ەلورداداعى 110 جىلدىق تاريحى بار جامبىل جاباەۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسى مەكتەپىشىلىك مۇراجايلاردى دامىتۋ ءىسىن جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق تانىمدا تاربيەلەۋگە ءتيىمدى پايدالانىپ كەلەدى. ءبىر عانا ءبىلىم ورداسىنىڭ وزىندە اباي, جامبىل جانە مەكتەپ تاريحى مۇراجايلارى جۇمىس ىستەيدى. جۋىردا مەكتەپتىڭ پەداگوگيكالىق ۇجىمىمەن كەزدەسىپ, اتالعان مۇراجايلارىمەن دە تانىسقان ەدىك.
– جالپى, مەكتەپ مۇراجايلارىنىڭ وقۋشىلاردىڭ بەلسەندى, ىزدەنىمپاز بولۋىندا, شىعارماشىلىقپەن شۇعىلدانۋىندا اتقاراتىن قىزمەتى زور. تۋعان ەلىنىڭ تاريحىن, سالت-ءداستۇرىن تانۋعا, اتامەكەنىن سۇيۋگە باۋلۋدا ماڭىزى ەرەكشە, – دەيدى №4 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ ديرەكتورى بازاركۇل ساعىندىققىزى.
2004 جىلى اشىلعان مەكتەپ تاريحى مۋزەيىنەن مەكتەپتىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنى تۋرالى مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. مۇراجاي مەڭگەرۋشىسى, وسى مەكتەپتە 42 جىل ۇستازدىق ەتىپ كەلە جاتقان, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى زابيدا سماعۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۋزەيدە ۇلتتىق ارحيۆ قورىمەن بايلانىس, جادىگەرلەردى جاڭارتۋ, تولىقتىرۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارى تۇراقتى جۇرگىزىلەدى. وسى ىسپەتتى مۋزەي دەرەكناماسىنا نازار اۋدارساڭىز, استاناداعى العاشقى ءبىلىم وردالارىنىڭ قۇرىلۋ تاريحىمەن دە تانىسقانداي بولاسىز. ماسەلەن, بۇل مەكتەپ مەشىت جانىنداعى مەدرەسە رەتىندە العاش رەت 1907 جىلى جۇرتشىلىق قارجىسىنا سالىنعان ەكەن. بالالار مولدا الدىنان ءتالىم الىپ, ءدىني ساباقتارمەن بىرگە اراب ءتىلىن ۇيرەنگەن. 1909 جىلى قازان قالاسىنداعى «مۇحامەديا» مەدرەسەسىن تامامداعان, ورىنبور قالاسىنداعى مۇعالىمدەر سەمينارياسىن بىتىرگەن ءبىلىمدى قازاق زيالىسى عالىمجان قۇرماشەۆتىڭ كەلۋىمەن وقۋ باعدارلاماسىنا اريفمەتيكا, جاراتىلىستانۋ, انا ءتىلى ساباقتارى ەنگىزىلەدى. وسى ۋاقىتتا وقۋشىلاردىڭ سانى 70-تەن اسىپ, بالالار سىنىپقا ءبولىنىپ وقي باستايدى. وقۋ-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ, 1911 جىلى اعاشتان مەكتەپتىڭ ەكىنشى عيماراتى تۇرعىزىلىپ, وسى جىلدان باستاپ وقۋعا قىزدار دا قابىلدانادى. سول العاشقى عيمارات ەلورداداعى وتىرار مەن قورقىت كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. ءبىر جىلدارى بۇل مەكتەپ عيماراتى كولچاك اسكەرىنە گوسپيتال رەتىندە دە پايدالانىلىپتى. ع.قۇرماشەۆ سول ءبىر اۋمالى-توكپەلى زاماندا قاماۋعا الىنسا دا, سۇزەككە شالدىقسا دا ولكەدەگى حالىق اعارتۋ ىسىنە زور ۇلەس قوسقان ايتۋلى تۇلعا. ول س.سەيفۋلليننىڭ سەرىكتەسى بولىپ, مەكتەپ جانىنان اۋىل مۇعالىمدەرىن دايارلايتىن قىسقا مەرزىمدى كۋرس اشقان. جۇبايى, لەنين وردەنىنىڭ يەگەرى, كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ءاسما قارابەكقىزى دا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ايتارلىقتاي ەڭبەك سىڭىرگەن جان. مىنە, وسى ىسپەتتى قۇندى دەرەكتەردىڭ ءبىر پاراسىن مۋزەيگە ولاردىڭ ۇرپاعى ءلايلا عالىمجانقىزى تاپسىرعان ەكەن.
