– ەلامان, جەڭىس قۇتتى بولسىن! اسەرىڭ قالاي؟ «بارىس» اتانعانىڭ سەزىلىپ جاتىر ما؟
– قۇتتىقتاۋىڭىزعا راحمەت! ءدال قازىرگى اسەرىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. ءوڭىم ەمەس, ءتۇسىم سياقتى. ءالى سەنە الار ەمەسپىن. بىراق, «بارىس» اتانعان كۇننىڭ ەرتەسىنە كۇنى بويى باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەرىپ, ارى-بەرى شاپقىلاعانىما قاراعاندا «قازاقستان بارىسى» اتانعان سياقتىمىن (ك ۇلىپ).
– بوكستان وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى ادىلبەك نيازىمبەتوۆ وليمپيا ويىندارىنان كەيىن ءبىر ارىپتەسىمىزگە بەرگەن سۇحباتىندا «جۋرناليستەر سىياقىمىزدى سۇرايدى دا, دەنساۋلىعىمىزدى سۇرامايدى» دەپ رەنىشىن بىلدىرگەن بولاتىن. مەن سەنىڭ سىياقىڭدى ەمەس, دەنساۋلىعىڭدى سۇرايىنشى؟
– ادىلبەك اعامىزدىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. وسىعان دەيىن دە مەنەن سۇحبات العان ارىپتەستەرىڭىزدىڭ كوبى «سىياقىڭدى نە ىستەيسىڭ؟» دەپ سۇراپ جاتىر. سىزدەن باسقا ەشكىم دەنساۋلىعىمدى سۇراعان جوق. الدىمەن, سىزگە العىسىمدى ءبىلدىرىپ قويايىن. قۇدايعا شۇكىر, دەنساۋلىعىم ءبىر قالىپتى. كەشەگى تۋرنيردە جاراقاتسىز, امان-ەسەن بەلدەسىپ شىقتىم. ەندى, اۋىلعا, اتا-انامنىڭ جانىنا بارامىن. سوعان قۋانىپ تۇرمىن.
– وقىرماندارعا وتباسىڭ, ءوزىڭ تۋرالى تولىق ايتىپ وتسەڭ؟
– مەن قىزىلوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانىندا 1995 جىلى دۇنيەگە كەلدىم. وتباسىم ءالى كۇنگە دەيىن قارماقشىدا تۇرادى. ال ءوزىم قازىرگى تاڭدا الماتى قالاسىنداعى قازاق تۋريزم جانە سپورت اكادەمياسىندا وقيمىن. 4-سىنىپتان باستاپ كۇرەسپەن اينالىسا باستادىم. قارماقشى اۋدانىندا سپورتتى باستاعاندا دزيۋدو مەن قازاقشا كۇرەستى قاتار الىپ ءجۇردىم. ەكى سپورت تۇرىنەن كەزەك-كەزەك اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسىپ تۇراتىنمىن. 10-سىنىپتان باستاپ الماتىعا اۋىستىم. وقۋىمدى, دايىندىعىمدى سول جاقتا جالعاستىرىپ كەلەمىن. قازىر اسكەريلەردىڭ ورتالىق سپورت كلۋبىنىڭ نامىسىن قورعاپ ءجۇرمىن.
– جالپى, اۋلەتىڭدە, اتا-تەگىڭدە بالۋاندار بولعان بولار؟ تۇلا بويىڭداعى بۇل كۇش كىمنەن دارىعان؟
– تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, اتا-بابامىزدىڭ رۋحى مىقتى, ارقايسىسى باتىر, بىلەكتى بولعانىن بىلەمىز. مەنىڭشە, ءار قازاقتىڭ بالاسى باتىر, بالۋان بولۋعا لايىقتى. اۋلەتتەگى تۋىستارىمنان بالۋاندىق قاسيەت دارىدى دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەن, كۇرەستەگى ەڭ العاشقى باپكەرىم اكەمنىڭ اعاسى بولدى. سول كىسى مەنى كۇرەسكە اپارىپ, وسى سپورتقا باۋلىدى. كۇرەستىڭ العاشقى الىپپەسىن دە ۇيرەتتى. ال «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىنە مەنى دارحان الماحانوۆ اعام باپتادى. وسى كىسىلەردىڭ ارقاسىندا وسىنداي جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ ءجۇرمىن.
– «قازاقستان بارىسىنداعى» سەن جەڭگەن بەس بالۋاننىڭ قايسىمەن كۇرەسۋ قيىنعا سوقتى؟
– شىنىمدى ايتسام, ەشكىمدى ءبولىپ-جارعىم كەلمەيدى. قارسىلاس اتانعان بالۋانداردىڭ بارلىعى مىقتى بولدى. بارلىعى «بارىس» اتانۋ ماقساتىندا استاناعا جينالدى. بوزكىلەمگە مەن دە, ولار دا جەڭەمىن دەپ شىققان بولاتىن. دەگەنمەن, مۇحيت تۇرسىنوۆپەن وتكەن بەلدەسۋىمدە ازداپ تولقىنىس بولدى. قالاي بولار ەكەن, ۇتا الامىن با ەكەن دەگەن ۇرەي بولعانىن جاسىرمايمىن. ويتكەنى, بۇعان دەيىن مۇحيت اعامىزبەن ەكى رەت كەزدەسىپ, ەكەۋىندە دە ۇتىلىپ قالعان بولاتىنمىن. وسى بەلدەسۋدەگى بار ماقساتىم ەسەمدى قايتارىپ, مۇحيت اعامدى جەڭۋ بولدى.
– سەنىمەن شىققان قارسىلاستارىنىڭ ءبارى بەلدەسۋ كەزىندە جاراقات الىپ قالدى. بۇل دا ءبىر ءتاسىل مە, الدە كەزدەيسوقتىق پا؟
– ءبىز بارلىق بالۋانمەن بوزكىلەمدە قارسىلاس بولعانىمىزبەن, كىلەم شەتىندە اعالى-ءىنىلى باۋىرلارمىز. قانشا جەردەن قارسىلاس بولساق تا, وكشەلەرىن باسىپ كەلە جاتقان ارىپتەس-اعالارىما ەشقاشان جاماندىق تىلەمەيمىن عوي. سول سياقتى اعالارىمنىڭ جاراقات الىپ قالۋىن بەلدەسۋ كەزىندەگى كەزدەيسوقتىق دەپ قاراعان دۇرىس شىعىر.
– بيىلعى تۋرنيردە كىل بارىستاردى جەڭدىڭ. ولاردىڭ كۇرەسۋ تاسىلىنە ارنايى دايىندالعان دا بولارسىڭ؟ سەن ءۇشىن كىمنىڭ ءباسى بيىك بولدى؟
– فينالدىق باسەكەگە قاتىسقان بارلىق بالۋانعا بىردەي دايىندالدىم. سەبەبى, ارقايسىسى ءوز ايماقتارىنىڭ ۇزدىگى. بارلىعى «بارىس» اتانۋعا ۇمىتكەر بالۋان بولاتىن. سوندىقتان, بىرەۋىنە دايىندالىپ, ەكىنشىسىنە دايىندالعان جوقپىن دەپ ايتا المايمىن.
– 2011 جىلى «جاس بارىس» ءتۋرنيرىن ۇتقانىڭدى بىلەمىز. «قازاقستان بارىسى» اتانامىن دەگەن ماقسات سول كەزدەن باستالعان بولار؟
– ارينە, 2011 جىلى «جاس بارىستى» ۇتقان سوڭ الدىما «قازاقستان بارىسىن» ۇتۋدى ماقسات قىلدىم. بۇل ءتۋرنيردى ۇتۋ بۇگىنگى كۇنى قازاق كۇرەسىندەگى بارلىق بالۋاننىڭ ارمانى عوي. وسى رەتتە, قازاق كۇرەسىنىڭ وسىنداي ايتۋلى دوداسىن ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قورىنىڭ توراعاسى, فەدەراتسيا پرەزيدەنتى ارمان شوراەۆ مىرزاعا ۇلكەن العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. سونداي-اق, ۇيىمداستىرۋشىلارعا دا العىسىم شەكسىز. ۇلتتىق كۇرەستى ۇلىقتاۋعا ارنالعان جوبانىڭ عۇمىرى ۇزاق بولسىن دەپ تىلەيمىن.
– فينالداعى قارسىلاسىڭ ۇلان رىسقۇل كەزىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اتىنان تۋرنيرگە قاتىستى. سول كەزدە ۇلانمەن وبلىستىق ىرىكتەۋدە ءجولدارىڭ تۇيىستى مە؟
– 2011 جىلى «جاس بارىستى» ۇتقان سوڭ «قازاقستان بارىسىندا» باعىمدى سىناپ كورگىم كەلدى. بىراق, باپكەرلەرىم ءالى جاسسىڭ دەپ ەرەسەكتەر اراسىنداعى ءىرى دوداعا قاتىسۋعا رۇقسات بەرمەدى. ءسويتىپ, بىلتىر عانا «قازاقستان بارىسىنا» قاتىسۋعا رۇقساتىن بەرىپ, ءتۋرنيردىڭ ىرىكتەۋىنە 2016 جىلدان باستاپ قاتىسا باستادىم. ول كەزدە ۇلان اعامىز ءوزىنىڭ تۋعان جەرى الماتى وبلىسىنا اۋىسىپ كەتكەن ەدى. وبلىستىق ىرىكتەۋدە اعامىزبەن بوزكىلەمدە بەلدەسكەنىمىز جوق. ال, ءتۋرنيردىڭ فينالىندا تۇڭعىش رەت جولىعىپ, جەڭىسكە جەتتىم.
– بيىل نەلىكتەن وبلىستىق ەمەس, اسكەريلەر اراسىنداعى ىرىكتەۋگە قاتىستىڭ؟
– الماتىداعى اسكەريلەردىڭ ورتالىق سپورت كلۋبىندا (تسسكا) جۇمىس ىستەيتىن بولعاندىقتان, سول جەردەگى اعالارىم «اسكەر بارىسىنا» ءبىزدىڭ كلۋبتىڭ اتىنان كۇرەسسەڭ دەپ ۇسىنىس ءبىلدىردى. مەن تسسكا-دا سارباز ەمەس, ەكى مەزگىل جاتتىعۋ جاساپ, ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋدەنت سپورتشى بولعاندىقتان جارىسقا قاتىسىپ, كۇشىمدى بايقاعىم كەلدى. نەگىزى, ەكى جاقتىڭ ىرىكتەۋى دە وڭاي ەمەس. دەسە دە, قىزىلوردادا بىرگە دايىندالىپ, كۇرەسىپ جۇرگەن قانشاما دوستارىم, باۋىرلارىم بار. سولارمەن اقىلداسىپ, ءارتۇرلى ىرىكتەۋدەن باعىمىزدى سىناپ كورۋگە كەلىستىك. ءسويتىپ, مەن «اسكەر بارىسىنىڭ» ىرىكتەۋ كەزەڭىنە قاتىستىم. ولار قىزىلوردادا وبلىستىق ىرىكتەۋگە قاتىستى.
– جوعارىدا دزيۋدو مەن قازاق كۇرەسىن قاتار الىپ ءجۇردىم دەپ قالدى عوي. وزىڭە قاي سپورت ءتۇرى قولايلى؟
– ەكى كۇرەستىڭ دە وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار عوي. دەگەنمەن, قازاق كۇرەسى جاقىنداۋ. سەبەبى, دزيۋدوعا قاراعاندا قازاق كۇرەسىنەن جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ جاتىرمىن.
– قازاق كۇرەسى جاقسى عوي. دەگەنمەن, سوڭعى ۋاقىتتا دزيۋدودا اۋىر سالماقتاعى قازاق جىگىتتەرى وسالدىق تانىتىپ ءجۇر. بولاشاقتا دزيۋدومەن شىنداپ اينالىسىپ, نەگە بيىككە شىقپاسقا؟
– ءيا, بۇيىرسا دزيۋدودان ۇلكەن ناتيجەلەرگە جەتۋگە مۇمكىندىك بار. قازىر ۇلتتىق قۇرامانىڭ اۋىر سالماقتاعى مۇشەسىمىن. مەنىڭ سالماعىمدا ءبىرىنشى ءنومىرلى ەرجان شىنكەەۆ اعامىز بار. بۇرىنعىعا قاراعاندا, دزيۋدودا قازىر مۇمكىندىكتەر كوپ. قازاق بالۋاندارى شەتەلدىڭ بالۋاندارىمەن تەڭدەي كۇرەسۋگە تولىق الەۋەتى بار.
– كەلەسى جىلى دا «قازاقستان بارىسىنا» قاتىساتىن شىعارسىڭ. بەيبىت ىستىباەۆتىڭ رەكوردىن جاڭارتقىڭ كەلمەي مە؟
– بۇيىرسا, كەلەسى جىلى ىرىكتەۋسىز قاتىسامىن. ماقساتىم – بەيبىت اعامنىڭ رەكوردىن جاڭارتۋ. ادامنىڭ ىستەگەنىن باسقالار دا قايتالاي الادى عوي. سول ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەرتەڭ-اق جاتتىعۋعا كىرىسۋگە دايىنمىن.
– الداعى جوسپارلار قانداي بولماق؟
– الدا دزيۋدودان الەم چەمپيوناتى, ازيا بىرىنشىلىگى بار. سونىمەن قاتار, وليمپياداعا ليتسەنزيا بەرەتىن «Grand Slam», گران-پري تۋرنيرلەرى دە كۇتىپ تۇر. قۇداي قالاسا, «قازاقستان بارىسىمەن» توقتاپ قالمايمىن, باستى ماقساتتارىمنىڭ ءبىرى – وليمپيادانى ۇتۋ. ارمانىم دا وليمپيادا شىڭىن باعىندىرىپ, كوك تۋىمىزدى بيىكتە جەلبىرەتۋ. اسقاق ارمان جولىندا ايانىپ قالماي, بارلىق كۇشىمدى, مول مۇمكىندىگىمدى پايدالانۋعا تىرىسامىن. ءالى دە ءوزىمنىڭ كەمشىلىكتەرىممەن جۇمىس ىستەيمىن, ۇزدىكسىز جاتتىعۋىم كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن ءالي بيتورە,
«ەگەمەن قازاقستان»