تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەتىن ۋاقىت تا كۇن ساناپ تاياپ كەلەدى. ءبىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىك ەشنارسەگە تەڭگەرمەيتىن ۇلى كۇن. وسى ارادا ويىما ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدىگىمىزدىڭ 19 جىلدىعىندا سويلەگەن سوزىندەگى: «ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىنان بەرى ءتاۋ ەتەر كيەمىزگە اينالعان تاۋەلسىزدىك كۇنى – ءبىزدىڭ ەڭ ۇلىق مەرەكەمىز. ارماندا كەتكەن ارىستاردىڭ اسىل مۇراتىنا ءبىز مىڭجىلدىقتار توعىسىندا قول جەتكىزدىك. ايىمىز وڭىنان تۋىپ, ءتاڭىر تىلەكتى بەردى. ءتورت قۇبىلامىز تەڭەلىپ, ءتوبەدەگى كەلدى. الاشتىڭ ايبىنى اسىپ, كۇن سونگەنشە ازات بولدى. قىرانداي قومدانىپ, تۇعىرىنا قايتا قوندى!», دەگەن جولدار ويعا ورالىپ وتىر.
ءيا, وسى تاۋەكەلگە بەكىنگەن 20 جىل تالاي بيىككە كوتەرىپ, اسۋلاردان اسىردى. ارينە, بۇل كۇن بىزگە وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. ارىعا بارماي بەرىدەن تىزگىن تارتساق, ەل بولعان كۇننەن باستاپ جۇرتىمىزدى سارا جولعا باستاعان جولباسشىمىز – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز. ول كىسى جوعارىدا ايتقان, ارماندا كەتكەن ارىستار اڭساعان تاۋەلسىزدىگىمىز كۇن سونگەنشە سونبەۋى ءتيىس. باقىتىمىزعا قاراي سول ءتاۋەلسىزدىكتى كورۋ, شاراپاتىنا بولەنۋ ءبىزدىڭ ءتالەيىمىزگە جازىلىپتى. كورۋ ءوز الدىنا, مۇنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ايتساڭىزشى! سول جاۋاپكەرشىلىكتى ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدەي سەزىنە الدىق پا؟ كەيدە وسى سۇراق مەنى مازالايتىنى بار. عاسىرلار توعىسىندا قولعا تيگەن ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى الاساپىران, جاڭا جۇيە قۇرۋ بارىسىنداعى ىزدەنىستەر, نارىققا بەيىمدەلۋ كىمنىڭ دە بولسا كوز الدىندا شىعار. بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا تارتاتىن. ءبىرى جەتسە, ەكىنشىسى جەتپەيتىن. باسقانى قايدام, ءوز سالام بويىنشا وتكەنگە وي جىبەرسەم مىڭ قۇبىلىپ, كوز الدىما كەلەدى. سونىڭ ءبارىن قازىر ارتتا قالدىرىپ, داڭعىل جولعا سالعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقىل-پاراساتى, العىرلىعى, تارازىداي تەڭشەپ وتىراتىن سارابدال ساياساتى ەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدە عاسىرلارعا پارا-پار جۇمىس اتقارىلدى. تورتكۇل دۇنيە ەلىمىزدى, ەلباسىمىزدى تانىدى. ەكونوميكامىز ورلەپ, الەۋمەتتىك جاعدايىمىز جاقساردى. وتپەلى كەزەڭنىڭ سان ءوتكەلى قىسىپ تۇرعانىنا قاراماي ارقا توسىنەن استانا سالدىق. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ باتىل قادامى, تەڭدەسسىز ەرلىگى بولدى. باسىندا ورىندالمايتىن ارمانداي كورىنىپ ەدى. ەندى تاۋەكەلگە بەل بۋساڭ ءبارىن جەڭىپ شىعۋعا بولادى ەكەن دەگەن بايلامعا كىم دە بولسا كەلەتىنى انىق. قازىر ەلباسىنىڭ بۇل ەرلىگىن ءوزىمىز عانا ەمەس, تورتكۇل ءدۇنيە مويىنداپ وتىر. مويىنداعانى سول ەمەس پە, نەبىر القالى جيىندار استانادا ءوتىپ, ابىرويىمىز اسپانداپ كەلەدى. كەلگەن جۇرت ماۋەلى ءبايتەرەككە, ساۋلەتتى عيماراتتارعا قاراپ ەلىمىزدىڭ اۋلەتىنە قاراي داۋلەتى ارتقانىن كورىپ, بىلۋدە. ءدان ريزالىقتارىن ايتىپ, بۇل بەرەكە-بىرلىككە ۇيىعان حالىقتىڭ وڭ قادامى دەپ باعالاۋدا. مەن ماقالانىڭ اتىن «جولباسشى» دەپ بەكەر الىپ وتىرعانىم جوق. ەلدى باستاي ءبىلۋ, دۇرىس جولعا سالىپ, جولباسشىلىق كورسەتۋ كەز كەلگەن ادامنىڭ تالەيىنە بۇيىرماعان باق پەن باقىت. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ناعىز جولباسشى دا, كوشباسشى دا دارەجەسىنە كوتەرىلگەن الەمدىك تۇلعا.
قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى استانادا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلەرىنىڭ 3-ءشى يسلام كونفەرەنتسياسى بولدى. ارادا ەكى اپتا وتكەننەن كەيىن, ول قازان ايىنىڭ 12-13-ءى كۇندەرى ەلوردانىڭ تاۋەلسىزدىك سارايىندا باستالىپ, سەمەيدە «يادروسىز الەم ءۇشىن» اتتى حالىقارالىق فورۋمعا جالعاستى. اتالعان جوعارى دەڭگەيدەگى ەكى ماجىلىسكە دە قاتىستىم. يىۇ فورۋمىنا 57 ەلدەن 400 دەلەگات, ءوز ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارى, عالىمدار قاتىستى. مەن سول باسقوسۋدا شەتەلدىك قوعام قايراتكەرلەرىمەن, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاستىم. ونداعى ويىم ەلدىك ءىستى وزگەنىڭ وزىق تاجىريبەسىمەن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ەدى. سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى توڭىرەگىن مەكەن ەتكەن باۋىرلار باستان كەشكەن جانتۇرشىگەرلىك دەرەكتەردى بەينەلەيتىن «قازاقستان يادروسىز الەمدى قولدايدى» اتتى ءفيلمدى زەردەمنەن وتكىزدىم. ادامنىڭ ولشەۋلى ومىرىنە تونگەن قاتەر سوڭى ولىمگە سوقتىراتىنىن كوردىم. وسىدان كەيىن ادام دەنساۋلىعى, ادامعا جانە ادامزاتقا تونگەن اپاتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى كوپ ويلاندىم. بولاشاق ۇرپاقتىڭ قام-قارەكەتىن ارىدان بولجاپ, اجداھانى ءوز جارلىعىمەن تۇنشىقتىرىپ, سودان بەرى اتومسىز عالامدى قالىپتاستىرۋدى كوگىلدىر تۋمەن قاتار كوتەرىپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كورەگەندىگىنە ءتانتى بولدىم.
وسى فورۋمداردان كەيىن قىرىق جىلدان استام دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دارىگەرلىك قىزمەتتە جۇرگەن مامان رەتىندە, شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت «الەم دارىگەرلەرى يادرولىق سوعىسقا قارسى» اتتى حالىقارالىق قوزعالىستىڭ مۇشەسى رەتىندە, استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ توراعاسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» وقىرماندارىمەن ءوزىمدى تولعاندىرىپ جۇرگەن ويلارمەن بولىسكەندى ءجون كوردىم.
مەن جوعارىدا ايتقان القالى جيىنداردا زامانداستارىممەن پىكىرلەسكەندە كوپ نارسەدەن حاباردار بولدىم. سوندا اڭعارعانىم, مەديتسينا سالاسىن تولىق قارجىلاندىرعان, بارلىق العا قويعان ماقساتتارى شەشىلگەن, ۇزاق جىلداردى قامتيتىن ستراتەگيالىق باعدارلامالارى بار مۇسىلمان ەلى ساناۋلى ەكەن. كوپ مەملەكەتتەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلمەگەن. باستارىن تاۋعا دا, تاسقا دا ۇرعان پاكستاندىق ارىپتەستەرىم ساتىلۋ قۇنى وتە قىمبات تۇراتىن ۆاكتسينالارعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەرىپ كەلە جاتقالى ءبىراز ۋاقىت بولىپتى. يراكتاعى ايەلدەردىڭ 70 پايىزدان استامى وزدەرىنىڭ وتباسىندا بوسانادى ەكەن. ويتكەنى, ەلدە اكۋشەر-ماماندار جەتىسپەيتىن كورىنەدى. ال اۋعانستاندا بەزگەك پەن تۋبەركۋلەز اۋرۋلارى ۇلكەن پروبلەماعا اينالعان. ولار بۇل تۋرالى دابىل قاققالى قاشان. بۇل مەملەكەتتە قۇرت اۋرۋى دەرتى 50 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن شارىقتاپ كەتكەن. ال الجيردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاۋىپتى جۇقپالى سىرقات سپيد-ءتىڭ بوي بەرمەي, ءورشىپ تۇرعانىنا الاڭدايدى. «ەلىمىزدە بالا مەن انا دەنساۋلىعىن قورعاۋ اسا قيىن جاعدايدا: انا مەن بالا ءولىمى وتە كوپ», دەدى گۆينەيا رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تۋرە فاتوماتا. دەلەگاتتاردان قازاقستان تۋرالى پىكىرلەرىن سۇراعان كەزىمدە بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مانسۇر ءال-حۋاسي بىلاي دەدى: «قازاقستاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا, انا مەن بالانى قورعاۋعا مەملەكەت تاراپىنان ەرەكشە قامقورلىق جاسالىپ جاتقانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. ونىڭ بارلىعى وركەندەگەن ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەڭگەيىنە بايلانىستى دەپ ويلايمىن. استانالارىڭىز قانداي كەرەمەت!». باسقا دا ارىپتەستەر قازاق ەلىندە مەديتسينا سالاسى جوعارى دارەجەدە دامىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. مەن بۇل پىكىرلەرگە نەگە توقتالىپ وتىرمىن؟ سەبەبى, ءبىز ءتاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا العان مەملەكەتپىز. بار بولعانى جيىرما جىل, وسى ۋاقىت ىشىندە بايتاق دالامىز تۇلەدى, تۇرلەندى. ارينە, ءبىزدىڭ دە سان-سالالى ماسەلەلەرىمىز كوپ. بىراق سونىڭ ءبارىن ەلباسى الدىن-الا بولجاپ, ورىنداۋ تەتىگىن العا شىعارىپ, ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋگە ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋدا. سونىڭ ءناتيجەسى جۇرتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ەرەكشە ريزا ەتىپ وتىر. مۇنى ءوزىمىز عانا ەمەس, وزگەلەر دە جوعارى باعالاۋدا. بۇل ءسوزىمىز جالاڭ شىقپاس ءۇشىن ەلباسى تاراپىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جاسالىپ جاتقان قامقورلىققا توقتالا كەتسەم دەيمىن.
حالىق دەنساۋلىعىنىڭ جاعدايى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىنىڭ ينتەگرالدىق كورسەتكىشىن بەينەلەيدى جانە ازاماتتارىنىڭ الدىنداعى ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن انىقتايدى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ەل دامۋىنىڭ جانە ازاماتتار امان-ساۋلىعىنىڭ ۇزاق مەرزىمدىك باعدارى 1997 جىلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ۇسىنعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا تايعا تاڭبا باسقانداي بەكىتىلگەن. وندا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ مەملەكەت قۇرۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە دايەكتەلگەن.
ەل تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتىپ كەلەدى. ونىڭ ءبارى زاڭدىق كۇشى بار قۇجاتتارمەن بەكىتىلىپ وتىر. «حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان بىرنەشە باعدارلاما, حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ جولىنداعى پروگرەسشىل, قازىرگى كۇنگى بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ماقۇلداۋى سوعان دالەل دەپ بىلەمىن. استانا قالاسىنان ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتى, مەديتسينالىق كلاستەردى جانە ۇلتتىق مەديتسينالىق حولدينگتى قۇرۋى, ەلدە «100 اۋرۋحانا جانە 100 مەكتەپ» سالۋعا ۇيىتقى بولۋى, حالىقارالىق «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» مەديتسينا مەكتەبىن (فاكۋلتەتىن) جانە تىرشىلىك ينستيتۋتىن, ياساۋي اتىنداعى قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە مەديتسينا فاكۋلتەتىن, الماتىدا سالاماتتى ءومىر سالتىن قۇرۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىن اشۋعا باستاماشىلىق ەتۋى حالىققا كورسەتىلىپ وتىرعان زور قامقورلىق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جىل سايىنعى جولداۋدا ناقتىلانىپ, ول ءوز شەشىمىن تاۋىپ كەلدى. سوڭعى ون جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالعان قاراجات 10 ەسەگە كوبەيگەن. تاۋەلسىزدىك جىلدارى 500-دەن استام جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ عيماراتتارى سالىنىپ, 2010 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ء(ىجو) 3,2 پايىزىن قۇرادى.
وتكەن جىلى ەلباسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ «سالاماتتى قازاقستان» اتتى 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن» بەكىتىپ بەردى. ول ەلدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا, قورعاۋ ماسەلەلەرىنە, ۆەدومستۆوارالىق قارىم-قاتىناستى كۇشەيتۋگە جانە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق امان-ساۋلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنى دامىتۋعا, جەتىلدىرۋگە, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىمدى ءوركەندەتۋگە, مەديتسينا عىلىمىن جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى ورىستەتۋگە داڭعىل جول اشۋدا.
اتالمىش مەملەكەتتىك باعدارلاما قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2010 جىلدىڭ 1 اقپانىنداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى تۋرالى» №922 جارعىسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دايىندالعانىن ەسكە سالا كەتسەم دەيمىن. ايتىلعان دەرەكتەرگە قاراپ وتىرىپ ەل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ باس ستراتەگى قازاقستان پرەزيدەنتى دەپ باتىل ايتا الامىن.
مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسىن كوتەرىپ, الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ جۇرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن بىرنەشە رەت جۇزدەسىپ ەدىم. ادام رەتىندە, ازامات رەتىندە ول كىسىنىڭ بۇكىل بولمىسى ماعان ۇلگى-ونەگە بولىپ كەلەدى. ەندى كەيىنگىگە ساباق بولسىن دەپ سول تۋرالى دا ايتا كەتسەم دەيمىن.
1989 جىلدىڭ ناۋرىز ايى بولاتىن. قىرىقتىڭ قىرقاسىنا كوتەرىلە بەرگەن جاسىمدا ماڭدايىما ەلدە ءبىرىنشى سالىنعان رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىققا جەتەكشىلىك ەتۋ باقىتى بۇيىردى. بىراق ول كەز حالقىمىزدىڭ باي سالت-داستۇرلەرى ەستەن ەرىكسىز ءوشىرىلىپ, ءبىرجولا ۇمىت بولىپ كەتە باستاعان ءولىارا ۋاقىت ەدى. دەگەنمەن, ۇلتتىق عۇرىپقا تالپىنىس كورىنىس بەرە باستاعان. ءالى ەسىمدە, ءوزىم باسقارىپ وتىرعان ورتالىقتىڭ ۇجىمى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ناۋرىز مەيرامىن اتاپ وتەيىك دەپ جاتقانبىز. قاناتىمىزدى ەركىن قومداۋعا قايمىعاتىن سول زاماندا, وشكەنىمىزدى ءتىرىلتىپ, جوعالتقانىمىزدى قايتا تابۋعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن قازاق كسر-ءى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەكەنىن سەزەتىنبىز. ۇكىمەت باسشىسى ورتالىققا كەلەدى دەدى. العاشىندا ابدىراپ قالدىق. ارتىنان ول كىسىنىڭ قاراپايىم عانا ناۋرىز تويىمىزدى كەلىپ تاماشالاپ, داستارقانىمىزدان ءدام تاتاتىنىن ويلاعاندا مەرەيىمىز وسكەندەي بولدى.
