ويلانتپاي قويمايتىن تاقىرىپ. بولاشاق جاستاردىكى. ءوز ۇرپاعىڭنىڭ ساۋاتتى دا سالاماتتى, ىسكەر دە بىلىكتى بولعانىن قالايسىڭ. الاڭدايسىڭ. ويلاناسىڭ. بۇگىنگى ءومىر تىنىسىنا كوز جۇگىرتەسىڭ, ساراپقا سالاسىڭ.
كادرلىق رەزەرۆ. بۇل سوناۋ ءبىر قايتا اينالىپ كەلمەسكە كەتكەن كەڭەستىك داۋىردەگى تالاپ-تاجىريبە بولاتىن. جارايدى. سول ءبىر ءداۋىر مەن كەزەڭ ءوتتى-كەتتى. سۇراق تۋىندايدى: سونىمەن ءبارى ءبىتتى مە, جاقسى دا, جامان دا تۇمشالانىپ ءبارى دە كەڭەس وداعىمەن بىرگە كەتتى مە؟ جوق الدە كەيبىر وزىعىن پايدالانىپ, ال توزىعىن قوقىس جاشىگىنە تاستاپ جىبەرە سالامىز با؟ وتكەنگە تىپتەن, ادا-كۇدە تۇڭىلە قاراۋعا بولمايتىن دا شىعار بالكىم. سوندا مەنى قانداي ماسەلەلەر مازالاپ, نە ايتپاق ويدا وتىرمىن؟
ايتالىق سول «كادرلىق رەزەرۆ» تۇسىندا ءبىر مەكەمەگە باسشى ەتىپ تاعايىنداۋ ءۇشىن كەمىندە ەكى-ءۇش قىزمەتكەر ماماندىعىنا سايكەس الدىن الا رەزەرۆكە قويىلاتىن دا, ەندىگى بولاشاق باسشىلار مىنە, سولاردىڭ اراسىنان ىرىكتەلەتىن. تاڭدالاتىن, تالقىلاناتىن. تاڭداۋعا – ىسكەرلىك, بىلىكتىلىك, جاۋاپكەرشىلىك جاتاتىن دا, ال تالقىلاۋعا – ونىڭ مىنەز-قۇلقى مەن مادەنيەتى, تىپتەن كورشىسىمەن اراقاتىناسىنا دەيىن ساراپقا سالىناتىن.
ءوز باسىم بۇل سياقتى ءىس-تاجىريبەلەردىڭ ەشقانداي دا توزىعى جوق دەپ ەسەپتەيمىن, كەرىسىنشە ومىرشەڭ, قاي ءداۋىر, قاي كەزەڭگە بولسا دا كەرەك تالاپ, قاجەت تاجىريبە ەكەنى ءسوزسىز. وسىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ, كەشەگى مەن بۇگىنگى مامانداردى قاتار قويا كوز جۇگىرتەمىن, سويتەمىن دە ولارعا جان-جاقتى زەر سالا قارايمىن. ءسوز ساپتاۋى مەن تۇيسىك-تانىم, پايىمداۋى مەن وي جۇيەلەۋ قابىلەتىن تارازىعا سالامىن.
تەلەفون شىرىلدايدى. ترۋبكانى كوتەرسەڭ, ارعى جاعىنداعى اۋدان اكىمىندەگى جاس مامان: ء«سىزدى اكىم شاقىرىپ جاتىر», دەگەندى ايتادى. «نە ماسەلەگە قاتىستى شاقىردى ەكەن, قاراعىم؟» دەگەن سۇراعىڭا: «بىلمەيمىن, كەلسەڭىزشى!» دەۋمەن عانا شەكتەلەدى الگى قىزمەتكەر. ال ايتىلعان جەرگە بارساڭ سەمينار, نە بولماسا اكتيۆ جيىنى ءوتىپ جاتادى. وسىدان سوڭ كەڭەستىك داۋىردەگى وسىنداي شاقىرۋلار مەن شاقىرتۋشىلاردىڭ ادەبىن ەسكە الۋىڭا تۋرا كەلەدى.
