باتىس قازاقستان وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنا – 150 جىل. 1867 جىلى قۇرىلعان التى كەرەۋەتتىك ستاتسيونار بۇگىندە ۋاقىت تالابىنا ساي ىرگەلى مەكەمەگە اينالىپ وتىر. داۋلەتشە كۇسەپقاليەۆ, ءماجيت شومبالوۆ, حالەل دوسمۇحامەد ۇلى, نۇرعالي يپماعامبەتوۆ, ەسەنعالي قاسابولاتوۆ, باقتىعالي بيسەنوۆ, يسا قاشقىنباەۆ سىندى العاشقى قازاق دارىگەرلەرى شىققان ەلىمىزدىڭ باتىس ولكەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ تاريحى دا ەرتەرەك باستالعان.
ىلكى تاريح
رەسەي يمپەرياسىنداعى 1867-1868 جىلعى رەفورما بويىنشا تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ۋەزدەردە دارىگەر, فەلدشەر جانە بوسانۋعا كومەكتەسەتىن ادامدار لاۋازىمدارى بەكىتىلدى. ارينە العاشقى كەزدە مەديتسينالىق مەكەمەلەر قالالاردا, ءىرى كازاك ستانسالارىندا عانا شوعىرلانىپ, تۇرعىنداردىڭ اۋقاتتى بولىگىنە عانا قىزمەت كورسەتتى. مىنە, وسى تۇستا ورالداعى اسكەري اۋرۋحانا 40 ورىنعا دەيىن كەڭەيتىلىپ, 1 دارىگەر, 3 فەلدشەر قىزمەت ەتتى. 1874 جىلى اۋرۋحانا 60 ورىنعا, ال 1879 جىلى 100 ورىنعا كەڭەيتىلدى. بۇل مەكەمە «جالپى اۋرۋحانا» سانالىپ, وندا ءارتۇرلى ناۋقاستار ەم-دوم الدى. ىشكى رەسەيدە 1905-1907 جىلدارى بولعان توڭكەرىستەن كەيىن قازاق جەرىنە قونىس اۋدارۋشىلار كوبەيدى. بۇل ساياسات كەزىندە اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دە دامىدى. وسى جىلدارى وبلىس اۋماعىنا سانكت-پەتەربۋرگ مەديتسينالىق اكادەمياسىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن ك.تيموفەەۆ, ا.گەنكە, ساراتوۆ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى ا.سەلەزنەۆ كەلدى.
سوعىس جىلدارىندا
ارينە ورال ءوڭىرى حح عاسىردىڭ باسىندا قىم-قۋىت وقيعالاردىڭ, الاساپىران سوعىستىڭ ورتاسىندا بولدى. بىلىكتى مامانعا, دارىگەرلىك كومەككە مۇقتاجدىق تا جوعارى ەدى. ال 1941 جىلى ورال تاعى دا قان مايداننىڭ جاقىن تىلىنا اينالدى. تاريحتا ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ شىعىس مايدانى – ۇلى وتان سوعىسى باستالدى. قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتى الدىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعى, مايدانعا جىبەرەتىن مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردى دايىنداۋ جانە جىبەرۋ, جاراقاتتانعان جانە سىرقات اسكەرلەردى جەدەل تۇردە مايدانعا قايتارۋ سياقتى ۇلكەن مىندەتتەر تۇردى.
«اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىنە اۋىر جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى: توبەدەن سۋ كەتكەن, كارىز جۇيەسى, ەلەكتر جارىعى جوق. «بەستىك», «جەتىلىك» كەروسين شامنىڭ جارىعىمەن وپەراتسيا جاساۋعا ءماجبۇر بولدىق. تەك حيرۋرگيا بولىمشەسىندە 50 پەش بولدى, بىراق وتىن ۇنەمدەۋگە بايلانىستى ونىڭ كەيبىرەۋى جاعىلمايتىن», دەپ ەسكە الادى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن اعا حيرۋرگى ز.لاتىپوۆا.
2004 جىلدان باستاپ اۋرۋحانا جاڭاشا كەيىپكە ەندى, وركەندەدى. سول كەزدە اۋرۋحاناعا باس دارىگەر بولىپ قاميدوللا يرمەنوۆ تاعايىندالعان بولاتىن. مەكەمە ستاتسيونار, تراۆمپۋنكت, كەڭەستىك ەمحانا, سانيتارلىق اۆياتسيامەن تولىقتى, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلدى.
«الەمدىك باسەكەگە دايىنبىز»
«اۋرۋحانانىڭ جابدىقتالۋى كوز تارتارلىق وزگەرىسكە ۇشىرادى. وبلىستىق اۋرۋحانا نەگىزىندە ارنايى بولىمدەر ۇيىمداستىرىلىپ, قازىرگى تاڭدا رەۆماتولوگيالىق, پۋلمونولوگيالىق, گاستروەنتەرولوگيالىق, ەندوكرينولوگيالىق, نەفرولوگيالىق, گەماتولوگيالىق, تامىرلى حيرۋرگيا, نەيروحيرۋرگيالىق, وتولارينگولوگيالىق, نەۆرولوگيالىق, تراۆماتولوگيالىق, جاق-بەت حيرۋرگياسى, وفتالمولوگيالىق, فيزيو بولىمدەر جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ ديرەكتورى ەرلان توقسانوۆ.
«دەنساۋلىق – زور بايلىق» دەيدى عوي حالقىمىز. ورالداعى اۋرۋحانانىڭ بىلىكتى ەمىنە ريزا بولعان حالىق كوپ. مىسالى, بۇرىن كوز اۋرۋلارىنا شالدىققان پاتسيەنتتەر كورشىلەس ورىنبورعا اعىلاتىن. ورالدىق دارىگەرلەر اۋرۋحانانىڭ كوز بولىمىندە ورىنبوردىڭ حيرۋرگ-وفتالمولوگتارىنىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن كوز ميكروحيرۋرگياسى بولىمشەسىن اشتى. ءسويتىپ ورال قالاسى جانە اۋىل تۇرعىندارى, وبلىس اۋماعىنان شەت كەتپەي تەراپيالىق, حيرۋرگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ وفتالمولوگيالىق ءبولىمى – بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك بولىمدەردىڭ ءبىرى. مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى, اكادەميك ۆلاديمير كانيۋكوۆتىڭ باسقارۋىنداعى ورىنبور قالاسىنىڭ فەدوروۆ اتىنداعى كوز ميكروحيرۋرگياسى وفتالمولوگتارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىلدى.
– دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى مەن كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. وسى داعدىلاردى شىڭداي كەلە ءبىز بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ بىلىكتى دارىگەرلەرى جاسايتىن وتالاردى ءوزىمىز جاساۋعا قاۋقارلىمىز. ەستۋ قابىلەتىن جاقسارتۋ, ياعني ادامعا اينالاسىنداعى ورتانى قايتا تانىتۋ, سونىمەن قاتار جامباس, تىزە بۋىندارىن ەندوپروتەزدەۋ, وزىق نەيروحيرۋرگيالىق وتالاردى جاساۋ – ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بىرەگەيى عانا, – دەيدى ە.توقسانوۆ.
بىلىكتىلىك – باستى قاعيدا
كلينيكالىق اۋرۋحانادا ەندوبەينەحيرۋرگيا بولىمشەسىمەن قوسا حيرۋرگيالىق سالاداعى 10 بولىمشە قىزمەت ەتەدى. جوعارى تەحنولوگيالار قاتارىنا جاتاتىن ءتۇرلى وپەراتسيالاردىڭ 17 ءتۇرى ەنگىزىلدى, لاپاروسكوپيالىق وپەراتسيالاردان كەيىنگى اسقىنۋلار كازۋيستيكالىق سيپاتقا يە بولىپ, قۇلاق ميكروحيرۋرگياسى دامىدى. ميكروحيرۋرگيالىق تەحنيكانى پايدالانۋ ارقىلى ەستۋ قابىلەتىن جاقسارتاتىن وپەراتسيالار, ومىرتقا سپونديلودەزى, سان-جامباس, تىزە بۋىندارىن ەندوپروتەزدەۋ, بلوكتاۋ شتيفتارىمەن سيراق جانە سان وستەوسينتەزى, گەميگەپاتەكتوميا جانە ىسىك كەزىندە باۋىردى رەزەكتسيالاۋ, برونحوەكتاتيالىق اۋرۋلار جانە پلەۆرا مەن وكپەنىڭ ىرىڭدەۋ اۋرۋلارى كەزىندە وكپەگە وپەراتسيالار, اششى جانە تىك ىشەكتەرگە قايتا قۇرۋ وپەراتسيالارى جۇرگىزىلدى. گاستروەنتەرولوگيا بولىمشەسىندە اۋرۋلاردى ەمدەۋ مەن دياگنوستيكالاۋ بويىنشا دا جاڭا ادىستەر ەنگىزىلدى. وسى سىندى وتالاردى جاسايتىن وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانا بۇگىندە زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ بارلىق تۇرىمەن جابدىقتالدى.
ورال قالاسىنداعى وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا جىل سايىن 510-نان استام ادامعا مامانداندىرىلعان جوعارى مەديتسينالىق كومەكتىڭ 45 ءتۇرى كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار 56 جاڭا وپەراتسيا ءتۇرى, ەمدەۋدىڭ جاڭا دياگنوستيكالارى ەنگىزىلگەن.
اۋرۋحانا «برەندتەرى»
– ادامدى دۇرىس ەمدەۋ – ونىڭ دياگنوزىن ءدال انىقتاۋدان باستاۋ الادى. بۇل اسقان شەبەرلىكتى, بىلىكتىلىكتى قاجەت ەتەدى. سول شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا اۋرۋحانا «برەندىنە» اينالعان دارىگەرلەرىمىز بار. بارلىعى دا پاتسيەنت تاڭداۋى بولىپ ۇلگەرگەن, – دەيدى اۋرۋحانا باسشىسى ە.توقسانوۆ.
ارينە 150 جىل دەگەن از ۋاقىت ەمەس. ءومىر مەن ءولىم اراسىنداعى كۇرەستە ءار ءسات, ءار مەزەت قىمبات. سوندىقتان وڭىردەگى ەڭ بايىرعى مەديتسينا مەكەمەسىنىڭ مەرەيتويى ورال قالاسىندا ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالىپ ءوتتى. بەلگىلى ءمۇسىنشى ەرعالي بەكەشەۆتىڭ قولىنان شىققان «لاۋلايمىن وزگەگە ءومىر سىيلاپ» كومپوزيتسياسى اشىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانا – كەڭەسشى ەمحاناسى بار, شۇعىل كومەك كورسەتە الاتىن, وبلىستىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى, ناۋقاستاردى ءدارى-دارمەكپەن تەگىن قامتاماسىز ەتە الاتىن ەڭ ءىرى اۋرۋحانالاردىڭ ءبىرى. «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان كومەك مەن ءوڭىر باسشىلىعىنىڭ قولداۋى ارقاسىندا اۋرۋحانا ۇجىمى الدا دا بيىك ناتيجەلەرگە جەتە بەرەرى ءسوزسىز.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال