قاي ەلدىڭ بولسىن وزىق مادەنيەتى مەن رۋحاني بولمىسىن تارازىلايتىن كۇش – تەاتر. ال تاريحي تامىرى تەرەڭدە جاتقان بۇل ونەردىڭ ەستەتيكالىق قۋاتىن ارتتىرىپ, وزىندىك ەرەكشەلىگىن تانىتاتىن – اكتەرلەر. ۇلكەن كوركەم تۋىندىنىڭ وي-ماقساتىن, يدەيالىق سيپاتىن اشىپ, كورەرمەندى كەيىپكەر الەمىمەن تانىستىراتىن دا سول سۋرەتكەرلەردىڭ جانكەشتى ەڭبەگى, شىعارماشىلىق ىزدەنىسى. ارينە, الدىڭعى وزىق وركەنيەتتىڭ تانىمال شەبەرلەرىنىڭ مەكتەبىن جالعاستىرۋشىلاردان قازاق توپىراعى دا كەندە ەمەس. ۇلتتىق ونەردىڭ ءار ساتىسىندا رۋحاني-مادەني العا جىلجۋدىڭ سارا جولىن سالىپ بەرگەن س.قوجامقۇلوۆ, ق.قۋانىشباەۆ, س.مايقانوۆا, ق.بادىروۆ, ر.قويشىباەۆا سىندى الىپتاردىڭ ىزىمەن قازاقتىڭ حاس ونەرىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان حالقىمىزدىڭ اياۋلى قىزى زامزاگۇل ءشارىپوۆانىڭ تەاتر ونەرىندەگى ورنى ەرەكشە.
ساحنانىڭ وزگەشە ءبىر كۇشى ەرىكسىز باۋراپ العان ول ۇزىناعاشتاعى جەتى جىلدىق مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىپ, ونى ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ الماتى قالاسىنداعى ەكىجىلدىق كينواكتەرلەر دايىندايتىن مەكتەپتە, ودان كەيىن فيلارمونيادا باقىتجان بايقاداموۆتىڭ سىنىبىندا (حور) ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. ونىڭ بويىنداعى دارىنىنىڭ العاشقى ۇشقىندارى ينتەرناتتىڭ كوركەمونەرپازدار ءۇيىرمەسىندە بايقالا باستاعان. سول ءۇيىرمەگە قاتىسۋشى وقۋشىلار قويعان م.اۋەزوۆتىڭ «سىن ساعاتتا» پەساسىنداعى ءراش ءرولىن بالاڭ كوڭىلمەن, البىرت سەزىممەن ءساتتى ويناپ شىققان جاس قىزعا حالىق ەرتەگىلەرى مەن اڭىزدارىن, قازاق, ورىس اۆتورلارىنىڭ كوركەم شىعارمالارىن كوپ وقىعاندىعى دا رۋحاني تولىسۋ ءۇشىن كوپ سەپتىگىن تيگىزىپ ەدى.
كينواكتەرلەر دايىندايتىن مەكتەپتى اياقتاعاننان كەيىن ز.ءشارىپوۆانى كينوستۋدياعا دۋبلياج جاساۋعا قالدىرادى. الايدا سوعىستان كەيىنگى اۋىر كەزەڭدە كينوفيلمدەر وتە از ءتۇسىرىلگەندىكتەن ول راديوعا اۋىسادى. مۇندا راديوسپەكتاكلدەرگە قاتىسىپ, بالالارعا ارنالعان ادەبيەتتەردەن, ۇلتتىق كلاسسيكالىق شىعارمالاردان ءۇزىندىلەر وقيدى. جاس اكتريسانىڭ وقۋ مانەرىنىڭ ەرەكشەلىگى, ءۇن تازالىعى, جاعىمدى داۋىسى تىڭداۋشىسىن ەرىكسىز باۋراپ الاتىن. قازاق ءتىلىنىڭ بايلىعى, ەكپىن ەرەكشەلىگى سول كەزدە ز.ءشارىپوۆانىڭ اۋەزدى ۇنىمەن راديوتولقىن ارقىلى قازاق دالاسىنا كەڭ تارادى. ي.بايزاقوۆتىڭ «اقبوپە» پوەماسى نەگىزىندە جاسالعان راديوسپەكتاكلدەگى اقبوپەنىڭ تىڭدارمانىن باۋراپ الۋى جاس ونەرپازدىڭ انىق تا اشىق, ادەمى داۋىسى, سول داۋىس-دىبىستىڭ تولقىندى سازىنىڭ وزگەشە اسەرى بولاتىن. ادامنىڭ جەكە باس بوستاندىعىنا, سەزىم بوستاندىعىنا توسقاۋىل بولعان فەودالدىق قاتال زاماننىڭ كەرتارتپا كوزقاراسىندا دارمەنسىز حال كەشكەن ارۋدىڭ قايعىلى كۇيىن بەرۋ تۇسىندا ءاربىر تىڭدارماننىڭ سول وقيعاعا ءوزى ارالاسىپ بىرگە جۇرگەندەي كۇي كەشۋى جاس اكتريسانىڭ ساحنا ونەرىن مەڭگەرۋدەگى العاشقى تابىستارىنىڭ ءبىرى ەدى.
