جاڭا قادام – جارقىن جول

كوپتەگەن الەۋمەنتتانۋشى عا­لىم­­دار مەن قازاق رۋحانياتى ءۇشىن تەر توگىپ جۇرگەن قايراتكەرلەر ەل­با­سى­نىڭ جوعارىداعى شەشىمىن قۇپ­تاپ, بۇل ارەكەتكە «رۋحاني توڭ­كەرىس» دەپ باعا بەرۋدە. ويتكەنى قازاق قوعامىنا عالامنىڭ شالقار كوشىنەن قالۋعا بولمايدى. لاتىن ءالىپبيى مەملەكەتىمىزدى جوعارىداعى شالقار كوشكە جالعايتىن بۇيدا.

بۇگىنگى تاڭدا الەمدە تاۋەلسىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 220-عا تارتا جەكە مەملەكەت بولسا, ونىڭ 112-ءسى, ياعني الەم حالىقتارىنىڭ 60 پا­يى­زى, 4,5 ملرد ادام لاتىن ءالىپ­­بيىن قولدانادى ەكەن. ءتىپتى سوڭ­عى جىلدارى قىتاي, جاپونيا سياق­­تى دارا ەلدەردىڭ ءوزى بارلىق جار­­ناما اگەنتتىكتەرىنىڭ اقپاراتتىق ءستيلىن لاتىنعا اۋىستىرعان. بۇل مالىمەتتەرگە قاراپ-اق لاتىن گرا­فيكاسىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك ماڭىزىن اڭعارۋعا بولادى.

 قازىر جوعارىداعى ەلباسى قابىلداعان لاتىن ءالىپبي نۇسقا­سىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى ءارتۇرلى دەڭگەيلەردە كەڭ كولەمدە تالقىلانىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – كەشە «پاراسات» جۇيەلى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءتىلشى-عالىمداردىڭ قاتىسۋمەن «جاڭا ءالىپبي – رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باسى» اتتى ساراپشىلار فورمۋى ءوتتى.

باسقوسۋدىڭ ماڭىزى جايلى كوپشىلىكتى تانىستىرعان «قازاق­ستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعا­لىسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحتار مانكەەۆ اتالمىش جيىن مەملە­كەت باسشىسى قابىلداعان لاتىن ءالىپبيىن قولداۋ ماقساتىندا ءوتىپ وتىرعانىن, بۇل ماسەلە قازىردىڭ وزىندە قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقانىن, تەك سوڭعى ءبىر اپتا كولە­مىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاڭا الىپبيگە قاتىستى ءارتۇرلى 500 مىڭ­­نان استام پىكىر ايتىلعا­نىن, وسى­نىڭ ءوزى-اق لاتىن ماسەلەسىنە قو­عا­م­نىڭ قانشالىقتى نازار اۋدارىپ وتىرعانىنا كەپىل دەگەندى سانا­ما­لاپ جەتكىزدى.

فورۋمدا العاشقى بولىپ جاڭا ءالىپبيدىڭ ساياسي-رۋحاني ماڭىزى جايلى پىكىر بىلدىرگەن ساياساتتانۋشى ەرلان سايىروۆ ء«الىپبي وز­گەر­تۋ – تاۋەلسىزدىكتەن كەيىنگى اسا ما­ڭىزدى رۋحاني-گۋمانيتارلىق قاجەت­تىلىك. بۇل وركەنيەتكە باستايتىن قادام, ياعني قازاق الەمى دەلدالسىز دۇنيەجۇزىلىك اينالىمعا شى­عۋى­نا جاسالىپ وتىرعان زور مۇم­كىن­دىك. سونداي-اق وزدەرىڭىز باي­قاپ وتىر­عانداي, الىپبيگە بايلانىس­تى قوعام­داعى قوزعالىس بۇگىن­گى تاڭدا حالقىمىزدىڭ ءوز تاع­دىرىن ءوزى شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىسى. بۇل ۇلتتىڭ تۇتاسۋىنا باستايتىن دۇرىس قادام», دەپ ءوز ءسوزىن تۇيىندەدى.

كوپتەن بەرى وسى ءبىر ساياسي-رۋ­­حا­ني وزگەرىستىڭ بەل ورتاسىن­دا جۇر­گەن ش.شاياحمەتوۆ اتىن­­داعى تىل­دەردى دامىتۋدىڭ رەسپۋب­لي­كا­لىق ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ور­تا­لىعىنىڭ ديرەكتورى ەربول تى­لەشوۆتىڭ دالەلدى پىكىرىنە قۇلاق تۇرسەك, ەلباسى قابىلداعان دايەك­شەلى نۇسقادا تۇرعان ەشقانداي قيىندىق جوق, ءتىپتى مۇنداعى 32 ءارىپ-تاڭبانىڭ 19-ى كلاسسيكالىق لاتىن الىپبيىمەن سايكەس. ەندىگى كەزەكتە باسى ارتىق تالقىلاۋدى توقتاتىپ, ىسكە كىرىسۋىمىز كەرەك. ەڭ الدىمەن جاڭا ءالىپبيدى وقىتاتىن ۇستاز-ماماندار دايىنداۋ ماسەلەسى تۇر. سونىمەن قاتار جاڭا ءالىپبيدىڭ لينگۆيستيكالىق جانە تەحنيكا­لىق جاعىنان مۇلتىكسىز اتقارىلۋىن ج­ە­تىل­دىرىلۋ قاجەت.

وسى ورايدا بارلىق جۇمىس­تى اتقارىپ شىعۋدىڭ سالماعى  ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­لىگىنە قاراستى تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كومي­­تەتىنە تۇسەرى انىق. بۇل ءىستى ورىن­داۋعا جوعارىداعى ۆەدومستۆو­لار­دىڭ دايىندىعى بار ەكەن.

باسقاسىن ايتپاعاندا, ش.شاياح­مەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامى­تۋ­دىڭ رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ-ادىس­تەمەلىك ورتالىعىنىڭ جەتەك­شىلىگىمەن ءتىل وقىتۋ ىسىمەن اينالىساتىن وڭىرلەردە 87 ورتالىق بولسا, بۇلاردان باسقا 300-دەن استام جەكەمەنشىك ءتىل وقىتۋ مەكەمەلەرى بار, وعان سالالىق مينيسترلىكتەر­دەگى مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ بو­لىمدەرىن قوسىڭىز. بۇل ۇلكەن كون­تينگەنت. ءبىر قازاقستاندى يگەرۋگە تولىق كۇشى جەتەدى دەيدى سالا ماماندارى.

جيىن بارىسىندا بايانداما جاساعان عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر ماڭىزدى دۇنيە – ءارىپ اۋىستىرۋدىڭ تىلدىك جانە تەح­­­ني­كالىق سايكەستىگىن عىلى­مي نەگىز­دە قۇرىپ الۋ قاجەتتىگى. ناق­تى­راق ايتقاندا, جاڭا لاتىن گرافي­كا­سى قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق جۇ­يە­سىن بۇزباي, بۇرىندارى جاساندى تۇردە ەنگىزىلگەن ءارىپ-دىبىستان ارىلتۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, كەزىندە حالقىمىزدىڭ قالاۋىنسىز سىرتتان كۇشتەپ تاڭىلعان دىبىس-تاڭبالار كەسىرىنەن تۋىنداعان فونەمالىق سايكەسسىزدىكتەردەن قازاق ءتىلىن تازالاۋ قاجەت. ەڭ باستىسى جاڭا ءالىپبي سانامىزدى سىلكىنتىپ, جادىمىزدى جاڭعىرتىپ, رۋحاني بوداندىقتان قۇتقارۋدىڭ سارا جولىنا باستاۋى كەرەك.

ماڭىزدى جيىن كەزىندە ءسوز العان فيلولوگيا عىلىمدارى­نىڭ دوك­تورى شەرۋباي قۇرمانباي­ ۇلى جاڭا ءالىپبي ءدال بۇگىنگى تىلدىك تۇرعىدان بىرىزدىلىككە تۇسە الماي, «قازاق ءتىلدى قازاق», «ورىس ءتىل­دى قازاق» بولىپ ەكىگە ءبولىنىپ كەت­­كەن قازاق حالقىن ء«بىر ءتىل, ءبىر جازۋ» ۇلگىسىنە بىرىكتىرسە دەگەن وزەك­­جاردى تىلەگىن بىلدىرسە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ فيلو­لو­­گيا فاكۋلتەتى قازاق ءتىلى كافە­د­را­­سىنىڭ پروفەسسورى بەكجان ءابدۋالى­ ۇلى لاتىن ءالىپبيى ۇستىمىز­دەگى عاسىردا قالاساق تا, قالاما­ساق تا الەم ەلدەرىنىڭ ورتاق قۇرالى­نا اي­­نالىپ وتىرعانىنا, قازىرگى قازاق­­ستان جاعدايىندا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ شەشىمى بولاشاق ءۇشىن سترا­تەگيالىق ماڭىزى زور تاڭداۋ بولعانىن اتاپ ءوتتى.

«اسىرەسە اعىلشىن تىلىنە نەگىز­دەلگەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقان بۇگىنگى ۋاقىت تالاپ­تارى الداعى كۇنگە جاڭاشا دايىن­دىق­پەن بارۋعا ەرىكسىز ماجبۇرلەيدى. اقپارات الماسۋدا لاتىن جۇيەسى­نە تىكەلەي شىعۋدىڭ ورنىنا كيريلل ارقىلى اراعا تاڭبا سالىپ بارۋ باسى ارتىق ماسەلە», دەدى ءتىلشى-عالىم.

جيىن بارىسىندا ايتىلعان رەسمي مالىمەتتەرگە سەنسەك, ەلباسى­نىڭ تاپسىرماسىمەن قازاق قوعامىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋدىڭ كەزەڭ­دىك جوسپارلارى بارلىق مەملە­كەتتىك قۇرىلىمدار بويىنشا جاسالىپ جاتىر ەكەن. جاقىن ارادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنان وسى ءىستى جۇزەگە اسىراتىن ۇلتتىق كوميسسيا ىسكە كىرىس­پەك كورىنەدى. وسىلاي قازاق ەلىن الەمدىك وركەنيەتكە باس­تايتىن جاڭا قادامعا جارقىن جول اشىلۋدا.

بەكەن قايرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتى تۇسىرگەن

ورىنباي بالمۇرات,

«ەگەمەن قازاقستان»