وڭتۇستىككە دە ۇزىن قىلىشىن سۇيرەتكەن قىستىڭ العاشقى ىزعارى جەتتى. “قىس كەلدى مە, ءباتىر-اۋ, نەگە توڭدىم؟” دەگەندەي-اق, قر تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى نۇرلان الدابەرگەنوۆتىڭ وڭتۇستىك توپىراعىنا اياعى تيگەن كۇنى العاش رەت قىلامىقتاپ قار جاۋدى. قالانى جىلۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتەتىن “3-ەنەرگوورتالىق” قازاندىقتارىن قاجەتتى جىلۋمەن تولتىرۋ دايىندىعىنا كىرىستى. اگەنتتىك توراعاسىنىڭ وڭتۇسىككە ارنايى كەلۋىنىڭ ءوز ماقساتى بار. مودەرنيزاتسيالاۋ جانە جاڭا تۋربينا قويىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى قولعا الماقشى بولعان “3-ەنەرگوورتالىق” باسشىلىعى ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن جىلۋعا باعانى كوبەيتۋدى ۇسىنادى.
“ونسىز دا وڭتۇستىك حالقى تۇتىنىپ وتىرعان باعا قىمبات. 30-40 پايىز كوتەرۋدى رەسپۋبليكاداعى ەڭ تومەنگى جالاقى الىپ وتىرعان ءوڭىر كوتەرە المايدى” دەيدى وبلىس جانە قالا اكىمدىگى.
نۇرلان الدابەرگەنوۆ وسى تەكەتىرەستىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن “3-ەنەرگوورتالىقتىڭ” جۇمىسىمەن تولىق تانىسقاننان كەيىن, وبلىس اكىمدىگىنىڭ كىشى ءماجىلىس زالىندا جيىن وتكىزدى.
وعان اكىمدىك وكىلدەرى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ءۇي يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ, تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ, ارداگەرلەردىڭ جانە تۇرعىنداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ن.الدابەرگەنوۆتىڭ ءىسساپارىنىڭ ءبىر بولىگى «3- ەنەرگوورتالىق» اق-عا توقتالۋى بولدى. «ز-ەنەرگوورتالىق» اق باس ديرەكتورى ر. تۋرداحۋنوۆ كاسىپورىننىڭ ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى تۋرالى باياندادى.
«3-ەنەرگوورتالىق» اق 1998 جىلدان بەرى قالانى جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. اكتسيونەرلىك قوعام 2007 جىلى – 4094 ملن. تەڭگەگە, 2008 جىلى – 150,2 ملن. تەڭگەگە, 2009 جىلى – 206,2 ملن. تەڭگەگە, 2010 جىلى – 338 ملن. تەڭگەگە, 2011 جىلى – 535,6 ملن.تەڭگەگە ينۆەستيتسيالىق سيپاتتاعى جۇمىستاردى اتقاردى.
جابدىقتاردى مودەرنيزاتسيالاۋ جانە قايتا جابدىقتاۋ – ستانتسيا جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگىن جانە تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋىنا الىپ كەلەدى.
اتاپ ايتقاندا, ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋدى 2011 جىلى 2007 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 62%: 536,4 ملن. كۆتس 870 ملن.كۆت ءوسىردى.
ەلەكتر قۋاتىن ساتۋدى 2011 جىلى 2007 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 72% جانە 429,8 ملن. كۆتس قاراعاندا 739,3 ملن. كۆتس كوبەيدى.
جىلۋقۋاتىن ساتۋ 2007 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 37 پايىزعا ءوستى جانە 2011 جىلى 550,4 مىڭ گكال بولدى.
ەلەكتر قۋاتى بويىنشا وتىن شىعىنىنىڭ ۇلەسى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پايىز, جىلۋ قۋاتى بويىنشا 8 پايىز تومەندەدى.