زامزاگۇل نۇسىپبايقىزى باعىندىرعان ونەردىڭ ءبىر سالاسى – كينو. ءتۇسىرىلگەن ساتتەن-اق تاسپاعا جازىلىپ, ءار بۋىن كورەرمەنمەن بىرگە ءومىر سۇرەتىن كەيىپكەرلەردىڭ سوم بەينەسىن شىنايى سۋرەتتەۋدەگى تالاپشىلدىقتى, ەكران الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ول تۇسكەن فيلمدەردەن بايقاۋ قيىن ەمەس. ياعني, اكتريسانىڭ ۇلتتىق كينوونەرىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى مەن ەڭبەگى ول سومداعان رولدەردىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنىڭ بيىكتىگىمەن ءولشەنەدى. ونىڭ نۇرجامال («دالا قىزى», كينوداعى العاشقى ءرولى), قاديشا («ءومىر جولى»), دينا («ءبىز وسىندا تۇرامىز»), بالزيا («زامان-اي») ءتارىزدى كەيىپكەرلەرى جارقىن ومىرگە ۇمتىلىسىمەن, تاعدىردىڭ ءتۇرلى سوقپاعىن كەشۋدەگى پسيحولوگيالىق سيپاتىمەن كورەرمەننىڭ بويىنداعى وپتيميستىك, ادامگەرشىلىك يگى قاسيەتتەردى ارتتىرۋدا زور ماڭىزعا يە. جانە بۇل بەينەلەردىڭ ەكران ارقىلى بولاشاق ۇرپاقتىڭ دا رۋحاني-ادامدىق بولمىسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپالى ۇلكەن بولماق.
جوعارىدا اتالعان ونەر مەكتەبىندە العان ءبىلىمى مەن راحيا قويشىباەۆانىڭ ءتالىمى قوسىلىپ, جاس اكتريسا ۇلتتىق ساحنا ونەرىنىڭ سيقىرلى اۋەنىنە ەنىپ كەتە بارعان. ول 1952 جىلدان باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا سان قىرلى مىنەزدەرمەن, الۋان تاعدىرلارمەن, ءتۇرلى ءداستۇر ەرەكشەلىكتەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. مۇنداعى الپىس جىلعا جۋىق ۋاقىتىن دەبيۋتى كۋان-ساننان («پورت ارتۋر»), عاليابانۋ («عاليابانۋ»), قاراگوز, قارلىعاش, ايمان («قاراگوز», «اباي», «ايمان – شولپان»), اقتوقتى («اقان سەرى – اقتوقتى»), ءپ ۇلىش («مايدان»), ايشا («ءساۋلە»), اجار («اجار مەن اجال»), ايجان («شوقان ءۋاليحانوۆ»), نازگۇل, لاعىل, گۇلزار («كۇنشىلدىك», «كىم مەنىڭ اكەم؟», «بەلگىسىز باتىر»), دامەش («كوڭىلدەستەر»), ءنازيپا, زويا («اقىن جۇرەگى», «زامانا وسىلاي باستالدى»), ناسيحات («دوسىمنىڭ ۇيلەنۋى»), بيكەش («پارتورگ»), انا («ءتورت تاقتا – جايناماز»), دامەش («قيلى-قيلى تاعدىرلار»), ءجاميلا, ەۆا برويەر («بولتىرىك بورىك استىندا», «جات ەلدە»), ەلەنا («كۇن پەرزەنتتەرى»), ەللەن («ۆەتنام جۇلدىزى»), جەر انا («انا – جەر انا»), پولەكسەنا («شىندىق جاقسى, باقىت ودان دا قىمبات»), دەزدەمونا, ەليزاۆەتا, («وتەللو», «ريچارد ءىىى»), دوننا ليۋتسيا («مەن ءسىزدىڭ اپكەڭىزبىن»), مەحمەنەبانۋ («فارحاد – شىرىن»), ساليماعا («وتىز ۇلىڭ بولعانشا...») دەيىنگى جۇزدەن اسا كەيىپكەرلەر الەمىن زەرتتەۋگە ارنادى.
