بەس قۇندىلىق, ءتورت تاعان ءھام ءۇش قۋاتتىلىق

وركەنيەت تاريحىندا رۋحتى حالىق قانا جاسامپاز بولماق. بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا ەكونوميكالىق, يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن وركەندەۋ كەڭىستىگىندە ادامزات بالاسىنا رۋحاني جاڭعىرۋ مەن ءومىر ءسۇرۋ – باستى ۇستانىم, بەرىك قاعيدات بولۋى كەرەك. ۇلتتىق سانامىز, ۇلتتىق وي-پايىمىمىز ىسىمىزدەن وزىق بولىپ, يگىلىكتى دە تابىستى ەڭبەكتەرىمىزدەن بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋعا ءتيىس. ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قاينار كوزى – ءتىل, ءدىن, ءدىل, سالت-ءداستۇر, تاريح ەكەنى بارشاعا ايان. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ باس­تى مازمۇنى – ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ, تاربيە مەن تاعىلىمنىڭ ۇشتاسقان تىرەگى. وسى رەتتە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بو­لا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ما­قا­لاسى قازاق ەلىنىڭ جاھاندانۋ الەمىن­دە رۋحاني دامۋ جولىندا باستى باعدار بولا­تى­نى ءسوزسىز. قازىر ەڭ باستىسى, ۇلتتىق بىرتۇ­تاس­تىعىمىز مەن بىرەگەيلىگىمىزدى ساق­تاۋ­دا وزەكتى جۇمىستار اتقارىلۋى قاجەت. بىرىنشىدەن, ۇلتتىق سانا-سەزىم كوك­جيەگىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ويلاۋ­دىڭ فيلو­سوفيالىق مازمۇنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. جاڭ­عىرۋ سيپاتىندا ۇلتتىق قۇندىلىق­تارى­مىزدىڭ قوعامعا جات, ەسكىرگەنىن ىعىستىرىپ, ۇلت بولمىسىنا قاجەتتىسىن ناسيحاتتاعانىمىز دۇرىس بولادى. ەكىن­شىدەن, ۇلتىمىزدىڭ بىلىم­دىلىگى مەن بىلىك­تىلىك مازمۇنى. اسا ءبىلىم­دار ۇلت قانا ۇلت قۇندىلىعىن ساقتاپ, الەمدىك كەڭىستىكتە ۇلتتىق پاراساتىن كورسەتە الادى. سونىڭ بىرەگەيى – ۇلتتىق ءتىل قۇدىرەتى. ءتىل – ۇلتتىق تىرەگىمىز, رۋحاني كۇش-قۋاتىمىز, ۇلت ايبى­نى, ۇلتجاندىلىق سەزىمىن شىڭدايتىن قۇرال ەكەنى بارشامىزعا بەلگىلى. بۇگىن قازاق ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تەك قازاق ۇلتى عانا ءبىلىپ, قازاق قانا ناسيحاتتاپ قويماۋ كەرەك. قازاق ەلىنىڭ رۋحانياتتىق قۋاتى قازاق ەلىندە تۇراتىن بارلىق ۇلتتاردىڭ قازاق تىلىندە سويلەپ, قىزمەت جاساپ, شەشەندىگىن تانىتاتىن باستى كورسەتكىش بولعانى ابزال.  