«سالاماتسىز با, بۇل اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى پالەنشەمىن, ءسىزدى اۋداندىق پارتيا كوميتەتى ەرتەڭ ساعات پالەندەي ۋاقىتتا وتەتىن جينالىسقا شاقىرادى. كۇن تارتىبىندە, مىناداي ماسەلە قارالادى», دەپ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن جەتكىزەدى دە, تاعى دا «ايتىلعان ۋاقىتتان 10-15 مينۋت بۇرىن زالعا كىرىپ وتىرۋىڭىزدى وتىنەمىز», دەگەن ەسكەرتپەسىن دە ايتادى.
مۇنداعى ساۋاتتىلىق پەن ىسكەرلىك قايدا جاتىر دەيسىزدەر عوي. ءبىرىنشى كەزەكتە وتكىزىلەتىن ءىس-شارانى ءبىر كۇن بۇرىن ءارى ونىڭ قاي تاقىرىپتا وتكىزىلەتىندىگى جايلى ايتىپ تۇسىندىرىلۋىندە. بۇل دەگەن ءسوز – ادەپ, مادەنيەت, ىسكەرلىك. نەگە؟ سەبەبى ءسىز جينالىستىڭ كۇن ءتارتىبىن بىلگەننەن سوڭ سول ماسەلەگە جان-جاقتى ازىرلەنىپ باراسىز. سۇراق بولسا مۇدىرمەيسىز. بالكىم قوسىپ ايتار ورتاق ويىڭىز دا بار شىعار.
بىردە, بىردە بولعاندا كوپ ەمەس, وسىدان شامالى عانا ۋاقىت بۇرىن اۋداندىق قوعامدىق كەڭەسكە ەسەپ بەرۋگە كەلگەن اۋدان اكىمدىگىنىڭ دەربەس بولىمىنە جاتاتىن جەرگە قاتىستى بىلدەي ءبىر مەكەمەنىڭ جاڭادان سايلانعان باسشىسى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ اۋدانداعى جەكەمەنشىك جايىلىم كولەمىنە بايلانىستى قويعان سۇراعىنا جاۋاپ بەرە الماي قالدى. مۇنىسىمەن تۇرماي, قولىنداعى جازباعا اۋدانداعى اۋىل اكىمدىكتەرىنىڭ تولىق سانىن كورسەتىپ جازا الماعانى ءۇشىن تاعى قىسىلدى.
بۇل سوندا قانداي جاۋاپتىلىق, قانداي ساۋاتتىلىق, قانداي بىلىكتىلىك پەن ىسكەرلىككە جاتادى؟ ول تومەن قاراپ قاعاز شۇقىلاپ تۇرعاندا بىزدەردىڭ كوز الدىمىزدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنىڭ ادەپ كودەكسىندەگى: «قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ءتيىمدى اتقارۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا...», دەپ ناقپا-ناق ايتىلعان سويلەم جولدارى بىرتىندەپ ءوتىپ جاتتى. ال قوعامدىق كەڭەستىڭ وسى وتىرىسىنا قاتىسىپ وتىرعان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولسا الگى قىزمەتكەر جىبەرگەن ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋمەن الەككە ءتۇستى.
جاستار – ەل بولاشاعى دەپ, ولاردىڭ ىسكەرلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جايلى ويلاپ, ءۇمىت ارتىپ وتىرعان تۇستا نەبارى 60 مىڭعا جەتەر-جەتپەس عانا حالىق تۇراتىن اۋداندا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكى بىردەي قىزمەتكەر پارامەن ۇستالىپ, جاۋاپتى بولدى. الدىڭعى بۋىن اعالاردى وسى ماسەلە ويلانتپايدى عوي دەيسىز بە؟ ساناڭا سوققى. وسىندايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «وقىتاسىڭ. جاعداي جاسايسىڭ. ماپەلەپ وسىرەسىڭ. ال كەيبىر جاس كادر- لارىمىز بولسا بۇرىس كەتىپ, ۇياتقا قالدىرادى», دەگەن وكىنىشى ەسىڭە ءتۇسىپ, ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى. نەگە ولاي؟ بويىڭدى تاعى دا سارساڭ بيلەيدى. باياعى «كادرلىق رەزەرۆ» ماسەلەسى ەسكە تۇسەدى.
سەرىكباي تۇرجان, ارداگەر جۋرناليست
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, بايدىبەك اۋدانى