الماتى قالاسىنداعى «ماسلو-دەل» كومپانياسىنىڭ ءبىر بولىمشەسى نوۆويشيم كەنتىندە 2005 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. العاشقىدا ماي زاۋىتى رەتىندە قۇرىلىپ, 3,7 ميلليون ەۋرونىڭ شەتەلدىك قوندىرعىلارى مەن قۇرال-جابدىقتارىن ورناتۋمەن گەرمانيانىڭ «تيسسەن كرۋپپ», «شميدت-زيگەر», تۇركيانىڭ «التۋن-تاش» كومپانيالارى اينالىستى.
وبلىستا وسىرىلەتىن استىقتىڭ 18-20 پايىزى وسى اۋداننىڭ ۇلەسىنە تيەتىندىكتەن كاسىپورىندى سالماس بۇرىن وندىرىستىك قاجەتتىلىگى, مايلى داقىلداردى ءوسىرۋ, وڭدەۋ, جەتكىزۋ, تۇتىنۋ كوزدەرى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. تاعامدىق راپس مايىنىڭ 65-70 پايىزى عانا ەلىمىزدە شىعارىلاتىنىن ەسكەرسەك, ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتە ءتيىمدى جانە قايتارىمى مول سالا ەكەنى ايتپاسا دا ءتۇسىنىكتى. العاشقى جىلى 10 مىڭ توننا راپس دايىندالىپ, ءار تونناسى 160 دوللاردان ساتىلعان. 150-گە تارتا ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلىپ, وسىمدىك مايىن سىعىمداپ ءوڭدەۋدىڭ وزىق ءادىسىن يگەرىپ شىققان. كاسىپورىن ورنالاسقان جەردە اقمولا, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ جول تورابى قيىلىساتىندىقتان, تاسىمال ماسەلەسىندە ەشقانداي بوگەسىن جوق. تەمىر جول تۇيىعى قاجەتتى كولىك تۇرلەرىن قالاۋىنشا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر ءبىرقاتار تسەحتار قايتا جاڭعىرتىلىپ, ەكى سىعىمداۋ, قۋاتتى تاسىمالداۋ قوندىرعىلارىن نەمىس ماماندارى ورناتىپ بەردى. بۋ قازاندىعى بارناۋلدان جەتكىزىلدى. بۇل ماقساتتارعا 16 ميلليون ەۋرو جۇمسالدى.
– بۇعان دەيىن كۇنىنە 180 توننا راپس وڭدەلىپ كەلسە, قايتا جاڭعىرتۋدان كەيىن قۋاتتىلىق 370 تونناعا دەيىن ءوستى. ەندى جىلىنا 150-180 مىڭ تونناعا دەيىن مايلى داقىلدار وڭدەي الامىز. تاۋلىك بويى جۇمىس ءىستەيتىن بولعاندىقتان, جۇمسالاتىن شىعىن كوپ. ماسەلەن, ايىنا سۋعا 1,5 ميلليون, جارىققا 7 ميلليون تەڭگە شىعىندايمىز. زالالدىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جۇمىستى ءتورت اۋىسىمدا ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز,– دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى جيەنبەك نۇرعازينوۆ.
گيدراتاتسيالاۋ تسەحى وسىندا جانە الماتىداعى زاۋىتتا عانا بار كورىنەدى. وندا جاڭادان قويىلعان شەتەلدىك قوندىرعى ءوسىمدىك مايىن باسى ارتىق سۋدان ايىرىپ, جوعارى ساپانى قامتاماسىز ەتەدى. راپس – وتە باعالى ءارى جوعارى سۇرانىمعا يە داقىل. ءاسىرەسە, پروتەينگە باي. شيكىزات وسىندا العاشقى وڭدەۋدەن وتكەننەن كەيىن الماتىداعى ماي جانە مارگارين زاۋىتىنا جونەلتىلەدى. ودان ءارى ساپالى ماي, مارگارين, مايونەز, كەتچۋپ, وسىمدىك مايى, سارى ماي سەكىلدى حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن تاعام ونىمدەرى شىعارىلادى. كاسىپورىن بۇرىندارى ونداعان مىڭ القاپقا مايلى داقىلدار ءوسىرىپ كەلسە, ەندى بىرىڭعاي وڭدەۋ ىسىنە كوشكەن. ءوندىرىستى شيكىزاتپەن ءتيىستى اگروقۇرىلىمدار قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ەكى جاققا دا ءتيىمدى. ءبىرى ونىمدەرىن توقتاۋسىز وتكىزسە, ەكىنشىسى شيكىزاتتان تاپشىلىق كورمەيدى. كۇنباعىستىڭ ءدانىن ارشىپ, ونى سىعىمداپ وڭدەيتىن تسەح تا جاڭارتىلعان. قۇراماجەم تسەحىندا كۇنجارا وڭدەلىپ, كادەگە اسادى. ونىڭ قۇرامى ءتۇرلى دارۋمەندەرگە باي بولعاندىقتان, قۇس فابريكالارى تالاسا-تارماسا ساتىپ الاتىن كورىنەدى. بىلتىر 15 مىڭ توننا كۇنجارا يرانعا شىعارىلسا, بيىل بۇدان كەم بولمايتىن ءتۇرى بار. ءار تونناسى 28-30 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان. راپس ءوسىرۋ وڭاي ەمەس. ءداندى داقىلدارعا قاراعاندا وزىندىك قيىندىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى كوپ. بىراق باپتاپ, كۇتە بىلسە, وتە بەرەكەلى. ءبىر توننا راپس تۇقىمى 150-200 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ءبىر گەكتار القاپقا 6-8 كيلو سىڭىرسە جەتىپ جاتىر.
– شىعىس قازاقستان وبلىسىندا راپس وسىرۋمەن اينالىساتىن ءبىر جولداسىم تۇسىمدىلىكتى 24 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, ءار تونناسىن 500-600 دوللارعا ساتا ءبىلدى. شەتەلدەردە ونىمدىلىك 30-35 تسەنتنەرگە دەيىن جەتەدى. ءبىز دە از شىعىن جۇمساپ, مول ءونىم الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تىنباي قاراستىرۋدامىز, – دەيدى ءسوز اراسىندا زاۋىت ديرەكتورى.
بيىل دا راپس, سويا, زىعىر, كۇنباعىس سەكىلدى مايلى داقىلداردى كوپتەپ ساتىپ الىپ, وڭدەۋ ىسىنە جۇمىلا كىرىسكەن. كاسىپورىننىڭ ءوز دۇكەنى بار. وندا «ماسلو-دەل» جشس-ءنىڭ ونىمدەرى قولجەتىمدى باعاعا ۇسىنىلادى. پەتروپاۆل قالاسىنداعى فيليال ءسۇت ءونىمدەرىنىڭ ونداعان ءتۇرىن شىعارۋمەن اينالىسادى.
ءومىر ەسقالي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ع. مۇسىرەپوۆ اۋدانى.