ۋاقىت اعىمى وزگەرسە دە, ادام بولمىسى­نىڭ ادامگەرشىلىك تابيعاتى وزگەرمەۋگە ءتيىس. قاي ۋاقىتتا بولسا دا ادام جانى يماندىلىق پەن ىزگىلىك ءۇشىن, ادالدىق پەن ادىل­دىك ءۇشىن, بىلىمدىلىك پەن رۋح­تىڭ بيىكتىگى ءۇشىن عۇمىر كەشۋ كەرەك. بۇل – قازاق ەلى ءۇشىن باستى ۇس­تانىم. بۇگىنگى تاڭدا قازاق ەلى ۇر­پا­عى­نىڭ تاربيەسى – وتباسى مەن قو­عام تاربيەسى دەپ ءبىلۋىمىز قاجەت. اتا-بابا مۇراسى مەن ۇلتى­­مىز­­دىڭ ۇلىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن بەس قۇن­دى­­لىقتى, تاعىلىمدى تاربيە بەرۋ ءۇشىن ءتورت تاعاندى, رۋحىن بيىك ۇستاۋ ءۇش قۋاتتىلىقتى ءبىلۋىمىز كەرەك.  بەس قۇندىلىق – بىرىنشىدەن, كورىكتى وي­دان كوركەم ءسوز تۋدىراتىن انا تىلدە سوي­لەۋ, ءتىل تازالىعى مەن ءتىل مادەنيەتىن ساق­تاۋ. ەكىنشىدەن, يماندىلىق يشاراسىنىڭ ۇيىت­قىسى – ۇلتتىق ءدىننىڭ دۇرىس ناسيحاتى. ۇشىن­شى­دەن, ۇمىتىلىپ قالعان سالت-ءداستۇرى­مىزدى دۇرىس جاڭعىرتۋ, ۇلتتىق اس-سۋ, زەرگەر­لىك ونەر, قۇسبەگىلىك, اتبەگىلىك, ۇلتتىق-تۇر­مىس­تىق ءداستۇرىمىزدى ۇيرەتۋ, ناسيحاتتاۋ. تورتىن­شى­دەن, ءدىل, ياعني ۇلتتىق بولمىس تابيعاتى ساقتالۋ قاجەت. بەسىنشىدەن, قازاق ەلىنىڭ اتا-بابا تاريحىنىڭ دۇرىستىعى مەن بۇرىستىعىن انىقتاپ, ايتىلماعان, جازىلماعان تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن ۇرپاققا وقىتۋ جانە ءبىلۋ. تاعىلىمدى تاربيەنىڭ ءتورت تاعانى: 1) اتا-اناعا قۇرمەت جاساۋ ارقىلى – ۇلكەندى سىيلاۋ, وتباسىن ساقتاۋ. 2) جاقسىنىڭ ءسوزىن تىڭ­داۋ, سۇلۋلىقتى سەزىنۋ, ونەردى ءسۇيۋ, كور­كەم ادەبيەتتى وقۋ. 3) ادال ەڭبەك ەتۋ, ءبىلىم مەن عىلىمعا قۇشتارلىق, جاڭالىق جار­شى­سى بولا ءبىلۋ. 4) ءبىلدىم دەمەي, بىلگىم كەلە­دى دەۋمەن ءومىر ءسۇرىپ, ءار ۋاقىتتا دۇنيە تىلسى­مى مەن قۇپياسىن بىلۋگە قۇشتار بولۋ.  ۇلتتىق رۋحتىڭ ءۇش قۋات كوزى: 1) ۇلتتىق ار-نامىس ءار ۋاقىتتا وياۋ, جالىندى جىگەرىڭ شوق بولىپ تۇرسىن! 2) ۇلت جوقتاۋشىسى بول, ۇلتتىق تەكتىلىكتى ساقتا! 3) وركەنيەت­تى­لىك­تەن قالماي, قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق بول­مىسىنا قوسار ەڭبەگىڭ زور, قاعيداتىڭ انىق, بىلىمدىلىگىڭ بيىك بولسىن!  ال ەندەشە, ۇلتتىق دۇنيەتانىمىمىز­دان اداسپاي, وزىمىزدەن باستاپ, وزگەلەرگە ۇلگى بولار يگىلىكتى ءىستىڭ باسىندا بولايىق, بيىك بولايىق! ۇلتتىق قۇندىلىقتار جانە جالپىادامزاتتىق گۋمانيزم تۇعىرىندا قازاق ەلىنىڭ جاس ۇرپاعىن تەك ۇلتتىق ءبىلىم مەن الەمدىك مادەنيەت تۇتاستىعىندا ءبىلىم بەرىپ, تاعىلىمدى تاربيەلەي الساق قانا ۇلت تاۋەلسىزدىگى ماڭگى بولماق!  ايمان زەينۋلينا, س.تورايعىروۆ اتىنداعى پمۋ-ءدىڭ قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى