قازىرگى زامانعى الەمدىك دامۋ ءۇردىسى جاھاندانۋمەن بايلانىستى ەكەندىگى داۋسىز. وسى ۇدەرىس ەلدەردىڭ ىشكى ساياساتىنا, ەكونوميكاسىنا, قالىپتاسقان ۇلتتىق ءمادەنيەتىنە ءوزىنىڭ ىقپالىن تيگىزبەي قويمايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق زاڭدار مەن ۇدەرىستەر «وزىمدىكى» دەگەن ءسوزدىڭ ءمانىن ازايتا تۇسەدى. جاھاندانۋدى كوپتەگەن ادامدار دامۋدىڭ تابيعي جولى, ودان قاۋىپ كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق دەيدى. ءبىراق بۇل – ءابسوليۋتتى شىندىق ەمەس. جاھاندانۋ كوبىنەسە حالىقارالىق كورپوراتسيالارعا, كەيبىر جەكەلەگەن ەلدەرگە عانا ۇلكەن پايداسىن تيگىزەدى. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىنان پايدا بولعان «ەۋروپاورتالىق» پوستۋلاتى ونىڭ قادامدارىن قولدايدى. «باتىس – الەمدىك وركەنيەتتىڭ ەتالونى» دەگەن جالعان تۇجىرىمدى شىعارعان دا سول يدەيانى جاقتاۋشىلار.
سوڭعى كەزدەرى الاۋلاپ تۇرعان «ءوركەنيەتتەر قاقتىعىسى» دەگەن ميف تە سولاردىڭ «اقىل-ويىنىڭ» جەمىسى. ال شىن مانىندە نارىقتىق ەكونوميكا قىتايدا 5 مىڭ جىل بۇرىن پايدا بولعان. وسىنىڭ ءوزى ەكونوميكاداعى وزىق ءادىس باتىستىكى ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. ال ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ەلدەر نارىقتىق ەكونوميكانى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ دامىتقاندا, عاجايىپ جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, باتىستى ارتقا تاستاپ كەتتى. مىنە, سوندىقتان دا جاھاندانۋدىڭ ۇلتتىق ءمۇددەلەردى ەسكەرمەي, اياقاستى ەتەتىن باعىتتارىنا قارسى تۇرا ءبىلۋ كەرەك. سايىپ كەلگەندە, باسقاعا جۇتىلماۋدىڭ, وزىندىك مۇددەلەرىمىزدى قورعاۋدىڭ دا جولدارى بار.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيا يدەياسى – وسى ماقساتقا قول جەتكىزە الاتىن, تامىرى وتە تەرەڭگە كەتكەن تۇجىرىم. ءوزىنىڭ «يزۆەستيا» گازەتىنە شىققان ماقالاسىندا پرەزيدەنت ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەيانى العاش رەت ۇسىنعاندا كەلەسى قاعيداتتارعا ءسۇيەنگەنىن ايتادى: بىرىنشىدەن, ينتەگراتسيا مادەني جانە وركەنيەتتىك فاكتورلاردىڭ بار ەكەندىگىن, ولاردىڭ ۇلتتىق بولەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ەكونوميكالىق پراگماتيزم نەگىزىندە بولسىن; ەكىنشىدەن, ينتەگراتسياعا مۇشە بولىپ ەنۋ ءار ەلدىڭ ءوز ەركىنە قالدىرىلسىن. بۇل جەردە پرەزيدەنت جاھاندانۋ زامانىندا ەشكىم دە ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىنە تۇيىقتالىپ قالمايتىندىعىن ءىس جۇزىندە تۇسىنگەنىن قالادىم دەيدى. ۇشىنشىدەن, ەۋرازيالىق وداقتى مەن ءشۇۋ دەگەننەن مەملەكەتتەردىڭ تەڭ, ءبىر-ءبىرىنىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋ, تاۋەلسىزدىگىن سىيلاۋ جانە شەكارالارىن بۇزباۋ قاعيداتتارى نەگىزىندە قالانعان بىرلەستىك دەپ ءبىلدىم; تورتىنشىدەن, مەن ەۋرازيالىق وداقتا كونسەنسۋستىق نەگىزدە ۇلتۇستىلىك ورگاندار قۇرىلۋىن ۇسىندىم. بىراق بۇل ساياسي ەگەمەندىكتىڭ بيلىگىن بەرۋ ەمەس. بۇل – اكسيوما, دەيدى ەلباسى.
وسى ۇسىنىستار بويىنشا جاسالعان ينتەگراتسيا بۇگىنگى كۇنى ەۋرازەق, ۇقشۇ, اوسشك سياقتى ۇلتۇستىلىك ورگاندار نەگىزىندە ىسكە اسىپ, ۇلكەن جەمىسىن بەرىپ وتىر. حح عاسىردىڭ ۇلى رەفورماتورى دەن سياوپين «اقيقاتتىڭ انىقتاۋىشى ناقتى ءومىر» دەگەن ەكەن. ءىس جۇزىندە كوز كورىپ وتىرعان ناقتى ءومىر پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ ۇلى قايراتكەر ەكەنىن ايعاقتاپ تۇرعان جوق پا؟
كامال بۇرحانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور.