جارقىن بولاشاقتىڭ جاھاندىق جوبالارى

«يندۋستريالىق دامۋ – ءبىزدىڭ جاڭا ونجىلدىقتاعى مۇمكىنشىلىگىمىز, ەل دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر».  ن.نازارباەۆ. * * * زاماناۋي زاۋىتتار «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلت­تىق كومپانياسى قازاقستان ءتا­ۋەل­­سىزدى­گىنىڭ 20 جىلىندا عاسىرعا جۇك بولار­لىق ىرگەلى ىستەردىڭ باستاما­شىسىنا اينالا ءبىلدى. قا­زاق­ستاننىڭ تاۋەل­سىزدىك الۋىنا باي­لا­نىستى ەلىمىزدىڭ تولىق­قان­دى ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا ەلباسىنىڭ تاپسىر­ماسى­مەن ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى سانالاتىن تەمىر جول بويىندا ىرگەلى ىستەر اتقارىلدى. الدىمەن, تەمىر جول سالاسى نا­رىقتىڭ قاتاڭ تالاپ­تارىنا ساي بولۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ ءپروفيلدى ەمەس قىزمەت تۇرلەرىنەن باس تارتتى. ويتكەنى, تەمىر جول سالا­سىنىڭ باستى اتقا­راتىن قىز­مەتى – جۇك ءجا­نە جولاۋ­شىلاردى تاسىمالداۋ, سونىمەن بىرگە ماگيس­ترالدىق جەلىنى پاي­دالانۋعا بەرۋ. بۇدان باس­قا تەمىر جول سالاسىنىڭ ما­ڭىنداعى سۋ, جىلۋ, ەمدەۋ سەكىلدى سالالار ءمۇل­دەم باسقا قۇزىرلى مەكەمەلەرگە بەرىلدى. ول ارقىلى  قتج ءوزىنىڭ باستى قاعيدا­سىن انىقتاپ, ۇزاق جىلدارعا ارنال­عان باعدارلاما­لارىن بەكىتتى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرما­سى­­مەن التىنسارين-حرومتاۋ, شار-وسكەمەن سەكىلدى ىشكى قا­تىناس جول­دارىن بارىنشا جا­قىن­داتاتىن جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جەتىگەن-قورعاس, وزەن-تۇركىمەنستانمەن مەم­­لە­كەت­تىك شەكارا جوبالا­رى­نىڭ قۇرى­لىسى باستالدى. استانادا ءىرى مەديا­ورتا­لىق بوي تۇزەۋدە. بارىنەن بۇرىن قازاقستان ءتا­ۋەل­سىزدىگىنىڭ ارقاسىندا عانا استانادا اقش-تىڭ ازۋىن ايعا بىلەگەن «دجەنەرال ەلەكتريك» زاۋى­تىمەن بىرلەسىپ تەپلوۆوز شىعا­راتىن زاۋىت ىسكە قوسىلدى. يس­پان­دىق «تالگو» جو­لاۋ­شىلار ۆاگوندا­رى  زاۋىتى­نىڭ قۇرى­لىسى اياقتال­دى. فران­تسۋزدىڭ «الستوم» كومپا­نياسى ەلەك­تروۆوز زاۋى­­تى­نىڭ ىرگەسىن قا­لاۋدا. الما­تىداعى الماتى ۆاگون جاساۋ زاۋى­تىن­دا مەديتسي­نالىق ماق­سات­تاعى  جولاۋشى­لار ۆاگونى قۇراس­تىرى­لىپ جاتقانى ءمالىم. ورتالىق ازيادا تۇڭعىش رەت  ەكى­باستۇزدا اشىق جۇك ۆاگوندارىن جاساۋ كاسىپورنى پايدالانۋعا بەرىلدى. ______________________ «تاياۋداعى ونجىلدىقتا تۇرلاۋلى دا تەڭدەستىرىلگەن دامۋ جەدەل ءارتاراپتاندىرۋ جانە ۇلتتىق ەكونومي­كانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ كەشەندى ارتۋى اسا ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى». ن.نازارباەۆ. * * * ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ قارلىعاشى مارات تىلەۋباەۆ,  «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق پرەزيدەنتى: قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اقش-قا رەسمي ساپارى اياسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-تىڭ باسشى­لىعى  2006 جىلى General Electric امەريكان كوم­پا­نيا­سىمەن  ۋاعدالاستىق جاساعاننان كەيىن,   اي­ما­قتىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن, رەلستىك توسەمىن, تاسى­مالداناتىن جۇكتەردىڭ  ەرەكشەلىكتەرىن, قازىرگى ەكولو­گيالىق تالاپتاردى جانە سانيتارلىق نور­مالاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندىق تەپلوۆوز ساي بولاتىن تەحنيكالىق سيپاتتاما ازىرلەي باستادى. جاسالعان جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەلەرى: 2009 جىلعى  جەلتوقساننىڭ 7-دە قازاقستاندا جينالعان  Evolution سەريالى بەسىنشى ۇرپاقتى ءبىرىنشى جۇك ماگيسترالدى ءبىر سەكتسيالى تەپلوۆوزدىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. زاۋىت ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى, ىشكى شيكىزاتتىق باعىتتان باس تارتۋى, رەس­پۋبليكانىڭ اۋىر ماشينا جاساۋ تاريحىنىڭ جاڭا باستالۋى كەزىندە كۇردەلى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر باستاماسىنىڭ العاشقى قارلىعاشىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلدى.  كاسىپورىننىڭ نەگىزگى ماقساتى – يندۋس­تريالىق يننوۆاتسيالىق دامۋعا لايىقتى ۇلەس قوسۋ جانە قازاقستاننىڭ تەمىر جول كولىك جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, سونىمەن قاتار «1520 كولەمىندە» جىلجىمالى قۇرام يەلەرىنە ساپالى ونىمدەر بەرۋ. سول ۇمىتىلماس كۇننەن ەكى جىلدان كوبىرەك ۋاقىت ءوتتى, بىراق 2011 جىلعى قازان ايىنىڭ اياعىنا دەيىن قازاقستاندىق زاۋىت­تىڭ كونۆەيەرىنەن جول ءنومىرى  0100 تەپلوۆوزى شىعا­دى.  زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 100 جۇك ماگيسترالدى لوكوموتيۆتەردى قۇرايدى. زاۋىتتىڭ بارلىق قۋاتىن قوسۋ 2014 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرۋعا جوس­پارلانعان. سول ۋاقىتتا زاۋىت قىزمەت­كەرلەرىنىڭ سانى مىڭنان ارتىق ادامعا جەتەدى. كاسىپورىندا رەنتابەلدىلىكتى ارتتىرۋ ماقسا­تىندا زاۋىت ونىمدەرىنىڭ قۇرامىن­داعى قازاق­ستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە. باستاپقى كەزەڭدە ءوندىرىس پروتسەسى جاي «بۇراۋىشتى» بولدى – GE-دەن ساتىلىپ الىنعان قوسالقى ءبول­شەكتەردەن جاي قۇراستىرۋ عانا جۇرگىزىلدى. بۇگىندە لوكوموتيۆ پلات­فور­ماسىن جانە باسقا دا جيناق­تاۋشى بولشەكتەرىن جاساۋ تولىعىمەن يگەرىلدى. سونداي-اق اعىمداعى جىلدا ديزەلدى جانە گەنە­راتورلىق بولىكتەرىن شىعارۋدى يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇندا, تاياۋداعى ۋاقىت مەرزىمىندە تەپلوۆوز كابيناسىن قۇراس­تىرۋ پروتسەسى تياناقتى رەتتەلەدى. بولاشاقتا قازاق­ستان­دىق جانە رەسەيلىك تاۋار ءوندى­رۋشىلەرى قۇبىر, ەلەكتر كابەلىن, تىرەۋ ءونىم­دەرىن, تەجەۋ رە­زەرۆۋار­لا­رىن, ەلەك­ترو­تەح­نيكالىق بۇ­­يىم­دا­رىن سا­تىپ الۋدى جوس­پارلاعان.   2013 جىل­عا دەيىن اربا رامالارىن ءون­دىرۋ يگەرىلگەننەن كەيىن مەتالل پروكات قاجەتتىلىگى ار­تادى, زاۋىتقا ءىرى قۇيما – دوڭ­عالاق ديسكىلەرى جانە وستەر قاجەت بولادى. ۇنە­مى لاك جانە بوياۋ ءونىم­دەرىنە, ار­نايى سۇ­يىق­تىقتارعا, ديزەلدى ماي­عا جانە ديزەلدى وتى­نعا سۇ­رانىس ارتاتىن بولادى. وسىنىڭ ءبارى ءون­دىرىستە قازاق­ستان­دىق قۇرام دەڭ­گەيىن 2015 جىلعا دەيىن 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. ______________________ «قازاقستان تابىستى يندۋستريالىق دەرجاۆا بولادى – مەن بۇعان ابدەن سەنىمدىمىن». ن.نازارباەۆ. * * * اشىق ۆاگونعا كورشىلەس ەلدەر دە قىزىعا كوز سالۋدا قابىلبەك تولەپبەرگەنوۆ, قازاقستاننىڭ ۆاگون جاساۋ كومپانياسى» اق باس ديرەكتورى: مەن الدىمەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ تەمىر  جول كاسىپورىندارى ماشينا قۇراس­تى­رۋدا پرەزيدەنتتىك يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق باع­دار­لامانىڭ كوشباستاۋ­شى­سىنا اينالىپ وتىرعاندىعىنا قۋانىش­تىمىن. قازاقستاننىڭ ۆاگون جاساۋ كومپانياسى – ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق باعدارلاماسىنا سايكەس, وتە قىسقا مەرزىمدە ىسكە قوسىلعان جاڭا كاسىپورىن. بۇل جوبا 2008 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ايتىلعان: «جىلجىمالى قۇرامعا سۇرانىستى تومەندەتۋ ماقساتىندا وتان­دىق ماشينا جاساۋدى دا­مىتۋ سالاسىندا كەشەندى شارالاردى   جۇزەگە اسىرۋ كەرەك» دەگەن تاپسىرماسىنا وراي جۇزەگە اسىرىلدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى – «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پەتروپاۆلدىڭ «زيكستو» اق جانە ەكىباستۇزدىڭ «تامان» جشس نەگىزىندە «قازاقستاندا جاسال­عان» ماركالى جارتىلاي جۇك ۆاگوندارىن جاساۋدى وڭتايلى ەكەندىگىن باعامدادى. 2010 جىلى  «قازاقستاننىڭ ۆاگون جاساۋ كومپانياسى»  114 ۆاگوندى شىعارسا, بيىل­عى جىلى ول مەجەنى اسىرا ورىندا­ماقپىز.  كومپانيا تولىق قۋاتىندا قىز­مەت ەتكەن كەزدە, جىلىنا بەس مىڭ ۆاگون شىعاراتىن بولادى. كاسىپورىن الدىنا قويىلعان باستى ماقسات – قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننو­ۆاتسيالىق باعدارلاماسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسا وتىرىپ, ۇلتتىق  تاسى­مالداۋ كومپانيا­سىنىڭ سا­پا­لى جۇك ۆاگوندارىنا سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ. كاسىپورىننىڭ  باستى ەرەكشەلىگى سوندا – ونىڭ جاڭاشىلدىعىندا  جانە جاڭا قۇ­رال-جابدىقتاردى وندىرىسكە بارىنشا جىل­دام ءارى كەرەگىنشە ورنالاستىرا بىلۋىندە. كۇنى بۇگىن كومپانيا ەڭبەككەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كۇن ساناپ وسىرە وتىرىپ, جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن دارەجەگە جەتكىزىپ, ىرىكتەۋدەن وتكىزىپ جاتىرمىز. تسەحتاردا گەرمانيا, يتاليا, اۆستريا, شۆەتسيا, شۆەيتساريا, رەسەي, ۋكراينانىڭ ۆاگون جاساۋ كاسىپورنىنا قاجەتتى ستاندارتتى جانە ستاندارتتان تىس قۇرىلعىلارى جەتكىزىلىپ, قۇراستىرىلۋدا. ساپالىق مەنەدجمەنتى حالىقارالىق ستاندارتتىڭ ISO 9001: 2009 قۇرايدى.  قازىرگى تاڭدا شىعارىپ جاتقان ونىمدەرى – 70 توننالىق جۇك تيەيتىن جارتىلاي ۆاگونى. بۇعان دەيىن قولمەن اتقارىلىپ كەلگەن جۇمىستاردىڭ دەنىن ەندىگى جەردە كومپيۋتەرلىك قۇرىلعىلار مەن اۆتومات­تاندىرىلعان تەحنيكالار اتقارادى. تسەحتاردىڭ بارىندە جاقىندا اكەلىنگەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ جانىندا ءبىر-ءبىر شەتەلدىك ينجەنەر مەن قازاقستاندىقتار ءجۇر. _______________________ «ءححى عاسىردا يننوۆاتسيا وركەندەۋدىڭ ءسينونيمى بولىپ قابىلدانادى. كىمدە-كىم جاڭا وزگەرىستى تەز قابىلداسا, سول تابىستى بولادى» ن. نازارباەۆ. * * * «تالگو» ۆاگونى ەۋروپالىق تالاپقا  ساي ارىستانبەك وماربەكوۆ, «تۇلپار-تالگو» بك» جشس باس ديرەكتورى: قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي قامقورلىعىمەن استاناداعى تەحنوپارك اۋماعىندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى مەرەكەسىنە وراي «تالگو» جولاۋشىلار ۆاگونىن قۇراستىرۋ زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلەدى. كاسىپورىن نەگىزىن يسپاندىق «تالگو» تەحنولوگياسى مەن جابدىقتارى قۇرايدى.  بۇل ارقىلى قازاقستان اۋماعى بو­يىنشا جولاۋشىلار پويىزىنىڭ قوزعالىس جىلدامدىعى دا ارتا تۇسەتىن بولادى.  جولاۋشىلار پويىزىنىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى جاڭا ۆاگونداردىڭ تەحنيكالىق كونس­ترۋكتورلىق مالىمەتىنە سايكەس كەلەدى. كونسترۋكتسيالىق جىل­دامدىعى ساعاتىنا 350 شاقىرىمعا دەيىن بولسا,   ۆاگونداردىڭ باسقا دا ساپالىق قاسيەتتەرى قازاقستاننىڭ اۋا رايىنا بەيىمدەلىپ سايكەستەندىرىلگەن. زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلى قازاندا باستالعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا زاۋىتتىڭ سىرتقى جۇمىستارى اياقتالىپ, ىشكى ارلەۋ جانە يسپانيادان كونۆەيەرلىك جابدىقتار مەن ستانوكتار جەتكىزىلۋدە. زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 150 ۆاگوندى قۇراسا, باستاپقىدا 30-دان 140-قا دەيىن جەتكىزىلەدى. جاڭا كاسىپورىندا 366 جۇمىس ورنى اشىلادى. قازاقستاندىق ونىمدەردىڭ پايدالانىلۋى 56 پايىزعا دەيىن بارادى. جولاۋشىلار ۆاگونىن شىعاراتىن زاۋىت حالىقارالىق ستاندارت تالاپتارىنا ساي. تمد اۋماعىندا  ەڭبەك ونىمدىلىگى جانە  وندىرىستىك تيىمدىلىگى جونىنەن «تالگو» ۆاگوندارىنا تەڭ كەلەتىن تەحنيكالىق باسەكەلەسى جوق. ەۋروپالىق ستان­دارتتاعى جوعارى تەحنولوگيالىق قۇراستىرۋ مەن ۆاگون­داردىڭ ىشكى لوگيستيكالىق شەشىمى مەن قۇراستىرۋ وپەرا­تسيالارىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن, رەت-رەتىمەن ورىندالۋى ۋا­قىت­تى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋعا اكەلەدى. سونىمەن قاتار, ۆاگوندى جاساپ بولعان سوڭ ونى جىلجىمالى قۇرامنىڭ ساپىنا قويىپ, تەستىلىك سىناقتان وتكىزۋ ءىسى تۇڭعىش رەت تاجىريبەدە  قولدانىلعالى تۇر. يسپاندىق ارىپتەستەرمەن ءوزارا كەلىسىم نەگىزىندە ولار­دىڭ وزىق تەحنولوگياسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن يگەرۋ ارقىلى قازاقستاندىق كادرلاردىڭ دا بىلىكتىلىگىن ارتتىرا تۇسەمىز. ال تەحنيكالىق مەنەدجمەنت جۇيەسىن ءبىزدىڭ ينجەنەرلەرىمىز يسپانيادا ۇيرەنەتىن بولادى. 2011 جىلى العاشقى 19 ۆاگوندى دايىنداپ, حالىقارالىق ستاندارت ساپاسىنا سايكەستىگىن سەرتيفيكاتتىق سىناقتان وتكىزۋگە جىبەرەتىن بولامىز. بۇل «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارناعان سىيىنىڭ ءبىر پاراسى دەۋگە بولادى. دايىنداعاندار:  ءابدىراحمان قىدىربەك, «ەگەمەن قازاقستان», ەسكەندىر ەرتاي, جۋرناليست. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سەرگەي استرەلين.