«3-ەنەرگوورتالىق» اق-نىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى 2012 جىلى, ستانتسيانىڭ قۋاتىن 210 مۆت-عا دەيىن كوتەرىپ, ايماقتاعى ەلەكتر قۋاتى تاپشىلىعى بويىنشا ماسەلەنى جارتىلاي شەشەتىن قوسىمشا قۋات كوزىن ىسكە قوسۋدى نەمەسە قۋاتتىلىعى 50 مۆت تفپ 6ە-2ۋز گەنەراتورىمەن ت-40/50-1,5 تۋربيناسىن ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى. تۋربينانى ىسكە اسىرۋعا بارلىعى 4,5 ملرد. تەڭگە كەتەدى. باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى رەتىندە ءوز قارجىلارى مەن شەتتەن تارتىلاتىن قارجىلار الىنعان. ولاردى يگەرۋ مەرزىمى 3 جىل.
ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ شەڭبەرىندە تاريفتىك ساياساتتىڭ ءبىر اسپەكتى نورماتيۆتىك ىسىراپتاردى تومەندەتۋ جانە نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتاردى جويۋ بولىپ تابىلادى.
رەسپۋبليكا بويىنشا 2010 جىلى نورماتيۆتىك ىسىراپتاردى تومەندەتۋدەن الىنعان ۇنەم 3,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ال, نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتاردى جويۋدان الىنعان ۇنەم 1,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى.
ن.الدابەرگەنوۆ ءوز سوزىندە: «وتكەن جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا نورماتيۆتىك ىسىراپتاردى تومەندەتۋدەن الىنعان ۇنەم 102,3 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە: ەلەكتر ەنەرگياسى بويىنشا 50,4 ملن. تەڭگە, سۋ شارۋاشىلىعى بويىنشا 1,9 ملن.تەڭگە, جىلۋ جۇيەلەرى بويىنشا 50,0 ملن.تەڭگەنى قۇرادى. اگەنتتىك تاراپىنان جاڭا زاڭ نورمالارىن ورىنداۋ ارقىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ اقشالارى ۇنەمدەلدى», – دەپ اتاپ ءوتتى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا ەسەپتەۋ قۇرالدارىمەن قامتىلۋى: ىستىق سۋمەن – 36,3%, سۋىق سۋمەن – 84,2%, جىلۋ ەنەرگياسىمەن – 24,3% بولدى.
مىسالى, شىمكەنت قالاسىندا 3 ادامنان تۇراتىن وتباسىندا 3 بولمەلى پاتەردە, سۋىق سۋعا جانە ىستىق سۋعا ەسەپتەگىش قۇرالدارى بار بولسا تيىسىنشە 106,5 جانە 470,4 تەڭگە ۇنەمدەلەدى. جىلۋ ەنەرگياسى بويىنشا كوپشىلىك تۇرعىن ۇيگە قويىلعان ەسەپتەگىش قۇرالدارىمەن 1972,3 تەڭگە ۇنەمدەلەدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنا تۇتىنۋ كولەمدەرىنە قاراي قولدانىلاتىن تاريفتەردى قولدانۋدان ۇنەمدەۋ 34 تەڭگەنى قۇرادى. وسى 3 ادامنان تۇراتىن وتباسىنىڭ ءبىر ايلىق كوممۋنالدىق شىعىندارى, ەلەكتر ەنەرگياسىنا, سۋ جانە جىلۋعا جۇمسالعان جالپى شىعىنداردى قوسقاندا 2583,2 تەڭگەگە ارزان تۇسەدى.
اعىمداعى جىلدان باستاپ, سۋدى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا تۇرعىندار ءۇشىن ساراپتالعان تاريفتەر قولدانىلادى. بۇگىنگى كۇنى مۇنداي تاريفتەر الماتى, اتىراۋ, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, مانعىستاۋ وبلىستارىندا قولدانىلۋدا. جيىندا وسىنداي جايتتەر ءسوز بولدى. الايدا, ءبىراز ماسەلەلەردىڭ باسى اشىق قالدى.
2010 جىلى 338 ملن. تەڭگەگە ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما جاساعان ورتالىق ءوز قارجىلارى ەسەبىنەن كوپتەگەن اقاۋلاردىڭ الدىن الدى. بىراق, ءبۇگىنگى بەلگىلەنگەن تاريفتىك باعا ەلەكتر ەنەرگياسى مەن جىلۋ ەنەرگياسىنا كەتكەن شىعىندى جابا المايدى دەيدى “3-ەنەرگوورتالىق” باسشىلىعى. ءوتكەن جىلى ەلەكتر ەنەرگياسىنان 290 ملن. تەڭگە زيان شەككەن. العان جىلۋى ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ تولەمەي وتىرعان قارىزى 900 ميلليوننان اسادى.
ال, 2011 جىلى 2309,4 ملن. تەڭگەگە جاسالۋعا ءتيىستى جۇمىستاردىڭ انىق ورىندالعانى 535,6 ملن. تەڭگە عانا. تۋربيناعا كۇردەلى ءجوندەۋ ءجۇرگىزىلىپ, جىلۋ جۇيەلەرىنە جاڭعىرتۋ جاسالعان. 4,4 شاقىرىم جىلۋ ءجۇيەسىندەگى زاقىمدالعان قۇبىرلار اۋىستىرىلعان. بيىلعى قىس ءۇشىن قالا تۇرعىندارىنىڭ الاڭداماۋىنا بولادى دەگەن ورتالىق باسشىلارىنىڭ ۋاجىنە جينالىس بارىسىندا كۇمانمەن قاراعاندار بولماي قالعان جوق.
شىمكەنتتەي الىپ قالاعا جىلۋ بەرىپ وتىرعان ورتالىقتىڭ باس ينجەنەرى قىدىرالى ءناسىبوۆ كاسىپورىن جاز ايلارىندا 80 مەگاۆاتت, ال قىس ايلارىندا 130-140 مەگاۆاتقا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرە الاتىندىعىن ايتادى. ال, قالا قالىپتى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن 350 مەگاۆاتت كەرەك. باس ينجەنەر جاڭا تۋربينا قويعان جاعدايدا ەلەكتر قۋاتىن كاسىپورىن ساعاتىنا 200 مەگاۆاتقا كوتەرە الاتىندىعىن ايتادى.
ال, بۇل جۇمىسقا ونسىز دا شىعىنمەن جۇمىس جاساپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ قارجى شىعاراتىنداي مۇمكىندىگى جوق. ءتاريفتى كوتەرۋ جاعدايىندا عانا تىعىرىقتان شىعارۋعا بولادى.
- بۇل مۇمكىن ەمەس,-دەيدى شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سالقان پولاتوۆ. ءويتكەنى, ورتالىق ءبىر شارشى مەتردى 84 تەڭگەگە جىلىتىپ وتىر. ونى 112 تەڭگەگە كوتەرسەك, حالىق تولەي المايدى.
اگەنتتىك توراعاسى ەلەكتر, سۋ جانە جىلۋ جۇيەسى بويىنشا الەمدەگى مەملەكەتتەردىڭ تاريفتىك باعامدارىنا تالداۋ جاساپ, قازاقستاننىڭ بۇگىنگى تۇتىنىپ وتىرعان تاريفتەرىنىڭ تومەن ەكەندىگىنە توقتالدى.
ءبىر گەرمانيانىڭ وزىندە ءبىر كۇندە 13 ءتۇرلى تاريف بولاتىندىعىن مىسالعا كەلتىردى. ماسەلەن, سام جامىراعان, ادامدار جۇمىستان ۇيىنە قايتقاندا ءبىر بولەك باعا, ءتۇن ورتاسىنان تاڭ اتقانعا دەيىن ءبىر باعا بەلگىلەنەدى. ءبىرى قىمبات, ءبىرى ارزان. ىسىراپتى جەك كورەتىن, ءومىرىنىڭ ءوزىن ەسەپكە اينالدىرعان نەمىس اعايىندار وسىنىڭ وزىنەن قارجىسىن جاقسى ۇنەمدەيدى ەكەن.
باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.