اۆتوكولىك ءوندىرىسى ۇلعايدى

قابا ساراپشىلارىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2017 جىلى التى قازاقستاندىق زاۋىت جەڭىل جانە جۇك اۆتوكولىكتەرىن, اۆتو­بۋستاردى قوسا العاندا جالپى قۇنى 139,5 ملرد تەڭگەگە 19 086 بىرلىك تەحنيكا شىعارىپتى. ياع­ني 2016 جىلعى كورسەتكىشپەن سا­لىس­تىرعاندا ءونىم كولەمى ءۇش ەسەگە ارتقان.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­لىگى ستاتيستيكا كوميتە­تى­نىڭ دەرەگىنشە, ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى اۆتو­ونەر­كا­سىپ ۇلەسى اقشالاي بالامادا ەكى ەسەگە ارتىپ, ەلىمىزدەگى ال­تى كاسىپورىننىڭ 2017 جىلعى سا­لىق تولەمى 7 ملرد تەڭگەنى قۇرا­عان. قابا بولجاۋىنشا, 2018 جىلى اۆتونارىق ءوسىمى تاعى 15-20 پايىزعا ۇلعايا تۇسپەك.

قابا ۆيتسە-پرەزيدەنتى انار ماقاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت اۆتوكولىكتى جىلىنا 4 پايىزدىق نەسيەمەن ساتۋ جونىندەگى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتىپ وتىر.

– بۇل باعدارلاما وڭ ناتيجە كورسەتكەندىكتەن, 2018 جىلى دا جالعاسىن تاپپاق. مەملەكەت اۆتو­ونەركاسىپتى قولداۋعا 10 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىپ وتىر, وسى جىلدىڭ باسىندا قا­زاق­­ستاندىقتار ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەردەن نەسيە الۋ ارقىلى تاعى دا وتاندىق كولىكتەردى 3% جىلدىق مولشەرلەمەمەن ليزينگكە كوممەرتسيالىق تەحنيكالاردى ساتىپ الا الادى. اتالمىش باعدارلاما كوممەرتسيالىق تەحنيكا سەگمەنتىندە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. 3% جىلدىق مولشەرلەمەنى «برك ليزينگ» اق ۇسىنىپ وتىر. باعدارلاما شارتى دا كوڭىلگە قونىمدى: شامامەن 3% باستاپقى جارناسىن, ليزينگ رەسىمدەۋگە قاجەتتى از عانا قۇجاتتار جيىن­تى­عىن وتكىزسە جەتىپ جاتىر. بۇل ورتا جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن كوممەرتسيالىق تەحنيكا ساتىپ الۋدىڭ ەڭ قولايلى ءتاسىلى بولماق, – دەيدى انار ماقاشەۆا.

جىل قورىتىندىسى بويىنشا  ەلىمىزدە ەڭ كوپ ساتىلاتىن اۆتوكولىك برەندتەرىنىڭ ۇزدىك بەستىگىن وتكەن جىلعىداي Toyota باستاپ تۇر. بىلتىر Toyota-نىڭ 9267 داناسى ساتىلىپ, نارىقتاعى ۇلەسى 21 %-دى قۇراعان. ال 1175 بىرلىك ساتىلعان Lexus-تىڭ پرەميۋم نارىقتاعى ۇلەسى 40,7 %-عا تەڭ. اتالمىش برەندتەردىڭ ۇزاق جىلدار بويى ءوز سەگمەنتىندە كوش باستاپ تۇرۋىنىڭ سىرىمەن بولىسكەن «تويوتا موتورس قازاقستان» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى كيت سيممونس بىل­تىر­عىمەن سالىستىرعاندا نارىق­تىڭ ءالى دە 5-10 مىڭ بىرلىككە ۇلعايا تۇسەتىنىن ايتا كەلىپ, قازاق­ستاندىق تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىز­دىڭ برەندىمىزگە قۇرمەتپەن قاراي­تى­نىن بارىنشا باعالايمىز. بىلتىر ءبىز ديلەرلىك جەلىلەرىمىزدى كۇ­شەي­تۋگە, كليەنتكە قىزمەت كور­سەتۋ مادەنيەتىن جەتىلدىرۋگە با­عىت­تالعان بىرقاتار قادام جا­سادىق. ونداي قادامدار ءبىز ءۇشىن قاشاندا ماڭىزدى بولىپ كەلگەن, سولاي بولىپ قالا بەرەدى دە دەپ اتاپ ءوتتى. «تويوتا موتورس قازاقستان» پرەزيدەنتى كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك باستامالاردى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىمەن جانە پاراليمپيادالىقتارعا قولداۋ كور­­سەتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق پا­را­ليمپيادالىق كوميتەتپەن سە­رىكتەستىكتى دامىتۋدى جالعاس­تى­را بەرەتىنىن جەتكىزدى.

2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاقىن جانە الىس شەتەلدەرگە 1480 قازاقستاندىق اۆتوكولىك ەكسپورتتالعان ەكەن. وسىلايشا 2016 جىلعىمەن سالىس­تىرعاندا 2017 جىلى قازاق­ستاندىق اۆتوونىمدەردىڭ ەكسپورتى ءتورت ەسەگە ۇلعايعان.

– نارىق ءۇشىن بۇل اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق كورسەتكىش بولماسا دا, قازاقستان شەتەلگە شىعاراتىن تەحنيكالار كولەمىن اجەپتاۋىر ۇلعايتقانىن كورسەتەدى,– دەگەن استانا موتورس» قمك اتقا­رۋ­شى ديرەكتورى انتون افونين وتكەن جىلى قىتايعا Lada 4x4 ۇلگىسىندەگى 1205 كولىك قۇرالىن, تاجىكستان مەن رەسەيگە JAC S3 ۇلگىسىندەگى 66 اۆتوكولىك ساتىلعانىن ايتادى.

– ءبىزدىڭ كومپانيامىز ءۇشىن نەگىزگى ەكسپورتتىق نارىق رەسەي بولىپ قالا بەرمەك. رەسەيلىك نا­­رىق­تىڭ الەۋەتى وراسان. بىل­تىر جىل سوڭىنا قاراي «سارى­ارقااۆتوونەركاسىپ» زاۋىتى» JAC اۆتوكولىكتەرىنىڭ تولىق توپتاماسىن شىعاردى. ول زاۋىتتىڭ رەسەيگە اۆتوكولىك ەكسپورتتاۋ جوسپارى ىسكە اسىپ قالار دەگەن ويدامىز, سولاي بولعان جاعدايدا قازاقستاندىق اۆتوكولىك ەكسپورتى ونداعان مىڭ كولىكپەن ول­شەنەر ەدى. دەگەنمەن رەسەي نا­رى­عىنا شىقپاس بۇرىن, ءبىزدىڭ ول جاقتا كوپ تاراعان كولىك تۇر­ل­ەرىن ۇسىنا المايتىنىمىزدى ءتۇسىنىپ الۋ كەرەك. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە, رەسەيلىك نارىقتا ءالى بولماعان نەمەسە رەسەيلىك كاسىپورىندار شىعارمايتىن ۇلگىلەرگە ءۇمىت ارتقانىمىز ءجون. ال جەڭىل اۆتوكولىكتەرگە كەلەر بولساق, ولارعا JAC تۇرىندەگى, ال كوممەرتسيالىق تەحنيكا بويىنشا Hyundai Trans Auto شىعاراتىن كەيبىر ۇلگىلەر جاتادى, – دەدى انتون افونين.

ول, سونداي-اق, قازاقستاندىق اۆتوك­ولىكتەردى قىرعىزستان مەن تاجىكستانعا جەتكىزۋ ارقىلى ءبىر­شاما تابىسقا جەتۋگە بولاتىنىن ايتىپ ءوتتى.

قازاقستاندىق اۆتوپاركتىڭ جانار­مايدىڭ بالاما تۇرىنە اۋى­سۋى 2018 جىلى دا جالعاسا بەر­مەك. مۇنداي ءۇردىس ەلەكترمو­بي­ل­دەرگە قىزمەت كورسەتۋ ينف­را­­قۇرىلىمىن دامىتۋعا ماج­بۇ­رلە­مەك. وعان سايكەس جوبالار قابا باستاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتقان «Mercur Auto» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى قانات اقىشەۆ كومپانيانىڭ بيىل قازاقستانعا برەند­تىك ەلەكترموبيلدەر جەت­كى­زۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ما­لى­مدەدى.

– ياعني ونداي اۆتوكولىكتەردى ساتۋ­مەن اينالىسپاس بۇرىن, الدىمەن ولارعا قىزمەت كورسەتەتىن ينفراقۇرىلىم, ياعني قۋاتتايتىن بەكەتتەر ورناتىپ الۋ قاجەت. بۇل ءبىر عانا برەندتىڭ نەمەسە ماركانىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەمەس, ونى شەشۋ ءۇشىن بارلىق ديلەرلەر كۇش بىرىكتىرۋ كەرەك. ەلەكترموبيلمەن جۇرگىسى كەلگەن كليەنت كولىگىن قۋاتتاۋدى ۇيرەنۋى ءتيىس. جۇمىسشىلار تو­بىن قۇرۋ مىندەتىن ءبىز موي­نىمىزعا الماقپىز, ويتكەنى قۋ­اتتاۋ بەكەتتەرىن ورناتۋ قاجەت­تىگىن نارىقتىڭ ءوزى تالاپ ەتىپ وتىر. ءبىز ۇسىنىپ جۇرگەن الەمدىك دەڭ­گەيدەگى برەندتەردىڭ كوبىسى ەلەكترموبيل شىعارۋ تۋرالى شە­شىمدى قابىلداپ تا قويدى. ال كوپتەگەن ەلدەردە 2025 جىلدان باستاپ ىشتەن جاناتىن قوز­عال­تقىشى بار اۆتوكولىكتەر تا­سى­مالداۋعا تىيىم سالىنباق. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن بۇل ءبىر جا­عى­نان, كەلەشەگى بار سالا بولسا, ەكىنشى جاعىنان بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالىپ كەلە جاتىر, – دەدى قانات اقىشەۆ.

2016 جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستاندا ەسكى كولىكتەردى ساتىپ الۋ باع­دارلاماسى ىسكە قوسىلعانى بەلگىلى. سول باعدارلاماعا ساي­كەس, قازاقستاندىق اۆتوكولىك يە­لە­رى وزدەرىنىڭ ەسكى كولىكتەرىن وت­كى­زىپ, اقشالاي وتەماقى نەمە­سە قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ جا­ڭا اۆتوكولىگىن ساتىپ الۋ­عا جەڭىلدىك بەرەتىن سەرتيفي­كات الا الادى. اقشالاي وتە­ما­قى­نىڭ سوماسى ءتارىزدى, سەرتي­في­كات قۇنى دا وتكىزىلگەن اۆتو­كو­لىك جاعدايىنا بايلانىستى. اتال­مىش باعدارلاما تۋرالى «وپەراتور روپ» جشس-ءنىڭ پاي­دا­­لانۋعا جارامايتىن كولىك قۇ­رال­دارى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى رىسكۇل ەس­داۋلەتوۆا كەڭىنەن اڭگىمەلەپ بەر­دى. باعدارلاما جۇمىس ىستەي باستاعان ۋاقىتتان بەرى وپەراتورلار 8 مىڭعا جۋىق ەسكى اۆتوكولىك جيناعان جانە ولاردىڭ بارىنە جەڭىلدىگى بار سەرتيفيكاتتار بەرىلگەن. بۇگىنگى كۇنى ول سەرتيفي­كاتتار بويىنشا قازاقستاندا شى­عارىلعان 3 مىڭنان استام اۆت­و- كولىك ساتىپ الىنعان. «قازىر­شە بۇل باعدارلاما بويىنشا جەكە تۇلعالار جەڭىل اۆتو­كولىكتەر عانا ساتىپ الۋدا, دەگەنمەن 2018 جىلى كوممەرتسيالىق تەحنيكا ساتىپ العىسى كەلەتىن زاڭدى تۇلعالار دا وسى باعدارلاماعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ قالار دەگەن ويدامىز», دەيدى رىسكۇل ەسداۋلەتوۆا.

ميرا بايبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى