ۇلاعاتتى ءومىر

تاريحى 1920 جىلعى 8 قا­راشادان باستاۋ الاتىن ەلى­مىز­دىڭ مەملەكەتتىك ستاتيستيكا جۇيەسى ۇكىمەت ءۇشىن دە, قوعام ءۇشىن دە ماڭىزدى. ستاتيستيكا قاجەتتى مالىمەتتەرمەن قام­تا­ماسىز ەتىپ, بەلگىلى ءبىر كور­سەت­كىشتەردىڭ ايناسى بولىپ قانا قويماي, شەشىم شىعارۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. 2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ستاتيستيكانىڭ دامۋى مەن جەتىلۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قو­سىپ كەلە جاتقان «ۇلتتىق ەكو­نوميكا مينيسترلىگى ستا­تيستيكا كوميتەتىنىڭ اقپا­راتىق-ەسەپتەۋ ورتالىعى» شارۋاشىلىق جۇر­گىزۋ قۇ­قىعىنداعى رەسپۋب­لي­كالىق مەملەكەتتىك كاسىپور­نى­نىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تول­دى. امانقوس تولەۋ ۇلى ەڭ­بەك جولىنىڭ سوڭعى 15-16 جىلىن وسى سالاعا, ونىڭ ىشىندە «اقپاراتىق-ەسەپتەۋ ورتالىعى» كاسىپورنىنا ار­ناعان ادام. امانقوس اعامىز اتىراۋ وبلىسى, ماحامبەت اۋدانىنىڭ ماحامبەت سەلوسىندا 1947 جى­لى 29 جەلتوقساندا دۇنيەگە كەلگەن. 1967 جىلى ورال اۋىل­شارۋاشىلىق تەحنيكۋمىن بۋحگالتەر ماماندىعى بويىن­شا تامامداعان ابەكەڭ ماحامبەت, نوۆوبوگات اۋدان­دارىندا تۇرمىستىق قام­تۋ جانە كوم­مۋ­نالدىق شا­رۋاشىلىق سالا­لارىنداعى كاسىپورىنداردا باستاپقىدا ماماندىعى بويىنشا ەسەپ­شى, سوڭىنان ديرەكتور بولىپ ەڭبەك ەتتى. ون­دى­رىستەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ, 1982 جىلى با­تىس قازاقستان اۋىل­­­شا­­رۋا­شىلىق ينستيتۋ­تىن­­­دا ءبىلى­مىن جەتىلدىرىپ, ەكو­نو­ميست-ۇيىمداستىرۋشى ما­مان­دىعىن الىپ شىقتى. 1990 جىلى اتىراۋ قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, جوندەۋ-قۇرىلىس سالاسىنداعى كا­سىپ­ورىنداردا باس­شىلىق قىز­مەتتەرىن جال­عاستىردى. ماماندىعى جانە باسشىلىق قىزمەتى بويىنشا مول تا­جىريبەسى بار مامان 2000 جىلعى قىركۇيەك ايىن­دا ستاتيستيكا ورگاندارىنا جۇمىسقا شاقىرىلدى. ۇكى­مەت قاۋلىسىمەن 1999 جىل­دىڭ سوڭىندا قۇرىلعان «اقپا­راتىق-ەسەپتەۋ ور­تا­لىعى» شارۋا­شىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى اتى­راۋ وبلىستىق ەن­شىلەس مەم­لەكەتتىك كاسىپ­ور­نى­نىڭ دي­رەك­تورى بولىپ تا­عايىن­دال­­­دى. وبلىستىق ستاتيستيكا باسقارماسى قۇرامىنان ءبولىنىپ, قۇرىلعان ەنشىلەس كا­سىپ­ورىننىڭ جاعدايى العاش­قى جىلدارى ونشا ءماز ەمەس ەدى. باستاپقى كەزدە كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى – 7, ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالا­قىلارى 10-11 مىڭ تەڭگە بولاتىن. بيۋدجەتكە ۋاقتىلى تولەن­بەگەن سالىقتار, كاسىپ­ورىنعا اتقارىلعان قىزمەتتەر ءۇشىن ءتۇرلى مەكەمەلەردىڭ قاي­تارىلماعان قارىزدارى سياق­تى قارجىلاي قيىندىق كوپ بولاتىن. امانقوس تولەۋ ۇلى وسى قيىندىقتاردى بىلىكتى باسشى, بىلگىر مامان رەتىن­دە تاباندىلىعىمەن, ەڭبەك­قورلىعىمەن جەڭە ءبىلدى. 2002 جىلداردان باستاپ كاسىپورىن جۇمىسىندا العا جىلجۋ باس­تالدى. 2005-2012 جىلدارى قىز­مەتكەرلەر سانى 40-45 ادامعا جەتتى, ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىلارى 100 مىڭ تەڭگەدەن استى. قىز­مەتكەرلەرگە جۇيەلى تۇر­دە توقسان سايىن, مەرەكەلەر سايىن سىياقى بەرۋ جولعا قويىلدى. مەكەمەنىڭ جىلدىق تابىسى ۇلعايىپ, 35-40 ميلليون تەڭگە جەتتى. عيماراتىنا كۇردەلى جون­دەۋ جاسالدى, وسى زامانعى كومپيۋتەرلىك تەحنيكالار ساتىپ الىندى, قىزمەت­كەر­لەردىڭ جۇمىس ورىندارى, جاعدايلارى جاقساردى. ناتيجەسىندە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ارتتى.

2003-2011 جىلدارى «اق­پاراتتىق-ەسەپتەۋ ورتا­لى­عى» رمك-نىڭ قىزىلوردا وبلىس­تىق ەنشىلەس مەملەكەتتىك كاسىپ­ورنىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقار­عان, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اعا­مەن جولداستىق بايلانىسىن ۇزبەگەن قىزىل­وردالىق ارىپتەس ءىنىسى ونداش ماشەنباەۆ ابە­كەڭدى اقىلشى اعا رەتىندە, ءوز سالا­سىندا تا­جىريبە جيناقتاعان بىلىكتى مامان رەتىندە, دوستىققا بە­رىك ازامات رەتىندە مويىندايمىز. سول ءۇشىن دە جۇرەگىنە يمان ۇيالاعان اعامىزدى اي­رىقشا قۇرمەت تۇتامىز, ءجۇ­رىس-تۇرى­سىنان تاعىلىم الا­مىز, دەيدى.

ءار ادامنىڭ قادىرى ءوز ۇجى­مىندا اڭعارىلادى عوي. ۇزاق جىل وسى كاسىپورىندا باس­شىلىقتا بولعان ابەكەڭ وبلىس­تىڭ ستاتيستيكا سالاسى قىز­مەتكەرلەرى, سونداي-اق رەسپۋب­ليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن باسشىلىعى, رەس­پۋبليكانىڭ 16 ايماقتارى ەنشىلەس كاسىپورىن ديرەكتورلارى اراسىندا ەڭ سىي­لى ادام, ۇلكەن بەدەل يەسى بولدى.

جالپى, الدىڭعى تول­قىندا كەلە جاتقان اعالا­رى­مىزدى ەكى توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – بۇگىنگى زاماننىڭ بولمىسىن, ونىڭ جاقسىسى مەن جامانىن ايى­را الاتىن دارەجەگە جەتىپ, وسى زاماننىڭ كوزى اشىق ادامىنا اينالىپ ۇلگەرگەندەر. مۇنداي جاندارمەن كەزدەس­كەن نەمەسە حابارلاسقان سايىن ما­عىنالى اڭگىمە ەستىپ, جانىڭ تازارىپ, مارقايىپ قالاسىڭ. ەكىنشىسى – باياعى كەڭەستىك سانادان, قالا بەردى رۋلىق, جەكە مۇددەلىك سانادان ارىلا الماي, وي-پىكىر­لەرى ۇنەمى سول تو­ڭىرەكتەن شى­عاتىندار. بۇل توپتاعى اعالا­رىمىزدى كورگەن, كەزدەسكەن سايىن, ولاردىڭ ءمانى جوق اڭگىمەلەرىنەن مەزى بولىپ, قۇتىلعانشا اسىعاسىڭ. ابە­كەڭدى, ارينە ءبىرىنشى توپقا جاتقىزامىز.

سابىرلى مىنەز تانىتاتىن, كەيىنگىلەرگە ايتار ءسوزى, اتقارعان ءىسى بار ار­داگەر اعا زەينەتكەرلىككە شىق­قاننان كەيىن دە بۇرىنعى ارىپتەستەرىمەن تىعىز بايلانىستا. ول وبلىس ومىرىندەگى اعا بۋىن وكىلدەرى ءۇشىن ۇيىم­داستىرىلىپ تۇ­را­تىن ءتۇرلى ماعىنالى ءىس-شارالاردان دا تىس قالمايدى.

باسقا تۇسكەن قيىندىق, قاي­عىمەن كۇرەسە ءبىلۋ دە, ونى جەڭە ءبىلۋ دە ادامنىڭ ءبىر قاسيەتى. وسىدان 5-6 جىل بۇرىن امانقوس تولەۋ ۇلىنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەردى, استانا قالاسىندا جۇرەگىنە وتا جاساتتى. ءبىر جىلدان سوڭ ومىرلىك جارى عاليا جەڭ­گەمىز دۇنيەدەن وزدى. اعا­مىز قينالدى, قايعىردى, بى­راق قايعىنىڭ سوڭىندا كەتۋ ازا­ماتقا لايىق ەمەس, ەڭسەسىن تۇسىر­مەدى. بۇگىندە ۇل-قى­زىنىڭ, نە­مەرە-جيەندەرىنىڭ قىزىعىن كورىپ, سول ەڭسەلى قالپى, اعايىن, تۋىس-جول­داس­تارىنىڭ ورتاسىندا ءجۇر­. ىرىلىك, مىنەز بەرىكتىگى دەگە­نىمىز وسى بولسا كەرەك.

مارعۇلان نۇعمانوۆ

ورال