعا پايدالى جاستىق قۋاتتىڭ, جۇمىس الەۋەتىنىڭ كەتۋى. ون ءبىر جىل مەملەكەتتەن ءار بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا 3 ملن 200 مىڭ تەڭگە قارجى بولىنەتىنىن, ءبىر تۇل­عانىڭ قالىپتاسۋىنا الدە­نەشە ادامنىڭ تەر توگەتىنىن, وزگە­لەرگە دايىن ەڭبەك كۇشىن ۇلەس­تىرىپ وتىرعانىمىزدى ەسكە الساق, بۇل ەل ءۇشىن ۇلكەن شىعىن, ەكونو­مي­كالىق, ادامي كاپيتال, شاشىلعان دارىن ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز.

قۇرمەتتى باقىتجان ءابدىر ۇلى, وسى اتالعانداردىڭ نەگىزىندە شەكارا­لىق ەلدى مەكەندەردە تۋىپ-وس­كەن, ءبىلىم العان مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ كور­شى ەلدىڭ ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا اۋىسۋ سەبەپتەرىنىڭ الدىن الىپ, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى اقىل-وي يە­لەرىنەن كوز جازىپ قالماۋ جول­دارىنىڭ كەشەندى ءىس-شاراسىن قاراس­تىرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.

سونىمەن قاتار سەناتور ساۋ­لە ايتپاەۆا كامەلەتكە تولماعان­دار­دىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرسە, بىرعانىم ءايتىموۆا قۇ­لاعى اۋىر بالالاردىڭ بىلىمگە قول جەت­كىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ايت­تى. ال دينار نوكەتاەۆا ۇستاز­دار مارتەبەسىن كوتەرۋدى ۇسىن­دى. ناريمان تورەعاليەۆ ەلدى مەكەن­دەر­دى, اۋىلدىق جەرلەردى كەڭ جول­اق­تى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ­­دىڭ ەرەك­شەلىكتەرىن كوتەردى. دار­حان كا­لە­تاەۆتىڭ دەپۋتاتتىق ساۋا­ل­ى قور­شا­عان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەسىنىڭ قىزمەت ەتۋى, سونداي-اق بىرىڭعاي ەلەك­ت­ر­ون­دىق تۇعىر­ناماسىن قۇرۋ تۋرا­سىن­دا وربىسە, راشيت اكىموۆتىڭ ساۋا­لى ەلدى مە­كەندەردەگى اۋانىڭ لاس­تانۋى جو­نىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى زەرت­تەۋ ءۇشىن مەكەمەارالىق كوميسسيا قۇرۋ قاجەتتىگىنە باعىتتالدى. عۇ­مار دۇيسەمباەۆتىڭ ساۋالى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرا­لى بولدى. 

ال ءالي بەكتاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى گيدروتەح­ني­كالىق قۇرىلىستاردىڭ قاۋىپسىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى» ارنايى باع­دارلاما قابىلداۋ ماسەلەسىن كوتەردى. تولەۋبەك مۇ­قا­شەۆ ءوز ساۋا­لىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋعا قاتىس­تى وي قوزعادى. سول سياقتى سەرىك جاقسىبەكوۆ شىمكەنت – تاش­كەنت اۆتوموبيل جولىنىڭ بويى­نا ورنالاسقان «جىبەك جولى» تەلەفون ستانساسىنىڭ ساتىلۋىنا باس پروكۋروردىڭ نازارىن اۋ­دار­د­ى. سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ مال ۇر­لىعىنا جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاي­تۋ قاجەت دەپ سانايتىنىن بىلدىر­سە, دۋلات قۇسداۋلەتوۆتىڭ ساۋالى كريپ­توۆاليۋتانى زاڭنامالىق تۇر­عىدا رەتتەۋگە باعىتتالدى.

نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»