ۇلى دالا ەلىنىڭ ءبىر اسقارى

قوعامدا نەعۇرلىم ىسكەر, نەعۇرلىم ءبىلىمدى ادامدار كوپ بولسا, سوعۇرلىم قوعام العا جىلجيدى. «ومىردەن ۇي­رەن­گەن ادامدار عانا ۇلتىنىڭ ۇلى پەر­زەنتى بولا الادى», دەگەن ەكەن قىتاي رە­فورماسىنىڭ اتاسى ديان سياوپين. وسى ءسوز ويعا ورالعان سايىن سىيلاس, سىر­­­ل­اس اعامىز اسەكەڭنىڭ تۇلعاسى كوز ال­دىما كەلە بەرەدى. ويتكەنى, اسقار ال­تىنبەك ۇلى ءومىردىڭ قيىن دا قىزىق جو­لىنان جوققا جاسىپ, بار­عا اسىپ-تا­سىماي, ءوتىپ كەلە جاتقان زەر­دە­لى جان. وتكەن زاماننىڭ, تاۋەلسىز وتا­نى­مىزدىڭ سان سوقپاقتارىندا دا ۇل­تى­نىڭ تۋى­ن  بيىك ۇستاپ جۇرگەن تۇلعاعا اي­نال­عا­نى اقيقات.  اسقار التىنبەك ۇلىمەن 80-جىلداردان بەرى تانىسپىن. ول 1985-1990-جىلدارى بۇرىنعى گۋرەۆ, بۇگىنگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ قىزمەت ىستەدى. كوپتەگەن ىستەردىڭ ءيىرىمىن تاۋىپ, اينالاسىنداعى سەرىكتەستەرىمەن كەڭەسە وتىرىپ باسىن قايىرىپ, تابىس تۇعىرىنان كورىندى. بۇل جاعىنان كەلگەندە, ول ءوز قىزمەتىندە پاراساتتىلىق كورسەتىپ, ازاماتتىق جولدى بەرىك  ۇستاندى.  ەل باسشىلىعى وسىنداي جاۋاپ­كەر­شىلىكتى ءاربىر ءىس باسىندا جۇرگەن ازا­ماتتارعا جۇكتەي وتىرىپ, سەنىم ارت­قانى بەلگىلى. سولاردىڭ قاتارىندا اسقار التىنبەك ۇلىنىڭ ءجۇرۋى تەكتەن-تەك ەمەس. اسىرەسە, قازىنالى ايماقتاعى ءون­دى­رىستى دامىتۋ,  مۇناي قورلارىن تا­بۋ ىسىندە ول جىگەرلىلىك تانىتىپ, ۇي­ىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ دە مول ەكە­نىن كورسەتە ءبىلدى. سول ولكەنىڭ باسشىسى رە­تىندە اسقار التىنبەك ۇلى شەتەلدىك كومپانيالارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, قالايدا قازاقستان حالقىنا پايدالى شەشىم شىعارۋعا ارەكەتتەندى. ەڭبەگى ەش كەتكەن جوق, سول كەزدەگى ارىپتەستىك, ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا ءوز جەمىسىن بەردى. ونى بۇگىنگى اتىراۋ وڭىرىنەن كورىپ تۇرمىز. سوناۋ كەڭەس وداعى تۇسىندا جۇر­گىز­گەن ءىلتيپاتتى كەلىسسوزدەر قازىر دە جال­عا­سىپ كەلەدى. باتىس ولكەلەردەگى تەڭىز, قاراشىعاناق, قاشاعان كەن ورىندارى بۇگىنگى الەۋەتىمىزدى عانا ەمەس, ەرتەڭگى الار اسۋىمىزدىڭ دا ءتۇپ نەگىزى, ەكونوميكامىزدى العا سۇيرەۋشى كۇش بولىپ قالا بەرمەك. قازاقتىڭ دارحان دالاسىنداي باق دارىعان باي ولكەنىڭ توسىندە ەڭبەك جولىن اعا ينجەنەر-قۇراستىرۋشىدان باستاپ, قۇرىلىسشىداي  قۇدىرەتتى ما­مان­­دىقتىڭ بار اۋىرتپالىعىن, بار قى­زىعىن وتكەرۋدىڭ ارقاسىندا ول  كاسىبي مامان, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى بولدى, ۇلتىمىزدىڭ وقىمىستىلارىن عىلىم جولىنا تارتتى. ول قاشاندا « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن حالىق دانالىعىن ەستەن شى­عارماي, سونىڭ ۇلگىسىمەن ونە­گە­لى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك ال­عان جىلدارى اسقار التىنبەك ۇلى قۇ­رى­لىس سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, نا­رىق­تىق ەكونوميكانى ورنىقتىرۋعا مول مۇمكىندىكتەردى قاراستىرىپ, قازاق  عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرىن قولداپ, ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەسىنە دە ءار كەز كوڭىل ءبولدى. ازات مەملەكەتىمىزدىڭ قۇ­رى­­لۋىنا, ەركىندىك العان قارقىندى ق­ا­دا­مىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسقانىن, ءسوي­تىپ, ۇلت قالاۋلىسىنا, جۇرت جاق­سى­سىنا اي­نالعانىن  ايتۋدى پارىز سانايمىن. بيىك ءبىلىم, ءار ىسكە ادىلەتتىك, ۇلت­تىق نامىس, جەكە باستىڭ تازالىعى, حا­لىق­تىق مۇددە, مادەني ورە كەڭدىگى, يمان باي­لىعى اسەكەڭنىڭ بويىنان مولىنان تابىلادى.  ينجەنەرلىك اكادەميا قۇرىلعان ساتتە اسقار التىنبەك ۇلى بەدەلدى عا­لىم­دارمەن بىرگە ۇلتتىق ينجەنەرلىك عى­لىم قاراشاڭىراعىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇل­كەن سەپتىگىن تيگىزدى, نەگىزىن قالاۋ­شى­لاردىڭ ءبىرى بولدى.  وسى كۇنگە دەيىن اكا­دەميانىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ەڭ­بەك ءسىڭىرىپ, قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. عىلىمعا دەگەن ادال نيەتىن ايتا وتىرىپ, ءوزى دە ءار الۋان تاقىرىپتار بويىن­شا  زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ول وڭ ناتيجەسىن بە­رىپ كەلە جاتقانىن ەسكە سالا كەتسەم دەيمىن.  حالىقارالىق عىلىمي-ينجەنەرلىك قوعام­داستىق تا اسەكەڭدى وتە قۇر­مەتتەيدى, العىرلىعىن باعالايدى. كوپ­تە­گەن عىلىمي جەتىستىكتەرى ءۇشىن, ەرەك­شە ەڭبەگى ءۇشىن «ينجەنەرلىك داڭق» التىن وردەنىمەن ماراپاتتالۋى الەم مويىنداعان عالىم ەكەندىگىنىڭ دالەلى. ءوز كەلەشەگىنە ءوز قولىمەن جول سا­لىپ, العا قويعان ماقساتىنا ادال ەڭ­بە­گىمەن جەتە العان ءبىرتۋار قازاق پەر­زە­نتى­نىڭ ءومىر جولى مەن ونەگەسى كەيىنگى ۇر­پاققا شامشىراقتاي باعدار ەكەنى ءسوزسىز.  اسقار التىنبەك ۇلى تاۋەلسىز ەلى­مىز­دىڭ بۇكىل تىرشىلىگى – ەكونومي­كاسى, ونەر­كاسىبى, عىلىم جۇيەسى, سايا­سي باس­شى­لىقتى جەتىلدىرۋ ت.