وسىنداي كوپتەگەن قاھارماننىڭ ساحنالىق كەسكىن-كەلبەتىن اشۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ورنىن باعدارلاۋ ماقساتىنداعى كوركەمدىك ءادىس-تاسىلدەردى مەڭگەرۋ تالانت پەن تاجىريبەنىڭ ۇلەسىندە دەيمىز. ۇلتتىق دراماتۋرگيانىڭ بيىك شىڭى سانالاتىن كلاسسيكالىق دۇنيەلەردىڭ كوبىندە ءرول سومداۋ ز.ءشارىپوۆا تالعامىنىڭ بيىكتىگىن, قۇرىلىمى مەن كومپوزيتسياسى كۇردەلى شىعارمانىڭ قاسيەتىن سەزىنە بىلەتىن دارالىعىن اڭعارتادى. ويتكەنى, اكتريسانىڭ جان الەمىندە قازاق حالقىنىڭ وزىنە ءتان ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن تەرەڭنەن سۋرەتتەيتىن مۇنداي ءبىرتۋار تۋىندىلاردىڭ كوركەمدىك ءارى رۋحاني باعاسى مەن قۇندىلىعىن تانۋ بار. ول سومداعان م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» تراگەدياسىنداعى اياۋلى ارۋدىڭ, اسىل قاراگوزدىڭ ساحنادا ءومىر ءسۇرۋى ەرەكشە-ءتىن...
سپەكتاكلدە ءاربىر ايتىلعان ءسوز بەن ساحنالىق ارەكەت تەمپو-ءريتمىن ءبىر قاراگوزدىڭ تاعدىرىنان ءوربيتىن تراگەديالىق, درامالىق وقيعالاردىڭ جەلىسىنە وراي بىردە اسەرلى ۇنىمەن, ەندى بىردە ورشىلدىگىمەن دامىتا بىلگەن اكتريسانىڭ ويىن ورنەگى شەبەر كەستەلەندى. قاراگوزدىڭ سىرىمعا دەگەن سەزىمى, سۇيىسپەنشىلىگى نارشانى كورگەن سايىن, جان-جاعىنداعى شىرماۋىق-شىرعالاڭ تەرەڭدەگەن سايىن ارتا ءتۇسەدى. قاراگوز – ز.ءشارىپوۆا ءوزى تۋعان زاماننىڭ قاتالدىعى مەن قىسپاعىنان تۇنشىقتى, ەزىلدى, ەگىلدى. الايدا سول دارمەنسىز, شاراسىز كۇيدە دە ول ورلىك, ەرلىك, كۇرەسكەرلىك تانىتتى, باس بوستاندىعى مەن ءوز سۇيگەنىنە قوسىلۋ ءۇشىن ءوز زامانىنىڭ الەۋمەتتىك, مورالدىق قىسپاعىنا قارسى شىقتى. اكتريسا ويىنىندا باتىلدىق پەن ءنازىكتىكتىڭ سينتەزى ايقىن كورىنگەن. قاراگوز – ز.ءشارىپوۆا نارشامەن ديالوگىندا وعان دەگەن تۇسپالدى كوزقاراسىمەن, ايتىلعان ءسوزدىڭ استارىمەن جان سەزىمىنىڭ باسقاعا ارنالعاندىعىن مەڭزەيدى. ءۇمىت پەن كۇدىك, سەزىم مەن قاتالدىق ايقاسقان درامالىق سيۋجەت بارىسىنداعى جاس ارۋدىڭ پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسى, ىشكى دۇنيەسىندەگى داعدارىسى ز.ءشارىپوۆانىڭ نازىك داۋىسىنان, جان-جاعىنا ۇرەيلەنە قاراعان مولدىرەگەن كوز جانارىنان انىق بايقالادى.
اكتريسا كەيىپكەرىنىڭ جان دۇنيەسىن, ونىڭ الەۋمەتتىك ورنىن, ەسىنەن اداسقان ساتىندەگى پسيحولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ تۋىنداۋ بارىسىن كوپ زەرتتەدى, وي تارازىسىنا سالىپ زەردەلەدى. ز.ءشارىپوۆا ويىنىنداعى قاراگوزدىڭ جىندانۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن سىرعا تولى بولۋى دا سوندىقتان. ول قويىلىمنىڭ شارىقتاۋ شەگى سانالاتىن وسى كورىنىستە اسىرا سىلتەۋگە جول بەرمەي, كەرىسىنشە اياۋلى ارۋدىڭ باسىنداعى مۇشكىل ءحالدىڭ ءوزىن ليريكالىق سارىندا, سۇلۋلىعى مەن تەكتىلىگىنەن اجىراماعان قالپىندا جەتكىزە ءبىلدى. شىعارمادا سىرىمنان, بار ۇمىتىنەن ايىرىلعان قاراگوزدىڭ جىندانباسقا شاراسى دا جوق ەدى. ويتكەنى, قازاق قوعامىنداعى تەرەڭ تامىرلى قاتال ءداستۇرگە قارسى شىعىپ, ءمورجان, نارشا, تەكتى ءتارىزدى توسقاۋىل-كەدەرگىلەردىڭ تار جولىنان وتۋدە ءون بويىن ماحاببات سەزىمى كەرنەگەن جاس ارۋ ولارمەن جالعىز كۇرەسە المادى. ول ءوز باقىتىن ىزدەدى, سول جولدا الاسۇردى, اقىرى جىنداندى, مەرت بولدى, ءسويتىپ جان دۇنيەسى ماڭگىلىك تىنىشتىق تاپتى. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قىلقالامىنان شەبەر ورنەكتەلگەن مۇنداي شىتىرمان وقيعالار تىزبەگىندەگى اكتريسانىڭ شەبەرلىگى كورەرمەننىڭ كوز الدىندا بۇگىنگە دەيىن سايراپ تۇر.
ز.ءشارىپوۆا سپەكتاكل فينالىنداعى قاراگوزدىڭ ارۋاق-بەينەسىنە, ونىڭ رۋحىنا, سىرىمعا كۇش-قۋات بەرىپ, ءوزىنىڭ ادال ماحابباتىن, ماڭگى سۇيەتىندىگىن بىلدىرەتىن, ولسە دە عاشىعىن قايراتتاندىراتىن وپتيميستىك مونولوگىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. وسى سوڭعى كورىنىس – كەيىپكەردىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىنداعى ورنىنىڭ ۇلكەن ەكەندىگىن بايقاتاتىن ماڭىزدى تۇس. ويتكەنى, نەبىر پسيحولوگيالىق تولقۋ, تەبىرەنۋ, كۇيزەلۋ ساتتەرىن باسىنان وتكىزىپ, زامانىنا قارعىس ايتقان ارۋدىڭ ەكىنشى دۇنيەدەگى ءومىرىنىڭ قايسارلىققا, ەرلىككە, ازاماتتىققا جەتەلەيتىن اسەرى مول, قۋات-سالماعى باسىم. ساحنادا اكتريسانىڭ ءوزى دە وسى مونولوگتان ەرەكشە كۇش العانداي كۇي كەشەدى.
زامزاگۇل نۇسىپبايقىزى بۇل ءرولدى ون جىل بويى ويناعان ەكەن. وسى جىلداردا ول شىنىمەن دە اياۋلى قاراگوزگە اينالىپ كەتتى. مۇنداي كۇردەلى وبراز سومداۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, تالابى مەن مىندەتى وتە ۇلكەن. كوزى قاراقتى كورەرمەننىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا ساي ءرول سومداۋ جانە اۆتور سۋرەتتەۋىندەگى جاراتىلىسى بولەك بەينەنىڭ كىلتىن تابۋ ءۇشىن جان-جاقتى دايىندىق, كوكىرەك كورەگەندىگى, زەردە مەن زەيىن وتە قاجەت. ز.ءشارىپوۆانىڭ ىزدەنىسى وسىنداي شىعارماشىلىق تالاپتاردىڭ بارلىعىنا تابيعي تۇردە, كوركەمدىك بيىك دەڭگەيدە جاۋاپ بەرە الدى. و.بوكەيدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «قاراگوزدىڭ قايتالانبايتىن بەينەسى تۇلعالاندى».
م.اۋەزوۆتىڭ «ايمان – شولپان» مۋزىكالىق كومەدياسىندا دا اكتريسا كەسكىندەۋىندەگى ايماننىڭ وي-سەزىم بيىكتىگى, سۇلۋلىعى مەن باي قىزىنا ءتان تاكاپپارلىعى ايقىن كورىنگەن-ءدى. قيىننان جول تاباتىن كەيىپكەرىنىڭ اقىلدىلىعى اكتريسانىڭ ءوزىنىڭ تابيعاتىنان, ەرەكشە جاراتىلىسىنان تۋىنداپ وتىراتىن. ز.ءشارىپوۆانىڭ ءان ورىنداۋداعى ادەمى داۋىسى, ءجۇرىس-تۇرىسىنداعى قازاق قىزىنا لايىق يناباتتىلىعى, كوتىبارمەن نەمەسە الىبەك, ارىستان, جاراستارمەن ديالوگىنداعى سالماقتى سوزدەرى مەن ويلى كوزقاراسى ساحناعا كورىك بەرىپ, كومەديانىڭ جانرلىق ەرەكشەلىگىن ارتتىرعان. سونىمەن قاتار ع.ءمۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتى» پەساسىندا سەرىنى سۇيگەندىگىنەن, سەزىمىنىڭ اسقاقتىعىنان تاعدىرى تراگەدياعا اينالعان اقتوقتى ارۋدىڭ بيىك بەينەسى سومدالدى.
تەاتر رەپەرتۋارى ءۇشىن, ۇلتتىق تاريحتىڭ بوياۋ-بەدەرىن تانۋ ءۇشىن تاريحي-عۇمىرنامالىق درامالاردىڭ ورنى بولەك دەسەك, م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا س.مۇقانوۆتىڭ «شوقان ءۋاليحانوۆ» پەساسىنىڭ ساحنالانۋى سونداي رۋحاني تالاپتان تۋىنداعان ەدى. حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى, اعارتۋشى-عالىم شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ جانە ونىڭ اينالاسىنداعى الەۋمەتتىك ورتانىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى سۋرەتتەلگەن شىعارماداعى تارتىس ايجان توڭىرەگىندە ءوربيدى. جان دۇنيەسى تازا ايجاننىڭ شوقانعا دەگەن شىنايى كوڭىلى, ولاردىڭ ماحابباتىنا قارسى شىققان شىڭعىستىڭ ۇستەمدىگى, تاپتىق تۇسىنىكتىڭ ادام تاعدىرىنا كەرى اسەر-ىقپالى اكتريسا ويىنىندا درامالىق جەلىدە شىنايى ءوربىپ وتىرادى. ادام ءۇشىن ەڭ قىمبات, ەڭ اسىل سەزىمنىڭ تاپتالۋىنا الىپ كەلگەن فەودالدىق كوزقاراسقا ايجان – ز.ءشارىپوۆا قارسى شىعا المايدى. دەگەنمەن ونىڭ بويىندا وپتيميستىك رۋح پەن گۋمانيزمنىڭ, ار مەن نامىستىڭ جالىنداعان وتى بار. اكتريسا ورىنداۋىندا العاشقى كورىنىستەردەگى جاس قىزدىڭ ىشتەي تىنعان توزىمدىلىگى وقيعا دامۋىندا بىرتە-بىرتە اشىلىپ, كەيىپكەردىڭ باتىلدىعى, ءوز ماقسات-مۇددەسى جولىندا قايمىقپايتىن ءورلىگى انىق بايقالعان. ول بىردە ۋايىمعا بەرىلىپ مۇڭايادى, ەندى بىردە جانارىندا ءۇمىت وتى الاۋلاپ, بولاشاققا ۇلكەن سەنىممەن قارايدى. جالپى شوقان بەينەسىن سومداعان شەبەر ساحناگەر نۇرمۇحان ءجانتورين مەن قازاق قىزدارىنىڭ قاتال ءداستۇر شەڭبەرىنەن بوساپ, ءوز باقىتى ءۇشىن كۇرەسە الاتىن قايسارلىعىن اشىپ كورسەتكەن زامزاگۇل ءشارىپوۆانىڭ ارىپتەستىك جۇپتاستىعى قويىلىمنىڭ ليريكالىق سيپاتىن ارتتىرىپ, ءسۇيىسپەنشىلىكتىڭ, سىيلاستىقتىڭ باعاسىن ايقىنداپ بەردى.
جاراتىلىسى وزگەشە, جانى جايساڭ, سۇلۋلىعى مەن تەكتىلىگى بولەك اكتريسانىڭ شىعارماشىلىقتىڭ شىرقاۋ بيىگىنە جەتۋ ساتىسىندا زاماناۋي دۇنيەلەر دە بار. زامانداس تاقىرىبىنا ارنالعان پەسالارداعى كەيىپكەرلەرىن بارىنشا اسەمدىكپەن ارلەپ, بەينە الەمىنىڭ ىشكى-سىرتقى قالتارىستارىن اقتارىپ, ەرەكشە شابىتپەن شالقي ورىنداعاندىعىنا ءدالەل كوپ. ماسەلەن, ق.مۇقاشەۆتىڭ كەڭەستىك ءداۋىر تۇسىنداعى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ كوركەمدىك بەينەسى كەسكىندەلگەن «پارتورگ» پەساسىنداعى بريگادير بيكەشتى وتە ءساتتى شىققان رولدەردىڭ ءبىرى دەپ ايتا الامىز. بيكەشتىڭ اشىق جارقىن مىنەزى, ۇنەمى اۋىل جۇمىسشىلارىن كوڭىلدەندىرىپ جۇرەتىن جان تازالىعى, پارتورگپەن, سوۆحوز ديرەكتورىمەن نەمەسە باسقا دا ەڭبەككەرلەرمەن قارىم-قاتىناسى, ولارمەن ءتىل تابىسۋى ساحنادا شيراق قيمىل-قوزعالىسپەن, شىنايى ويىن بەدەرىمەن ءورىلىپ وتىرادى. قايراتتى ءارى قايسار بيكەش – ز.ءشارىپوۆا ءوز ۇجىمىنىڭ ابىرويى ءۇشىن جانىن سالا ەڭبەككە ارالاسىپ, ەگىن دالاسىنىڭ اۋىر جۇمىسىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. ونىڭ جۇمىسشىلارمەن ديالوگىندا, باتىل ارەكەتتەرىندە ءۇلكەن ءۇمىتتىڭ ءىزى بايقالادى. بۇل – قايتكەندە مول ءونىم الۋ. وسى ۇستانىمداعى بيكەش – ز.ءشارىپوۆا باسشىمىن, بريگاديرمىن دەپ ءوزىن وزگەلەردەن بيىك ساناماي, كەرىسىنشە اۋىل ادامدارىمەن بىردەي ءونىم ءوندىرۋ جولىندا اۋىر جۇمىستاردا شىڭدالادى. وسىنداي زامانداس بەينەسىن جاساۋداعى ز.ءشارىپوۆانىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىن مويىنداماۋ مۇمكىن ەمەس. بۇعان دالەل – ساحناداعى ەركىن قيمىل, كوز تارتارلىق كەسكىن-كەلبەت, ەڭ باستىسى اۆتور سۋرەتتەگەن بەينەنىڭ وزىندىك بوياۋىن كەلىستىرە سومداۋى.
قاراپ وتىرساق, ز.ءشارىپوۆانىڭ رەپەرتۋارىندا كىم جوق دەسەڭىزشى. ءيا, ول سان الۋان كەيىپكەرلەردى سومدادى. ۋيليام شەكسپيردىڭ قالامىنان تۋعان شىتىرمان وقيعالار ىشىندە بۋىرقانىپ, قاتىگەزدىك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ ورتاسىندا وت كەشەتىن كەيىپكەرلەرىنىڭ دە كىلتىن كوكىرەك كورەگەندىگىمەن تابا ءبىلدى. اكتريسانىڭ شىعارماشىلىق قالىبىندا «وتەللو» تراگەدياسىنداعى دەزدەمونا بەينەسى وزگەشە تۇرگە بولەندى, پسيحولوگيالىق كۇيزەلۋ ءساتتەرىن باستان كەشتى. قىزعانىشتىڭ قۇربانى بولعان ايەلدىڭ كۇيەۋىنىڭ كوزىن شىندىققا جەتكىزە الماعان قينالىسىن, وتباسىن ساقتاپ قالا الماعان دارمەنسىزدىگىن, ىشكى ارپالىسىن اكتريسا سىرتقى وقيعالار جەلىسىندە دامىتادى. دەزدەمونانىڭ وتەللوعا دەگەن شىنايى سەزىمى, كاسسيوعا دەگەن قۇرمەتى, ياگوعا دەگەن سەنىمى بارلىعى سۋرەتكەر ويىنىندا نانىمدى توعىسقان. كۇردەلى تراگەديانىڭ باستى وزەگىنە, شىتىرمان وقيعالار تىزبەگىنە ارقاۋ بولعان دەزدەمونا – ز.ءشارىپوۆا ءۇشىن تىعىرىقتان شىعار جول جوق. وتەللونىڭ ويىن وزگەرتۋ, اقتالۋ مۇمكىن ەمەس. سۇيگەنىمەن بىرگە كۇن كەشكەن ساتتەرى مەن ءوزىنىڭ ولەر ءساتىن سەزگەن ۋاقىت ارالىعىنداعى درامالىق وقيعالار جەلىسىندە اكتريسانىڭ جاساندىلىقتان ادا ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى تاعى دا جارقىراي كورىندى, ياعني ز.ءشارىپوۆانىڭ حاس ونەرى كوپشىلىكتى وزىنە ءتانتى ەتتى.
اكتەر مەن كەيىپكەر اراسىنداعى نازىك بايلانىستىڭ قاسيەتى مەن قۇدىرەتىن جان جۇرەگىمەن سەزىنەتىن ز.شارىپوۆاعا دراماتۋرگيا جانرىنىڭ ەشقايسىسى جات ەمەس. بەينە بولمىسىن ءوز ساناسىنا, ءوز بويىنا ءسىڭىرۋ, ءتۇسىنۋ, ءتۇيسىنۋ ءۇردىسىنىڭ شىنايىلىعى, رۋحاني بايلىقتىڭ تەرەڭدىگى باستى ۇستانىمىنا اينالعان اكتريسا تراگەديالىق, درامالىق, كومەديالىق, مەلودرامالىق كەيىپكەرلەرىن دە كوركەمدىك بيىككە كوتەردى.
ءيا, قىزىعىنان گورى قيىندىعى باسىم ساحنالىق ونەر – جالىنان ۇستاتپايتىن اساۋ ونەر. ال ز.ءشارىپوۆا سونداي ونەر مايدانىنىڭ العى شەبىندە ەرلىك كورسەتكەن, ءور مىنەز تانىتقان اياۋلى اكتريسا, ارداقتى انا.
ادەتتە زامزاگۇل ەڭبەگىنە باعا بەرگەن ارىپتەستەرى, ايتالىق, رەجيسسەر ەسمۇقان وباەۆ: «زامزاگۇل – ليريكالىق ءارتىس», دەپ باعا بەرسە, تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعاي: «ءزامزاگۇل – ەستەت اكتريسا», دەپ ونىڭ ونەرىنىڭ سۇلۋلىعىن, نازىكتىگىن العا سالادى. مۇنىڭ ءوزى دە زامزاگۇل سومداعان كەيىپكەرلەردىڭ سان قىرلى ەكەندىگىن كورسەتەدى. ال ءبىزدىڭ بۇل پىكىرلەرگە قوسارىمىز زامزاگۇل ءشارىپوۆا – بولمىسى بيىك سۋرەتكەر.
زۋحرا يسلامباەۆا, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاترتانۋ ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, تەاترتانۋشى.