ءبىرىنشى جۇزدەسۋدە سىناپ, ءارى بارلاپ قاراعان وتكىر جانار جادىمدا جاتتالىپ قالدى. جىل باسىن بىزبەن وتكىزىپ, دارىگەرلەردىڭ ورتاسىندا ەمەن-جارقىن اڭگىمە-سۇحبات قۇرعان ماڭدايى كەرە قارىس قانداسىمىزدىڭ قىراعى كوزقاراسىنا العاش رەت مەن, بالكىم, سول جولى ىلىكتىم شاماسى. ادام جانىن اجالدان قايتسەم اراشالاپ قالامىن دەپ جۇرگەن كەز ەدى. وعان قوسا پسيحولوگيا عىلىمىنا دەن قويىپ, قاتار يگەرگەن مەن ءۇشىن جان-ءدۇنيەسى تەڭىزدەي تەرەڭ ازاماتتىڭ بولمىسى بولەك, ءبىتىمى بيىك ەكەنىن ۇعىندىرعان العاشقى جۇزدەسۋدىڭ ءجونى بولەك, ءمانى مەن ماڭىزى دا زور بولدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن بارماقتاي عانا باعىمنىڭ جانۋىنا قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتىنىڭ قىرانداي قىراعىلىعى سەبەپ بولعانىن ايتىپ جۇرۋىمە دە سول العاشقى جۇزدەسۋ اسەر ەتتى بىلەم. قازىر 20 جىلدان بۇرىن بولعان جايلار ەسكە تۇسكەندە, «ءار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» دەپ جازعان اقىن باۋىرىمىزدىڭ تاماشا تىركەسى جۇرەكتىڭ قىلىن شەرتە مە, قالاي؟ مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىرىنشى تۇلعاسى ءبىر مەن عانا ەمەس, ميلليونداعان ازاماتتارعا قامقور بولعانىن جاقسى بىلەمىز. ول كىسىنىڭ ءتالىمىن الىپ, تاربيەسىن كورگەن ادامداردىڭ ابىروي-بەدەلگە بولەنگەنىنە دە كۋامىز.
ەكىنشى جۇزدەسۋ جايلى اڭگىمەمىزدى ءارى قاراي جالعاستىرساق, ايشىقتى استانانىڭ تاعى ءبىر جەڭىسى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتول بالاسىنداي تۋىندىسى ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىق جايىندا ءسال تولىعىراق سىر شەرتىپ كورەيىن.
جۇرتىم دەپ جۇمىلىپ, ەلىم دەپ ەڭىرەگەن تالاي جاقسى مەن جايساڭ كورە الماي كەتكەن, ەگەمەندىكتىڭ التىن اراي شاپاعى نۇر بولىپ توگىلگەن باقىتتى ءساتتى باستان وتكەرۋ, جوعارىدا دا ايتتىم, ءبىزدىڭ بۋىننىڭ ماڭدايىنا بۇيىرعان ەدى. وداقتىڭ قۇرساۋىنان بوساعاندا حالقى اتا-بابا جولىمەن اق كيىزگە كوتەرىپ تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاپ العان قازاق ەلى دە قايتا تۇلەدى. ساعىندىرىپ, زارىقتىرىپ, تارىقتىرىپ جەتكەن تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇل-قىزىنىڭ الدىندا سوندا ءبىر عانا مىندەت تۇردى: وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ, كەرەگەسى كەڭ, ەڭسەلى ەل بولۋ. ول كەزدەگى مۇرات تا, ماقسات تا وسى ەدى. ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي بىرىگۋ پارىز ەدى. ويتكەنى, اتام قازاقتىڭ «ءتورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى» دەگەن ءسوزى ارقايسىمىزدىڭ جادىمىزدا جاڭعىرىپ تۇراتىن. قازاق ەلىنىڭ ومىرىنە ساۋلەلى ءسان كىرگىزگەن تاۋەلسىزدىكتەن كوڭىلدىڭ مارقايىپ, مەرەيدىڭ اسقاقتاپ جۇرگەن كۇندەرىنىڭ بىرىندە مەن دارابوز قازاقپەن تاعى جۇزدەستىم. سول باياعى قىراعى كوز قىران قازاق مەنى انادايدان جازباي تانىدى. الماس قىلىشتاي جارقىلداپ تۇرىپ ايتقان اعالىق ءسوزى دە جان دۇنيەمنىڭ ىشكى بار ءيىرىمىن تەربەمەي قويمادى.
– سىندارلى ساتتە ءار سالانى كوتەرۋ ءۇشىن مەن وزدەرىڭە, وزدەرىڭ سەكىلدى ازاماتتارعا ارقا ءسۇيەيمىن, – دەدى نۇراعاڭ, – ءبارى ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن, اتقا قامشى باساتىن كەز كەلدى. اباي, قازاقستاندا مەديتسينالىق كلاستەردى دامىتۋىمىز قاجەت. اقمولادا بارلىعىمىز جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, تالاي جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك.
ەلباسى ايتقان ماقسات پەن مىندەت ايداي انىق ەدى.
وسىلايشا مەنىڭ بىرقالىپتى ءوتىپ جاتقان ءومىرىم كۇرت وزگەرىپ سالا بەردى. مەملەكەت باسشىسى سەنىم ارتىپ وتىر. ونى بۇلجىتپاي ورىنداۋ پارىز. استانا قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانى (كەيىننەن «ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىققا» اينالدى), پرەزيدەنت بىزگە قۇنداقتاعى بالاداي تاپسىرىپ ەدى. سودان بەرى دە وقتاي زۋلاعان 10 جىل ءوتىپ كەتىپتى. وتكەن كۇندەرگە كوز جۇگىرتسەم, تالاي جاي سانامدا سايراپ قويا بەرەدى. سولاردىڭ بىرقاتارىن قىسقاشا شولىپ كورەيىن. ورتالىق از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جولباسشىسى بولا ءبىلدى. قازىرگى تاڭدا مەكەمەدە جارىسىپ «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتىندەي ماماندار شوعىرلانىپ جۇمىس ىستەۋدە. بىزدە 60-تان استام مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى مەن كانديداتتارى, 80-نەن استام جوعارى ساناتتى دارىگەرلەر ەڭبەك ەتۋدە.
كلينيكامىزدىڭ وزىق ۇلگىدەگى زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالۋى دا ەلباسىنىڭ قامقورلىعىمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. الەمدىك وركەنيەتكە حالقىمدى جەتكىزسەم, مەديتسينالىق كومەك الۋ مۇمكىندىگىن جاقسارتسام دەگەن نيەتى اي ساناپ ەمەس, كۇن ساناپ ءوز جەمىسىن بەرۋدە. سونىڭ ءدالەلى ەلباسى يدەياسىن ءوز ستراتەگياسىنا اينالدىرعان كلينيكا ناۋقاستارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ جوعارى ساپالى بولۋىن العا وزدىردى. وعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جوعارى ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتى كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. بىرىگىپ ىستەگەن ءىس كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. قازىرگى كۇنگى وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ مەن مامانداردىڭ ۇنەمى ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋى دە تابىسقا ۇيىتقى بولدى. ۇجىمنىڭ مۇنداي زەردەلى ەڭبەگىن سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق ۇيىمدار مويىندادى. 2008 جىلى كلينيكا ISO-9001-2000 ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق سەرتيفيكاتىنا (تيۋفسەرت, گەرمانيا), ال 2010 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا, EFQم مودەلىنىڭ «تانىلعان كەمەلدەنۋدىڭ 4 جۇلدىزى» (ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىنىڭ ەۋروپالىق قورى, بەلگيا) سەرتيفيكاتىنا يە بولدى. ەۋروكەڭەستىڭ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى ءبىزدىڭ ورتالىققا «ەۋروپانىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى ەڭ ۇزدىك كاسىپورنى» سەرتيفيكاتىن تاپسىردى. اشىلعاننان كەيىنگى 10 جىلدا كلينيكادا قازاقستاندىقتارمەن بىرگە اقش-تان, رەسەيدەن, ءباا-دەن, تۇركيادان, گەرمانيادان, ۇلىبريتانيادان 210 مىڭنان استام جوعارى تەحنولوگيالىق كومەك الدى. مەن مۇنىڭ ءبارىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى, ەلباسى ساياساتىنىڭ دۇرىستىعى دەپ بىلەمىن. بۇعان قوسا وتانىمىزدا مىقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى قالىپتاسىپ وتىر. بۇرىن بودان كەزىمىزدە بۇل جۇيە ورتالىقتىڭ باعىتتاۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن. تاۋبە, قازىر ءبارى ءوز قولىمىزدا. الەمدە قانداي وزىق جەتىستىك, مەديتسيناعا قاجەت تەحنيكا, تەحنولوگيا بار بولسا, سونىڭ ءبارىن ەركىن الىپ وتىرمىز. وعان قارجى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنۋدە.
ەۋروپالىق دەڭگەيدەگى كوپسالالى كلينيكا رەتىندە ۇعمو قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جانە مەديتسينا عىلىمىنىڭ بىرنەشە وزەكتى باعىتتارىن دامىتۋدا: جاسۋشا تەحنولوگيالارىن, كارديولوگيالىق جانە كارديوحيرۋرگيالىق كومەك بەرۋ, تىنىس الۋ, جۇيكە جانە ەندوكريندى جۇيە اۋرۋلارىن ەمدەۋ (سيرينگوميەليا, شاشىراڭقى ءتىننىڭ سىرقاتتىق قاتايۋى, قانت ديابەتى, ت.ب.), بۇيرەك, كوز سىرقاتتارىن, باۋىر تسيرروزىن, گەپاتيت اۋرۋلارىنىڭ اۋىر تۇرلەرىن انىقتاۋ جانە ەمدەۋدى جولعا قويدى. ۇعمو-ءدىڭ جاسۋشالارىن قولدانۋعا تمد ەلدەرى اراسىندا ساپاعا قاتىستى وتە تالعامپاز جانە ىمىراعا كەلمەيتىن ۇيىم – FDA دەپارتامەنتىنىڭ (اقش) رۇقساتىن العان جالعىز كلينيكا. 2010 جىلدىڭ تامىزىندا ءبىزدىڭ ورتالىقتا كريوبانكى بار ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتتاۋ جونىندەگى قازاقستاندىق-امەريكالىق زەرتحانا اشىلدى. ال ودان ءبىر جىل بۇرىن, 8 جىلدىق تاجىريبەلىك-كلينيكالىق سىناقتاردان سوڭ, سوزىلمالى اۋىر اۋرۋلاردىڭ 6 توبىن ەمدەۋ ءۇشىن فەتالدى جاسۋشالاردى ترانسپلانتتاۋدى تاجىريبەدە قولدانۋعا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي رۇقساتىن الدىق.
ءدىڭ جاسۋشامەن ەمدەۋدى قولدانۋىمىزدىڭ قورىتىندىلارى وتە ۇمىتتەندىرەدى: سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ءۇش مىڭنان استام پاتسيەنت ەمدەلىپ شىقتى. ولار جاڭا ەم العاننان كەيىن ءوز ءومىرلەرىنىڭ ساپاسىن الدەقايدا جاقسارتتى. كەيبىرەۋلەرى قۇلان-تازا جازىلىپ شىقتى. يشەميالىق ينسۋلتتىڭ سالدارىنان جانە ومىرتقا ج ۇلىنىنان زارداپ شەككەن امەريكالىقتاردىڭ ەكى توبى بىزدە ءدىڭ جاسۋشالارىمەن ەم قابىلداپ, ناۋقاس مۇگەدەكتەر تۇرىپ, قيمىلداپ جۇرۋگە مۇمكىندىك الدى.
تاعى ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولار اقپارات: 2003 جىلى جەلتوقسان ايىندا ەلباسى ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ جاڭا كارديوحيرۋرگيالىق ءبولىمىن اشقان كەزدە: «قازاقستاندا جۇرەك اۋرۋلارىنان ءولىم-ءجىتىم كوپ. شەتەلگە بارىپ جۇرەگىنە وپەراتسيا جاساۋعا ءماجبۇر بولعان ناۋقاستار مىڭداپ سانالادى. سىزدەر ەلىمىزدە كارديوحيرۋرگيا سالاسىن دامىتۋعا كۇش سالىڭىزدار» دەپ ەدى. بۇگىنگى كۇنى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ءبىزدىڭ ۇجىم ابىرويمەن ورىنداپ كەلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن قازاقستاندا كارديولوگيا جانە كارديوحيرۋرگيا قىزمەتتەرىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ وتىرمىز. سوڭعى جەتى جىلدا اۋقىمدى شارۋالاردى ىسكە اسىردىق: كارديوحيرۋرگيا, كارديولوگيا سالاسىندا (كارديوحيرۋرگ, كارديوانەستەزيولوگ, پەرفۋزيولوگ, ينتەرۆەنتتىك كارديولوگ, اريتمولوگ, ت.ب.) ماماندىعى بويىنشا ورتالىقتا جۇزدەگەن ماماندار دايارلادىق, وسى سالاداعى الەمدىك وزىق تەحنولوگيالاردى اۋەلى كلينيكادا قولدانىپ, ونان كەيىن جاقسى تاجىريبەمىزدى وبلىستارعا تاراتۋدامىز. ءبىزدىڭ جىلجىمالى كارديوحيرۋرگيالىق بريگادالارىمىز كوپتەگەن وڭىرلەردە اپتالاپ-ايلاپ جاتىپ, وزدەرىنىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن جەرگىلىكتى ماماندارعا ۇيرەتۋمەن كەلەدى. ونىڭ ناتيجەسى ويداعىداي دەۋگە تولىق نەگىز بار. 2006 جىلى رەسپۋبليكادا كارديوحيرۋرگيادان نەبارى 110 ناۋقاستى ەمدەپ, كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار 3 مەكەمەدە عانا قولدانىلاتىن ەدى. قازىرگى تاڭدا وتانىمىزدا ون مىڭنان اسا سىرقاتقا كومەك كورسەتەتىن بولدىق. بارلىق وبلىستاردا جانە استانا, الماتىدا 23 مەكەمە كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كورسەتە الاتىن دارەجەگە قول جەتكىزدى.
ءبىزدىڭ ينتەرۆەنتسيالىق كارديولوگتار جانە اريتمولوگتار – كلينيكانىڭ ەلەكتروفيزيولوگتارى جۇرەك-تامىر اۋرۋلارىن ەمدەۋدە وزىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى قولدانۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا: باللوندى انگيوپلاستيكا جانە ءتاج ارتەريالارىن ستەندتەۋ, امپلاتتسەر بىتەگىشىمەن جۇرەك اراسى پەردەلەرىنىڭ كەمىستىكتەرىن جابۋ, جۇرەك ىرعاعىنىڭ بۇزىلۋلارىن جويۋ ءۇشىن اريتموگەندىك ايماقتاردىڭ راديوجيىلىك ابلاتسياسىن جاساۋ, كەنەتتەن جۇرەك توقتاۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەلەكتروكارديوستيمۋلياتورلاردى, كارديوۆەرتەر – دەفيبريللياتورلاردى ورنالاستىرىپ بەكىتۋ.
ورتالىقتا جاساندى قان اينالىمى اپپاراتىن قولدانۋ ارقىلى جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءجۇرەككە دە ەرەسەكتەر مەن بالالار ءۇشىن كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن جاساۋعا مۇمكىندىك بار. 2010 جىلى ءبىزدىڭ ماماندار بەس مىڭنان استام ناۋقاسقا كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە ەكى مىڭنان استامى – اشىق جۇرەك سىرقاتى. 2011 جىلدىڭ مامىرىندا كلينيكادا قازاقستاندا العاشقى رەت ناۋقاسقا جاساندى جۇرەك قارىنشاسىن ورنالاستىرۋ وپەراتسياسى جاسالدى. كەيىنىرەك دونور تابىلعان جاعدايدا ناۋقاستىڭ جۇرەگى الماستىرىلادى.
وسىدان 20 جىل بۇرىن قاتەرلى دەرتكە شالدىققان ادامنىڭ «اۋرۋ – اللانىڭ تۇتقىنى» دەيتىن پىكىرگە سەنىپ, ەرتە سەمىپ-سولاتىن جاعدايى قازىر وتكەن كۇندەردىڭ ەنشىسىندە قالدى. ءىلىم-ءبىلىمنىڭ, عىلىمنىڭ دامۋى ناتيجەسىندە قازىر قاي دەرتتىڭ دە شيپاسى بار, ايىقپاس اۋرۋعا سانالىپ كەلگەن ناۋقاسقا بۇل كۇندە مەديتسينا ءتيىمدى كومەك بەرە الادى. بىلتىرعى جىلدان بەرى كلينيكادا جيىرما ءبىرىنشى عاسىر مەديتسيناسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ءبىرى ەنگىزىلدى. ول حايفۋتەراپيا دەپ اتالادى, بۇگىن وپەراتسياسىز, بىلايشا ايتقاندا پىشاقسىز, تەك فوكۋستالعان, جوعارى قارقىندى ۋلترادىبىس كومەگىمەن قاتەرلى ىسىكتەردى جويۋدىڭ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزىپ وتىرمىز.
«نۇر وتان» حدپ-نىڭ حIII سەزىندە سويلەگەن سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءار ادامنىڭ قاراپايىم قۇندىلىقتارىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ايقىن اتاپ ءوتىپ: «ول – تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق, ءبىلىم, جانۇيا, جۇمىس. دامۋ مەن وركەندەۋدىڭ باستى ماقساتى دەگەنىمىز وسى. تەك وسىلار عانا ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارى بولۋى كەرەك» دەگەن ەدى.
مۇنىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى: «ءبىزدىڭ باعدارلامالاردىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ. بيىل مەن ءۇش اسا ماڭىزدى – ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تىلدەردى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن بەكىتتىم» دەدى.
وسى بويىنشا ەلباسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە ءبىر ءسات نازار اۋدارساق كوپ نارسەگە كوز جەتكىزەمىز.
ىشكى جالپى ءونىم مولشەرىنىڭ كورسەتكىشى ءبىر ادامعا شاققاندا 1994 جىلى 700 دوللاردان از عانا اسسا, 2010 جىلى 9 مىڭ دوللارعا دەيىن ءوستى. بۇل ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق ورلەۋدىڭ, تۇراقتى دامۋدىڭ ايقىن دالەلى.
شەتەلدىڭ جەتەكشى كلينيكالارىمەن بايلانىس جاقسى جولعا قويىلىپ, 150 تەلەمەديتسينالىق ورتالىق ىسكە قوسىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى ىشىندە حالىقتىڭ تۋ كورسەتكىشى 25 پايىزعا ءوسىپ, ءولىم-ءجىتىم 11 پايىزعا تومەندەدى. حالىقتىڭ تابيعي ءوسۋى 1,7 ەسە بولدى. ارينە, بۇل ولشەم بولىپ قالماق ەمەس, ورلەۋ, ءوسۋ ءالى الدا قارقىن الادى.
داعدارىسقا قارسى شارالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى وتكەن ءۇش جىلعا تاياۋ ۋاقىت ىشىندە ەلدە جىل سايىن 6,4 ميلليون شارشى مەتر دەڭگەيىندە جاڭا تۇرعىن ءۇي بەرۋ مولشەرىن ساقتاپ قالۋدىڭ وزىندە حالىقتىڭ جاعدايىن ويلاۋ جاتقانى انىق. تۇرعىن ءۇي سالۋ باعدارلاماسى ارقاسىندا ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىق جاڭا پاتەرلەرگە قونىس اۋداردى. جالپى, قازاقستاندا ادامي الەۋەتتىڭ ناتيجەلى دامۋ مودەلىن قۇرۋعا, قازاقستاندىق ۇلتتىق ءومىر ساپاسى ستاندارتىنىڭ نەگىزىن سالۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. وسى دەرەكتەردىڭ, ناتيجەلەردىڭ ءبارى – ۇلت كوشباسشىسى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىنىڭ جەڭىسى مەن جەمىسى دەپ بىلەمىز.
ەلباسى ءبىر سوزىندە: «التىن انام وتانىم, سەنەن ايار جانىم جوق, سەنەن ىركەر كۇشىم جوق... نەنى دە بولسا ەلمەن بىرگە كورەمىن, ەلمەن بىرگە ءتوزەمىن, ەلمەن بىرگە جەڭەمىن» دەگەن ەدى. شىنىندا پرەزيدەنت ەلمەن بىرگە ءجۇرىپ, نەبىر قيىندىقتاردى جىگەر كۇشىمەن جەڭدى. جەمىسى مول بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزدى. سول جەڭىس پەن جەمىستىڭ ءبىر كورىنىسى – اجارى كوز تۇندىرعان, ەركە ەسىلدىڭ ەكى جاعىن قاتار الىپ جاتقان استانامىز ەدى. ەلوردانىڭ بۇگىنگى كەلىستى كەلبەتىنە ءبىر كۇندە جەتكەمىز جوق. اقمولا قالاسى استانا بولادى دەگەندە ساناۋلى ءبىر-ەكى كوشە عانا بار ەدى. بۇگىنگىدەي ەڭسەلى عيماراتتار جوققا ءتان بولاتىن. سۋى كەرمەك, بالشىعى بەلۋاردان ەدى. توق اۋعان جاققا باق اۋادى دەپ, قازىرگى استانا ول كەزدە قيال-عاجايىپ ەرتەگى بولاتىن.
ەسىمە وسىندايدا استانانى اۋىستىرعان تاريحي ساتتەر تۇسە بەردى. ايتىلىپ جۇرگەن الۋان ءتۇرلى پىكىرلەردى, الىپ-قاشپا اڭگىمەلەردى سارالاي كەلىپ ەلباسى: «استانانى قۇرۋ – ۇلتتىق تاريحتىڭ جاڭا ءماتىنىن جازۋ. مۇنداي مارتەبە ءار ۇرپاقتىڭ ماڭدايىنا بۇيىرا بەرمەگەن» دەپ شەشىلە ءسويلەگەن ەدى. پرەزيدەنت ايتسا ايتقانداي, استانانىڭ اۋىستىرىلۋى – بۇل شىنىمەن دە اۋىز تولتىرىپ ايتار تاريحي وقيعا. جىل سايىن استانا كۇنىن اتاپ ءوتۋ تەگىننەن تەگىن بولماسا كەرەك. بۇكىل مەملەكەتىمىزدىڭ ايبىنى مەن ايبارى بولىپ وتىرعان باس قالانى سولاي ۇلىقتاۋ ۇرپاق ساناسىنا ۇلتتىق رۋحتى, حالىقتىق سالتتى سىڭىرۋگە جول اشادى.
ءبىر كەزدەرى استانانى شەنەۋنىكتەر قالاسى دەدى. قازىر رۋحاني ورتالىققا اينالىپ, شوعىر-شوعىر زيالىلار قالىپتاسىپ كەلەدى. ءبىز مۇنى ەرەكشە ايتىپ وتىرۋعا ءتيىستىمىز. مۇنداي ءۇردىس ارقىلى ۇرپاق ساباقتاستىعى دا قالىپتاسادى. بۇل ۇلت كوشباسشىسىنىڭ كورەگەندىگىن, كوسەمگە ءتان كوڭىل كوكجيەگىنىڭ كەڭدىگىن دايەكتەيدى. باسشى جۇرەر باعىتىڭدى انىق ايقىنداسا, قوسشىنىڭ باعى جانادى, باقىتى باياندى بولادى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تىرلىك-تىنىسىمىز وسىنىڭ جارقىن مىسالى دەپ ايتۋعا بولادى.
تاماشا ساۋلەت ونەرىمەن كوركەمدەلگەن زاماناۋي عيماراتتاردىڭ بوي كوتەرۋى, ءتورت قۇبىلاسىن جاسىل جەلەك كومكەرۋى, تار كوشەلەردىڭ كەڭ داڭعىلعا اينالىپ, ادامداردىڭ قالا يەسى ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ءتۇيسىنۋى ءوزىمىزدى عانا ەمەس, حالىقارالىق قوعامداستىقتاردىڭ دا نازارىن اۋدارىپ كەلەدى.
مەن استانا قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋى جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ توراعاسى رەتىندە كوپتەگەن شارالاردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەمىن. كورە ءجۇرىپ كوڭىلگە تۇيگەنىمدى جوعارىدا ايتتىم. سونىڭ ەڭ باستىسى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلى ىشىندەگى قازاقتىڭ كيەلى توپىراعىن مەكەندەپ جاتقان ۇلتتاردىڭ بەرەكە-بىرلىكتە, تاتۋ تىرلىكتە ءومىر ءسۇرۋى دەر ەدىم. قازىر الەمگە قاراپ وتىرساڭ, نەبىر ۇرەيلى كورىنىستەردى بايقايسىڭ. ونداي جاعدايلاردى اينالامىزداعى ەلدەر دە باستان وتكەرگەن ەدى. قازاق جۇرتى قاشاندا تاۋبەسىنەن جاڭىلماي, اباي دانىشپان ايتپاقشى: «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن وزىق ويعا بوي الدىرعان حالىق. سودان دا بولار, ەلباسىمىزدىڭ سارا ساياساتىنىڭ, دانا باسشىلىعىنىڭ, كورەگەن جولباسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ تورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل تانىلىپ, ەرەكشە قۇرمەتكە بولەنىپ وتىرعانى.
اباي بايگەنجين, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.