حح عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىندا ستاليندىك زوبالاڭ قازاقتىڭ سانداعان بوزداقتارىنىڭ ءومىرىن سولدىرىپ, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتىپ, حالقىنا قالتقىسىز ادال قىزمەت ەتىپ ءجۇرگەن تالايلاردىڭ ءومىرىن جالماعانى تاريحتان بەلگىلى. جازىقسىز جاپا شەگىپ, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ەلدىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارى اياگوز اۋدانىندا دا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى اياگوز اۋدانىنىڭ تۋماسى ورازحان قۇلسەيىتوۆ ەدى.
ول 1906 جىلى مامىرسۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسقان ورازحان كومسومول, پارتيا قاتارىنا ءمۇشەلىككە ءوتىپ, جاستاردى جاقسى ىستەرگە ءتاربيەلەدى. 1927 جىلى پارتيانىڭ جولداماسىمەن اياگوز ءوڭىرىنە قىزمەتكە كەلگەن. 1931 جىلى ۇجىمشارعا باسشىلىق جاسادى. ول جانى جايساڭ, تۋرا جولدان تايمايتىن ازامات ەدى. سول تۋراشىلدىعى كەيدە ءوزىنە كەسىرىن تيگىزىپ جاتاتىن. كوز الدىندا اشتان قىرىلىپ جاتقان حالىقتى كورگەندە جانى شىرقىراپ, شولاق بەلسەندىلەرگە «بىرەر ۋىس بيدايدى بەرسەڭدەر, نەلەرىڭ كەتەدى, ەلدى قىرامىسىڭدار» دەپ اشىق ايتاتىن. سول شىنشىلدىعى ءۇشىن ۇلتشىل, مەملەكەت بايلىعىن تالان-تاراجعا ۇشىراتتىڭ دەگەن جالامەن اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. الايدا, زاڭدى بىلەتىن ساۋاتتى اعامىز ءوزىن قورعاي الدى. سوندا دا ون جىلعا سوتتالىپ كەتە باردى.
اياگوز اۋدانىندا جازىقسىز جاپا شەككەندەر جۇزدەپ سانالادى. ەرلەردىڭ ەسىمى ماڭگى ۇمىتىلماق ەمەس. مۇنىڭ الدىندا دا اياگوز اۋدانىنىڭ بىرنەشە ازاماتتارىنا قۇرمەت كورسەتىلگەن. اۋدان اكىمى انۋاربەك مۇحتارحانوۆ, اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى شالقار قۇنانباي, ءاىى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى مۇقتار جاقىپتىڭ ۇيتقى بولۋىمەن ورازحان قۇلسەيىتوۆتىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, كوشە اتاۋى بەرىلگەن بولاتىن. جاقىندا اۋدان جۇرتشىلىعى ورازحان قۇلسەيىتوۆتىڭ ەسكەرتكىش ءمۇسىنىنىڭ جانە كوشەنىڭ اشىلۋىنا وراي مەكتەپ وقۋشىلارى, قالا تۇرعىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەستە قالارلىقتاي ادەمى كەشتى وتكىزدى.
كوشەنىڭ جانە ەسكەرتكىش ءمۇسىنىنىڭ اشىلۋىندا اۋدان اكىمى ءا. مۇحتارحانوۆ ءسوز الىپ جينالعانداردى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى. «جيىرما جىلدىققا – جيىرما جارقىن ءىس» اكتسياسى اياسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الىپ, ورازحان اعانىڭ ەتكەن جولدارىنىڭ كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولاتىنىن ايتتى. اياگوز قالاسى قۇلپىرىپ كەلەدى. و. قۇلسەيىتوۆ كوشەسىنە بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن دا قارجى كەتكەن جوق, ول كىسىنىڭ ۇلى, شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جەڭىس قۇلسەيىتوۆتىڭ دوستارى مەن تۋىستارى كوشەنى جوندەدى, اعاش وتىرعىزدى.
اۋداندىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى الىبەك سارسەمباي, ەڭبەك ارداگەرى قايىرتاي قاجىعۇلوۆ, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى كادرلار باسقارماسىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك قالىمبەك قۇمارعاجين, قاريانىڭ ۇلى جەڭىس ورازحان ۇلى, تاعى باسقالار رەپرەسسيا قۇرباندارىنا دەگەن قۇرمەت ەرتەڭگى بولاشاقتىڭ كەپىلى ەكەنىنە توقتالدى. و.قۇلسەيىتوۆ تۋرالى كوپ دەرەكتەردى جيناپ, كومەگىن تيگىزگەن «ءمولدىر سانا» گازەتىنىڭ رەداكتورى ب. شالعىمبايدىڭ «قۇرىشتان قۇيىلعان قۇدىرەت» اتتى دەرەكتى حيكاياتى نەگىزىندە قالاداعى №6 مەكتەپتىڭ شاكىرتتەرى ولەڭنەن دەرەكتەردى تىزبەلەپ شىقتى. مۇنىڭ الدىندا دا ىشكى ىستەر بولىمىندە قىزمەت ەتكەن ازاماتتارعا كوشە اتى بەرىلىپتى. جينالعاندار ەسكەرتكىشتى اشقان سوڭ, ورازحان قۇلسەيىتوۆتىڭ رۋحىنا باعىشتالىپ اس بەرىلدى.
تۇستەن كەيىن «قوزى كورپەش بايان سۇلۋ» مادەنيەت ۇيىندە «حح عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى جەكە باسقا تابىنۋ, ونىڭ زارداپتارى, قازىرگى كۇنگى باعا» دەگەن تاقىرىپتا عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. وندا عىلىم دوكتورلارى ع.قاراساەۆ پەن ە. گريگورەۆ تانىمدىق بايانداما جاساپ, شىعىس قازاقستانداعى ساياسي قۋعىن-ءسۇرگىن قۇرباندارىنىڭ قالاي اقتالعاندارى جايلى كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. ال №6 مەكتەپتىڭ ۇستازى جانار الپىسباەۆا و. قۇلسەيىتوۆتىڭ ءومىرى تۋرالى تەرەڭنەن تولعادى. ونىڭ سوڭى جىر ءمۇشايراسىنا ۇلاسىپ, ءان مەن كۇيگە كەزەك بەرىلدى.
وڭداسىن ەلۋباي.
شىعىس قازاقستان وبلىسى, اياگوز اۋدانى.