كەشە ەلورداداعى «رامادا پلازا استانا» قوناق ۇيىندە كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ورىنباسارلارىنىڭ دەڭگەيىندە كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانى ازىرلەۋ جونىندەگى ارنايى جۇمىس توبىنىڭ 30-شى وتىرىسى باستالدى. وتىرىستى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ اشىپ, قىسقاشا ءسوز سويلەدى.
كاسپي تەڭىزىنىڭ مارتەبەسىن رەتكە كەلتىرۋ جانە حالىقارالىق ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق رەجىمىن قۇرۋ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ستراتەگيالىق ماسەلە بولعان جانە بولاشاقتا دا بولا بەرەدى. سەبەبى, ول ساياسي تۇراقتىلىقتى, كاسپي ايماعىنىڭ دامۋىن, كاسپيدىڭ قايتالانباس گەوگرافيالىق قالپى مەن ورنىن پايدالانۋدى, تابيعي بايلىعىن ساقتاپ, مولايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە ايرىقشا قاجەت, دەدى ەرجان حوزە ۇلى ءوزىنىڭ سوزىندە. ەلىمىز سىرتقى ىستەر مينيسترى كاسپيدىڭ سان قىرى بار كەشەندى ماسەلە ەكەندىگىن, سوندىقتان, ول اۋماقتىق, ياعني كاسپي جاعالاۋىنا جاتاتىن ەلدەردىڭ ەكونوميكا سالاسىنا قاتىستى ءوزارا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنىڭ بولاشاقتاعى مۇمكىندىكتەرىنە دە قاتىستى بولاتىندىعىن نازارعا سالدى.
ءبىز ۇلتتىق مۇددەمىزدى قورعايتىن ءتيىمدى تەتىكتەردى ىسكە قوسۋدى ماقسات تۇتىپ كەلەمىز. ال ورتاق ماقساتىمىز – تاڭدالىپ الىنعان ستراتەگيالاردىڭ سايكەس كەلۋى مەن تيىمدىلىگىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى. قازاقستان ءوزى تاراپىنان اتالعان ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق وركەندەۋى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالۋىنا جانە ءوڭىر ينتەگراتسياسىنىڭ العا جىلجۋىنا مۇددەلى تاراپتاردىڭ قاي-قايسىمەن بولسىن ىنتىماقتاسۋعا ءازىر. تەك بىرلەسكەن كۇش-جىگەر عانا كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى رەسۋرستارىنىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا ينتەگراتسيالانۋىنا, ال بىرلەسىپ ازىرلەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار كاسپي جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ دامۋىنا سەپ بولادى دەپ ويلايمىن, دەدى ە. قازىحانوۆ.
قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى سونداي-اق باكۋدە وتكەن 3-ءشى كاسپي سامميتىنىڭ قورىتىندىسى كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى اراسىندا قايشىلىقتاردىڭ جوق ەكەندىگىنە, ال بۇل كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداۋ جونىندەگى كونۆەنتسياعا ۋاقىت كەشىكتىرمەي قول قويىلاتىنىنىڭ دالەلى ەكەندىگىنە توقتالدى.
وتىرىس كەزىندە بۇدان بۇرىنعى وتكەن 29 باسقوسۋ ارنايى جۇمىس توبىنىڭ كەلىسسوز تەتىكتەرىنىڭ دۇرىس ىسكە قوسىلعاندىعىن ايعاقتايتىنى, مۇنى جوعارى دەڭگەيدەگى بەسجاقتى تاراپ ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزىندە قول جەتكىزىلگەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەلىسىمىنەن كورۋگە بولاتىنى دا ايتىلدى.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قايرات سارىبايدىڭ ءتوراعالىعىمەن وتكەن وتىرىس بارىسىندا كاسپي جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى ءسوز الىپ, ماسەلە توڭىرەگىندەگى ويلارىن ورتاعا سالدى.
ازەربايجان سىرتقى ىستەر مينيسترىنىڭ ورىنباسارى حالاف حالافوۆ كاسپي ماسەلەسىنە قاتىستى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقانىنا ءبىراز ۋاقىت وتكەنىن, بۇل ۋاقىت ارالىعىندا كوپتەگەن ءىستىڭ باسى قايىرىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە كاسپي جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ بارلىعى كاسپيدىڭ قۇقىقتىق ءمارتەبەسى جونىندەگى كونۆەنتسيا جوباسىنىڭ سوڭعى كەزەڭدەرىن قورىتىندىلاۋعا مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىر. بولاشاقتا بۇل جۇمىستار ىلگەرى جىلجىپ, كەلىسسوزدەر ودان ءارى جالعاسا بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز, دەگەن ح.حالافوۆ ارىپتەستەرىنە العا قويعان ماقسات-مىندەتتەرىن ورىنداۋ جولىندا ساتتىلىك تىلەدى.
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسپي تەڭىزى ماسەلەلەرى بويىنشا ارنايى وكىلى موحامماد مەحدي احۋندزادە وتىرىستى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قازاقستاندىق تاراپقا العىسىن ءبىلدىرىپ, مۇنداي قادامدار كاسپيگە قاتىستى تۇيىندەردىڭ تارقاتىلۋىنا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول كاسپي جاعالاۋىنداعى بارلىق ەلدەردىڭ مۇددە-قۇقىعى تەڭدەي بولعانىمەن, كەيبىر كەزدەرى ماسەلەلەردىڭ كونسەنسۋس نەگىزىندە شەشىمىن تاپپاي جاتاتىندىعىن دا العا تارتتى.
30-شى وتىرىس بارىسىندا ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ تەز ارادا شەشىمى تابىلۋىن جەدەلدەتەمىز دەگەن سەنىمىمىز بار. سەبەبى, كاسپيگە قاتىستى بىرجاقتى شەشىمدەردىڭ قابىلدانۋى ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىعىنا ءوز سالقىنىن تيگىزۋى مۇمكىن, دەدى م.احۋندزادە.
ال رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ تمد ەلدەرىمەن مەملەكەتتىك شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ جانە دەماركاتسيالاۋ جونىندەگى ارنايى وكىلى, ءسىم-ءنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى الەكساندر گولوۆين كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وزەكتى ءماسەلەلەردى وڭتايلاندىرۋعا ارنالعان ارنايى جوبالارى جايىمەن ءبولىستى. بۇگىنگى جيىن اياسىندا ءبىز كاسپيدىڭ ماسەلەسىنە قاتىستى 4-ءشى ءسامميتتىڭ ءوتۋ مەرزىمىن جەدەلدەتۋگە بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز, دەدى ا.گولوۆين.
تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى جانىنداعى كاسپي تەڭىزى ماسەلەلەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كاسىپورىننىڭ توراعاسى مۋراد اتادجانوۆ كاسپيگە قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەر اڭگىمە وزەگىنە اينالعان كۇننەن بەرى تۇركىمەنستاننىڭ تەڭىزدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداۋ جولىندا ءوز ۇستانىمى بار ەكەندىگىن, ال قۇقىقتىق مارتەبەنى ايقىنداۋ جونىندەگى كونۆەنتسيانىڭ ءازىرلەنۋى ەلدەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە تۇركىمەنستان كاسپيدىڭ بيورەسۋرسىنىڭ ساقتالۋى مەن كوبەيۋىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل ورايداعى ءىس-شارالار جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. ول تيىسىنشە جان-جاقتى ساراپتامالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن تالاپ ەتەدى, دەدى تۇركىمەنستاننان كەلگەن وكىل.
بۇل كۇنگى جيىن اياسىندا تاراپتار كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنىڭ ايقىندالۋى جولىنداعى قادامدار مۇددەلى ەلدەردى تولعاندىراتىن ۇدەرىستەردىڭ جەدەلدەتىلۋىنە وڭ ىقپال ەتەدى دەگەن وي-پايىمدارىمەن ءبولىستى.
ارينە, كاسپي جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇرعانى ايان. سولاردىڭ ەڭ ماڭىزدىلارى – تەڭىز اكۆاتورياسىنىڭ دەليميتاتسيالانۋى جانە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ونەركاسىپتىك تۇرعىدا اۋلانۋىنا توسقاۋىل قويۋ. سوڭعى ونداعان جىلدار ىشىندە ەشقانداي باقىلاۋسىز اۋلانۋدىڭ اسەرىنەن بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ شەكسىز ازايعانى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. ەكى كۇنگە سوزىلاتىن وتىرىس شەڭبەرىندە تاراپتار, مىنە, وسى ماسەلەلەردى دە تالقى تارازىسىنا سالماق.
ءلايلا ەدىلقىزى.