ب. ما­ڭىز­دى ما­سەلەلەر توڭىرەگىندەگى وي-تۇ­جى­رىم­دا­رىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نا­زارباەۆقا جەتكىزىپ, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىگىنە اينالدى. حالقىمىزعا ءتان ىزگىلىك پەن ىزەتتىلىك جا­عىنان دا  اسەكەڭ ءار كەز كەيىنگىگە ۇلگى-ونەگە بولا ءبىلدى. اعايىن اراسىنداعى بە­رەكە-بىرلىكتى, تاتۋ تىرلىكتى ساقتاۋ جو­نىنەن دە ونىڭ كىسىلىگى مەن كىشىلىگىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى.   كەمەل ويلاپ, كەڭ پىشەتىن كىسىلىك كەل­بەتى, جاقسىلىق جاساۋدان, ىزگىلىك كور­سەتۋدەن ايانبايتىن يمانعا تولى اقىل-پاراساتى تالاي ادامعا شاپاعاتىن تيگىزۋدە. حالىققا كەڭىنەن تانىلعان دارحان كەڭ پەيىلدى, ەر مىنەزدى ارداقتى ازاماتتىڭ عيبراتقا تولى ءومىر جولىن, وكشە باسار ىنىلەرى ماقتانىش  سانايدى. اسەكەڭنىڭ وسىنداي ازاماتتىق جولىندا قاسىندا تىرەۋ بولىپ, قولداپ, قوش­تاپ جۇرگەن اياۋلى جارى رايسا الدابەرگەنقىزىنىڭ دا ورنى ەرەكشە. رايسا الدابەرگەنقىزى اقجارقىن, اشىق مىنەزدى, ادام مەن ادامدى ءبىر-بىرىنە باۋىر­لاستىرىپ جۇرەتىن ءيمانجۇزدى كىسى. بالالارى تالعات پەن تيمۋر ۇلگىلى تار­­بيە كورىپ, قازاق ەلىنىڭ كوركەيۋىنە, قا­رىشتاپ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتىر.   بۇگىن اسەكەڭ ادام جانىنىڭ تەرەڭ تۇنىعى, ال ءومىرىنىڭ اسقار بيىگى بولعان 80 جاسقا كەلدى.  اسقار التىنبەك ۇلىمەن زامانىمىز ءبىر بولعانىنا, ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ ەڭ­سەسىن كوتەرىپ, ىرگەسىن بەكىتۋ سياقتى تا­ريحي, ابىرويلى جولدا ساپارلاس بول­عانىمىزعا قۋانامىن. جالعىز مەن ەمەس, ول كىسىنى بىلەتىن قىزمەتتەس, تانىس جانداردىڭ دا نيەتى سولاي ەكەنىنە سە­نىم­دىمىن.  اسقار التىنبەك ۇلى بۇگىندە ءار ءسوزى  اتالى ۇلاعاتقا اينالعان مەرەيلى دە اقساقال ابىز جاستا. وسى ارادا قازاقتىڭ حاس باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبىر ءسوزى ويعا ورالا بەرەدى. قارتتىقتى باستى ءۇش توپقا ءبولىپ, سونىڭ ايتۋلىسى ابىز دەگەن ەكەن. شىنىندا, ابىزدىق جاسقا جەتىپ, ابىروي بيىگىنەن كورىنۋ, مارتەبەلى تۇعىردا تۇرىپ تانىلۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيتىن باقىت دەپ بىلەمىز. ەندەشە, سەڭگىرلى جاسقا جەتكەن  اسقار التىنبەك ۇلى  قاتارلاستارىنا دا, ءبىز سەكىلدى زامانداستارىنا دا ۇلگى بولاتىن تۇلعا ەكەنىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, زور دەنساۋلىق, ۇزاق عۇمىر, قاجىماس قايرات تىلەيتىنىمىزدى جەتكىزۋ بورىشىمىز بولىپ سانالادى. 

باقىتجان جۇماعۇلوۆ, قازاقستان  ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى,   مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى