ءدىن اتىن جامىلعان بۇلدىرگىلەر

بۇگىندە ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق احۋالدىڭ اۋىر ەكەنى ءوز الدىنا, «يسلام مەملەكەتى» (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) دەگەن قارۋلى قۇرىلىم سودىرلارى شام ەلىندەگى ەجەل­گى ەسكەرتكىشتەردى جارىپ, قيرا­تىپ, ءبۇلدىرىپ, الەمدىك دەڭگەيدە باعا جەتپەس تاريحي قۇندىلىقتاردىڭ تاس-تال­قانىن شىعارىپ جاتىر. 

ماسەلەن, دايش سودىرلارى تەك پالميرا قالاسىنىڭ عانا ەمەس, بۇ­كىل سيريانىڭ «بىزدە مىناداي بار» دەپ كورسەتەتىن اسا قۇندى كونە ەسكەرت­كىشى – تريۋمفالدى اركاسىن جارىپ جىبەردى. الەمگە كەڭىنەن تانىمال بيىك­تىگى 20 مەترلىك بۇل ەسكەرتكىش يمپە­ريا اسكەرىنىڭ ءبىر ءىرى جەڭىسىنىڭ قۇرمەتىنە ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى ءىى عاسىردا تۇرعىزىلعان كورىنەدى.اۋەلدە دايش سودىرلارى تەك ءدىني تۇرعىدان قۇندى سانالاتىن ەسكەرتكىشتەرگە كوز الارتىپ كەلسە, سوڭعى كەزدەرى ولار مادەني مۇرا اتاۋلىنى ءبولىپ-جارمايتىن بولعان. 

كۇنى بۇگىنگە دەيىن «يسلام مەم­لەكەتى» دەيتىننىڭ سودىرلارى باس-اياعى 14 كونە ەسكەرتكىشتى جويىپ جىبەر­گەن دەگەن اقپارات بار. ولاردىڭ ءبارى دە اسا قۇندى جادىگەرلەر سانالادى. ارالارىندا كونە داۋىرلىك ايتۋلى نىسانداردىڭ ءبىرى – باالشامين جانە بەلا حرامدارى, «اللات ارىستانى» ستاتۋياسى, كونە حومستاعى شىركەۋ­لەردىڭ ارحيتەكتۋرالىق انسام­بلدەرى مەن يبن ءال-ۋاليد مەشىتى, اسكە­ريلەردىڭ داماسكىنىڭ تۇبىندەگى مااليۋل قالاشىعىنداعى ماريا قىزدىڭ ستاتۋيا­سى, اۋليە ساركيس پەن باحۋستىڭ كونە شىركەۋى, 574 جىلى سالىنعان سەيدناي ءموناستىرى, ت.ب. بار. 

سونداي-اق دايش تەرروريستەرى موسۋل قالاسىنداعى الەمگە ايگىلى ارحەو­لوگيالىق مۋزەيگە, الەپپو قالا­سىندا شوعىرلانعان ورتاعاسىرلىق بازارلارعا, مەشىتتەر مەن مەدرەسەلەرگە سوققى بەرگەن بولاتىن. ۇكىمەت اسكەرلەرى مەن دايش سودىرلارى اراسىنداعى ۇرىس سالدارىنان ارحەولوگتار تاپقان كونە اسسيريا قالا­لارى – نيمرۋد پەن دۋر-شارۋكين جەر­مەن جەكسەن ەتىلدى. سيريانىڭ وڭتۇس­تىگىندەگى بۋسرا قالاسىندا ورىن تەپكەن انتيكالىق اسا ءىرى امفيتەاتر ايتارلىقتاي زارداپ شەكتى. وندا بەيبىت كەزەڭدە فولكلورلىق مۋزىكالىق فەستيۆالدار وتكىزىلىپ كەلىپتى. 

تاعىلىقتا شەك بولمايدى دەگەن راس ەكەن. دايش باسكەسەرلەرى پال­ميرانىڭ ساقشىسى, بەلگىلى سيريا­لىق ارحەولوگ ءارى پالميرا مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى 82 جاستاعى حالەد ءال-اساادتى قيناپ ولتىرگەن. ەڭ سوڭىندا باسى الىنعان ءال-اسااد ءومىرىنىڭ 50 جىلدان استامىن 2000 جىلدىق تاريحى بار ەجەلگى مادەني ەسكەرتكىشتەردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كۇزەتۋگە ارناعان ەكەن. 

بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق دايش سودىرلارىنىڭ تاعىلىق ارە­كەتتەرىن ايىپتاپ وتىر. ويتكەنى وبال مەن ساۋاپتىڭ اراجىگىن اجىرات­قىسى كەلمەيتىن, كوزدەرىنە قان تولعان قا­راۋلار بارشا ادامزاتتىڭ, ونىڭ ىشىن­دە مۇسىلمانداردىڭ دا شىن مانىندە اسا قۇندى مۇراسى بولىپ كەل­گەن ەجەلگى مادەني جانە تاريحي ەسكەرت­كىشتەردى قيراتىپ, بارشا الەمگە وزدەرىنىڭ جيىركەنىش تۋدىراتىن شىن بەت-بەينەلەرىن ايقىن كورسەتىپ بەرۋدە. كيە, قاسيەت دەگەن تۇسىنىكتەردەن جۇرداي توبىردىڭ شام ەلىندەگى شاتاق تا جابايى ارەكەتتەرى جاعا ۇستاتپاي قويمايدى. 

تەرروريستەردىڭ ۋاجدەرى دە ەزۋگە ەرىكسىز كۇلكى ۇيىرەدى. ولاردىڭ ۇستانىمىنشا, كونە ەسكەرتكىشتەر شىنايى يسلام مادەنيەتىنىڭ يدەولوگياسىمەن ەش ۇيلەسپەيدى. سوندىقتان كەز كەلگەن ەسكەرتكىشتەر مەن بەينەلەرگە تىيىم سالىنۋى ءتيىس. ويتكەنى ادام بالاسى قۇدايدان باسقانىڭ ءبارىن تارك ەتۋى كەرەك, ياعني قولدان يدولدار جاساۋعا مۇلدەم بولمايدى. مىنە, سودىرلار وسىلايشا ەجەلگى مادەني جانە تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قيراتىپ, جويۋ ارقىلى اينالاسىنا ۇرەي تاراتىپ وتىر. ء«ۋاحابيزمنىڭ» ىشكى ءمانى مەن مازمۇنى دا وسىندا جاتسا كەرەك. 

سونىمەن سيريادا ادام قولىمەن جاسالعان كونە دە قايتالانباس مادەني-تاريحي ەسكەرتكىشتەر جويىپ جىبەرىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا, ەلدى مەكەندەر قيراندىعا اينالدى. سوعىس اياقتالىپ, ەلدە بەيبىت ءومىر ورناعان كۇننىڭ وزىندە تالاس-تارتىستان تيتىقتاعان ەل ەس جي­ىپ, ولاردى قالپىنا كەلتىرگەنشە, ءسويتىپ, حالىققا قالىپتى جاعداي جا­سال­­عانشا دا قانشا ۋاقىت, قارجى, كۇش-جىگەر قاجەت بولادى دەسەڭشى. 

سوندا مۇنىڭ سۇراۋى كىمنەن دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ەلدەردى ىشتەن ىرىتۋگە مۇددەلى سىرتقى كۇشتەر يدەو­لوگيالىق, قارجىلاي جانە قارۋمەن جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان تۇستا دايش لاڭكەستەرىنىڭ تامىرىنا بالتا شابۋدىڭ دا وڭايعا تۇسپەيتىنى انىق.

سامات مۇسا, «ەگەمەن قازاقستان»