سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە ەلپىلدەمەي ەرەك مىنەزبەن ەركىن جەتكەن زاكىر اساباەۆ اعامىز دا وسىنداي زيالى جان. ءومىردى ءوز ورە تۇيسىگىمەن تۇسىنەتىن, ونىڭ قايشىلىقتارى مەن قىزىقتارىن پاراساتتىلىقپەن پايىمدايتىن, بارلىق پەن جوقتىقتى سابىرمەن تارازىلايتىن, اينالاسىنداعىنىڭ بارىنە ادامشىلىقپەن قارايتىن, كەمەلدىك پەن كەنەندىكتى كىسىلىكپەن قابىلدايتىن جاننىڭ – زەكەڭنىڭ شىنايى باياندارى ەلدى ەلەڭ ەتكىزەر ەرەكشە بولىپ كەلەدى. ونىسى قايىرىلماي كەتكەن كۇندەردىڭ قۇپياسىن جازۋ, وتكەننىڭ وزەگىندە كەتىپ, ايتىلماي سىر ساندىقتا قالعان سىرلارىن پاش ەتۋ. وسى ارقىلى سىردىڭ شىندىعى اشىلىپ, ۇمىتقانى كوپ ۇلتىنىڭ ۇمىتىلماس اسىل ازاماتتارىنىڭ دالا ديدارلى دارا پورترەتتەرىن جاسايدى. ولارى – ءوزىمىز بىلەمىز دەگەنمەن ءبىز بىلمەيتىن قىرلارىمەن تانىستىرىپ تابىستىرعان جامال وماروۆا, ورال تاڭسىقباەۆ, ساتتار يماشەۆ, نۇرىمبەك ءجاندىلدين, نۇرتاس وڭداسىنوۆ, ءشامشى قالداياقوۆ, تولەگەن ايبەرگەنوۆ, قوسجان مۇسىرەپوۆ, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, گەرولد بەلگەر, ناتان كەنەسارين. بۇلاردى وقىپ وتىرىپ تۇلعالارعا دا اراشا كەرەك ەكەن عوي دەگەن پايىمعا كەلەسىڭ. بۇل تۇرعىدا زەكەڭنىڭ جۋرناليستىك ىزدەنگىشتىگى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ ۇشقىرلىعى, وي قورىتۋ ورەسىنىڭ تەرەڭدىگى, تاپپاي تىنبايتىن تاباندىلىعى, اڭگىمەنىڭ الىمساعى كۋاگەرلەردى العا تارتا سويلەتە الۋى, جازعانىنا كىنامشىل, كىرپياز وقىرمانىن يلاندىرا ءبىلۋى سەنىمدى شەبەرلىكتىڭ جەمىسى. بۇل جاعىنا كەلگەندە زەكەڭنىڭ وزىنە ءتان ءستيلى جەلىسىنەن جاڭىلمايدى. قارا ءسوزدىڭ قادىرىن بىلەدى, قاسيەتىن دە تۇسىرمەيدى. قاراپايىم ءسوزدىڭ قاناتىنىڭ ەركىن قاعىسى بايانداۋدىڭ بايىبىندا ەركىن سەزىلەدى. قىزىل سوزبەن سىرلاي تۇسەيىن دەمەيدى, قارا سوزبەن شىڭداي تۇسەيىن دەيدى. دەمىكپەي-اق دەگەنىنە جەتەدى. كانىگى جۋرناليسكە كەرەگى دە وسى, وقىرماننىڭ دا ويىنان شىقساڭ ايىڭ وڭىڭنان تۋعانى. وسى رەتتە زەكەڭنىڭ «ماەسترو» كىتابى تۋرالى ايتا كەتۋ ارتىق بولماس. زەكەڭمەن تانىستىعىمىز جەتپىسىنشى جىلداردان باستالادى. جۋرناليستەردىڭ توعىز قاباتتى اينەكتى ءۇيىنىڭ ەسىگىنەن بىرگە كىرىپ, بىرگە شىعامىز. «مادەنيەت جانە تۇرمىس» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى. كەيىنگى جىلدارى باسپا جاعىنا كەتكەنىمىزبەن جۋرنالدى ۇزبەي وقىپ تۇراتىن ەدىك. ويتكەنى, ءنومىر سايىن زەكەڭنىڭ حالقىنىڭ ەڭ سۇيىكتى ءانشىسى, الەمدى ءوزىنىڭ عاجايىپ باريتونىمەن تامسانتقان, تابىندىرا دا بىلگەن ەرمەك سەركەباەۆ تۋرالى سىر-سۇحباتى ۇزدىكسىز بەرىلىپ تۇرادى. جىل بويى جاريالاندى. باسپاگەرمىز, ماقساتىمىز – جاقسى وقىلىمدى كىتاپ شىعارۋ. وتىمدىلىگى جاعى تاعى قىزىقتىرادى. ءبىر كۇنى زەكەڭمەن جولىعىسىپ وسى ويىمدى ايتتىم. زەكەڭ وتە سىپايىلىقپەن قابىلداپ كەلىسىمىن بەردى. «كىتاپقا جاقسى اتاۋ كەرەك», – دەدىم. زەكەڭ: «ويلانىپ كورەيىك», – دەدى. ء«انشى – كۇيشى – جايلى جازىلسا بولدى جاتتاندىعا باسامىز. «ايگىلى ءانشى», «انعۇمىر», ء«ان-تاعدىر» دەگەندەردەن اۋلاق بولساق. سولاردان بولەكتەۋ ءبىر توسىنداۋ تاقىرىپ بولسا», – دەپ ويلانا تۇستىك. ىلە: «وسى ونەردىڭ كەرەمەتتەرىن وركەنيەت ماەسترو دەپ اسقاقتاتىپ جاتادى عوي. «ماەسترو» دەپ اتاساق قالاي بولادى؟» – دەدىم. زەكەڭە بىردەن ۇنادى. قۇپ دەسىپ كىرىسىپ كەتكەن ەدىك. كىتاپ تەز شىقتى, وقىرمان ىقىلاسى دا وراسان بولدى. وسى كىتابى ارقىلى زەكەڭنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي بولدى. بۇل كىتاپ ارقىلى قازاق ەرمەك سەركەباەۆتىڭ تۇڭعىش رەت انشىلىگىنە قوسا ادامي بولمىسىن تانىدى. اۆتور اسا تالعامپاز, اسا اسكەت, تاسىنا بەرمەيتىن, اشىلا دا بەرمەيتىن ەرمەك سەركەباەۆتىڭ قىرلى قۇپياسىن, سىرلى شىندىعىن ساباقتاي وتىرىپ بۇگىپ كەلگەن بار سىرىن اقتارىپ ايتقىزا ءبىلدى. «كوپ جەرلەردە مەنەن وسى كىتاپتى سۇرايدى. مەن ساتىپ ال دەمەيمىن, بىرەۋگە وقىدىڭ با دەپ تە سۇرامايمىن. بىرەۋگە سالماق سالۋ ادەتىمدە جوق. بىرەۋگە جالىنۋ, مىندەت قىلۋ ۇيات نارسە. قازىرگى وقىرمان تاڭداعانىن تابادى, ۇناتقانىن تاۋىپ وقيدى», – دەيتىن زەكەڭنىڭ قاراپايىم قاناعات سوزىنەن ومىرگە دەگەن ىشكى ۇيلەسىمى مەن ءمىنايى پوزيتسياسىن كورەسىڭ. ونىڭ «انا ءتىلى» باسپاسىنان شىققان «جىلدار سىرى» كىتابىنداعى تۇلعالار جايلى جازعاندارى كوپ ىزدەنىستىڭ تاعى ءبىر تاعىلىمى مول يگى ىزدەنىسى دەۋگە بولادى. تۇلعالار تاعدىرى, قيلى كۇندەردىڭ قۇپيالارى, سول زاماننىڭ داۋىلى مەن جاۋىنى, قايعىسى مەن قۋانىشى, ءدال بەرىلگەن ديالوگتار, ءسوز ساپتاۋلار, تۇرمىس پورترەتتەرى, ءومىر ورنەكتەرى, ادامداردىڭ اسقاقتىعى مەن ادالدىعى ءبارى-ءبارى كوز الدىڭنان ادەمى ءورىلىپ ءوتىپ جاتادى. سول سۋرەتتەردىڭ قاباتىندا جۋرناليست زەكەڭنىڭ دە ءومىرى ءوتىپ جاتقانىن كوڭىلىڭ سەزەدى. وسىنىڭ ءبارىنىڭ توركىنىن الدىمەن سەزىنىپ, جازبالارىن ءوز قولىنان وتكىزگەن, جۋرناليستيكانىڭ دارابوزى, «الماتى اقشامىنىڭ» باس رەداكتورى قالي سارسەنبايدىڭ: «تەكتى ورتادان قايناپ شىققان ونىڭ بۇگىندە سول تۇلعالار تۋرالى تولعانىسىن «اقشامنىڭ» وقىرماندارى تالاسىپ وقىپ جاتىر. نەگە؟ ماسەلە جازىپ قانا قويۋدا ەمەس, ماسەلە سول كەيىپكەرىنىڭ, تۇلعانىڭ تابيعاتىن اشۋ, ءتىپتى, ومىرىندەگى جۇرت كوڭىلىندە ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇيىن بولىپ جۇرەتىن كەيبىر جاعدايىن تارقاتىپ, تەرەڭ ءتۇسىنىپ ايتۋ ءبىر باسقا», – دەۋىنىڭ ءجونى بار. جازۋدىڭ جولىن اشۋدا الدىنا جان سالمايتىن باس رەداكتور قالي ءىنىم زەكەڭنىڭ قادىر-قاسيەتىن قۇرمەت تۇتسا, قالام قارىمىن دا جاقسى ءبىلىپ العان. ءوزى جازىپ وتىرعانداي بىرگە قۋانىپ, بىرگە شابادى. وقىرمان ىقىلاسىنا دا بىرگە بولەنەدى. بۇعان كامىل سەنەمىز سەنۋگە ءتيىسپىز دەپ تە قويالىق. زەكەڭنىڭ جۋرناليستيكاسىنىڭ سونار جولى سوناۋ جىلدارى سىقاق پەن ساتيرادان باستالعانىن ايتا كەتۋ ءلازىم. ومىردەن العان وقيعالار مەن كەيىپكەرلەردى تيەك ەتكەن فەلەتوندار, سكەتچتەر, ساتيرالىق اڭگىمەلەرى گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە, كەيىن «جالعىز كوزدى بالىق», «شاڭسورعىش ايۋ ەمەس» دەگەن اتپەن جيناق بولىپ شىققانى بار. ساتيريكتەردىڭ ساپىندا زەكەڭنىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ۋىتتى دا ۋسويقى دۇنيەلەرىنە قاراپ ساتيريكتەر قاتارىندا قالا بەرەر دەپ تە ويلاعانىمىز بار. بىراق زەكەڭ كوركەم پۋبليتسيستيكانىڭ اۋىلىنا تۇراقتاپ, تولىمدى تاقىرىپتاردى تەرەڭدەي قاۋزاۋعا دەن قويدى. ءوزىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن جانرىن تاۋىپ, بەيىلى مەن بەيىمىن سوعان ارناۋى شىعارماشىلىعىنىڭ شىراعىن جاققانداي بولدى. تاڭداعان جولى مەن ومىرلىك تۇيسىگىنە ادالدىعى اسۋىنا الىپ شىقتى. بۇعان سوڭعى جىلدارداعى ەڭبەگى, وقىرماندارىنىڭ ىقىلاسى كۋا. سونىڭ ءبىرى, زامانداسى-سىرلاسى, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, ەلگە تانىمال ايتۋلى ازامات, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ابدىساعيت تاتىعۇلوۆ: «ۋاقىت وزگەرگەنمەن, ومىرگە كوزقاراسى وزگەرمەيتىن, جاقسىنى جاقسى, جاماندى جامان دەپ تۇلعانى تاني بىلەتىن ازاماتتار بولادى. جۋرناليستيكاعا كىم كەلىپ, كىم كەتپەي جاتىر, بىراق وقىرماندارى شىعارمالارىن اسىعا كۇتەتىن اۆتورلار كوپ ەمەس», – دەپ ادالىنان قايىرىپ, ادەمى ايتىپتى... ءومىر دەگەننىڭ سىيى كوپ. ونى سىباعاڭ وسى دەپ بەرە سالمايدى ەكەن. تورەلىگى سول, ءبارىن بارىمەن بەزبەنگە سالادى. توگىلگەن تەردىڭ, اتقارعان ءىستىڭ, تانىتقان تاباندىلىقتىڭ, جاساعان ادامگەرشىلىكتىڭ, ادامي ادالدىقتىڭ وتەۋى رەتىندە باعالايدى, قۇرمەتىنە بولەيدى, ءسوزىنىڭ تورىنە شىعارادى. ۋاقىت قانداي كوركەم, قانداي ءادىل. سىرباز زەكەڭ سىيلى زەكەڭە اينالىپتى. زەكەڭ تالاي بەلەستى ارتقا تاستاپ, توڭىرەگىنە شولا تولعانىپ, كوڭىلى تولا ويلانىپ قارايدى. ءيا, ءبىز كەيدە زيالى جانداردى ىزدەيتىنىمىز بار. ونداي جاندار بۇ زاماندا جوعالىپ كەتكەندەي كورىنەرى دە بار. بۇل دا ءومىر سىيى, شۇكىر, ونداي جانداردان قازاق كەندە ەمەس ەكەن. تەك كورە بىلەيىك, بىلە جۇرەيىك.
جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
سۋرەتتى تۇسىرگەن نۇرمانبەت قيزات ۇلى