ۇلتتىق مەكتەپتەر جاپپاي جابىلا باستاعان كەزدە قالاداعى جالعىز قازاق مەكتەبىنىڭ ۇستازدارى, ەڭبەك ارداگەرلەرى وقۋعا بالالاردى ءۇي-ۇيدەن جيناپ, ەرلىكپەن پارا-پار جۇمىس اتقارعانىن دا ايرىقشا اتاپ وتكەن ءلازىم.
ال اباي مەن جامبىل مۇراجايىنا «جامبىلتانۋ» ءپانىنىڭ مۇعالىمى داريعا مۇستافينا جەتەكشىلىك ەتەدى. بىلتىر داريعا وماربايقىزى «جامبىل» مۇراجايىن جاڭعىرتۋ ءارى بايىتا ءتۇسۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسىنداعى جامبىل اۋدانىندا ورنالاسقان جامبىل مۋزەيىنە وقۋشىلارىمەن بىرگە ساياحاتتاعانىن جەتكىزدى. ساپار بارىسىندا استانالىق وقۋشىلار جىر الىبىنا جولداس بولعان كيەلى قىزىل جولبارىسقا قويىلعان ەسكەرتكىشتى تاماشالاعان, حالىق اۋزىنداعى اڭىزدارعا قانىققان, اقىننىڭ ءپىرى بولعان ءسۇيىنبايدىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى اياسىنداعى تاعىلىمدى شارالاردى كورىپ, قاراساي, سۇرانشى, ساۋرىق سياقتى ەرلەر تۋرالى مول ماعلۇمات العان ەكەن. قوس اقىننىڭ ناقىلعا تولى سوزدەرى مەن ەڭبەكتەرىنە, زەرتتەۋ ماتەريالدارىنا تولى بۇل مۇراجايلاردا وقۋشىلارعا «ابايتانۋ», «جامبىلتانۋ» كۋرستارى وتەدى. وقۋشىلار مۋزەي ىشىنەن وزدەرىنە قاجەتتى اقپاراتتى الىپ, بىلىمدەرىن تولىقتىرادى, رۋحاني كۇش-قۋات جينايدى. مۇراجايلاردا بەلگىلى قايراتكەرلەرمەن كەزدەسۋلەر ءجيى وتەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. وسىعان دەيىن شەرحان مۇرتازا, مۇحتار شاحانوۆ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, توقتار اۋباكىروۆ, بەكبولات تىلەۋحان, سەرىك تۇرعىنبەكوۆ سىندى كوپتەگەن بەلگىلى تۇلعالار وقۋشىلارمەن رياسىز اڭگىمەلەسىپ, مەكتەپ قوناعى بولعان ەكەن.
مۋزەي قورى جەكەلەگەن ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ تارتۋىمەن, سونداي-اق جيناقتاۋ جۇمىستارى جانە ارنايى ۇيىمداستىرىلعان ەتنوگرافيالىق, تاريحي, جاراتىلىستانۋ ەكسپەديتسيالارى بويىنشا تولىقتىرىلىپ وتىرادى. ايتا كەتكەن ابزال, بۇل مەكتەپكە ەلوردا ارقا توسىنە قونىس اۋدارعان جىلدارى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا كەلىپ, مەكتەپتىڭ وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن وڭ باعالاعان. مەكتەپ مۋزەيىندە وسى ءبىر ەرەكشە كەزدەسۋ دە كورىنىس تاپقان. سونداي-اق «الدىڭعى جاقسى ارتقى جاسقا ءتالىم ايتپاسا, ەل بولعانىڭ قايسى» دەگەندەي, مەكتەبىمىزدىڭ ارداگەر ۇستازدارى ءجيى قوناقتا بولىپ, اتا ءداستۇرىمىزدىڭ ماڭىزىن جاس جەتكىنشەكتەر بويىنا سىڭىرۋدە, دەيدى مەكتەپ باسشىلىعى.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»