باتىر رۋحىن تەربەتكەن

عالامدىق ماڭىزى بار تاريحي مۇراجايعا اتاقتى اسكەري قايراتكەرلەر, مارشالدار مەن گەنەرالدار, ءتورت, ءۇش جانە ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ با­تىرى اتانعانداردىڭ عانا مۇسىندەرى ور­ناتىلاتىنى جايلى حاباردار ەدىك. سوندىقتان دا, قا­زاق­­ستاندىق باتىرىمىزدىڭ ءمۇ­سىنىن الماتى­دان الىپ ماس­كەۋگە بەت العان قازاقستان رەس­پۋبليكاسى «گەنە­رالدار قاۋ­ىمداستىعىنىڭ» تور­اعاسى ادى­لەت گەنەرال-مايورى رۇس­تەم قاي­داروۆ باستاعان گەنەرالدار تو­بىمەن بىرگە جۇرگەن ساپاردا جۇ­رەك تولقىنىسىنىڭ بولعانى راس. الىپ لاينەر اسپان كوگىنە كوتەرىلگەن ساتتە تاربيەلىك ءما­نى زور شارانىڭ قالاي, نەدەن باس­تا­لعانىن ءبىلۋ ماقساتىمەن كە­زىندە ارميا گەنەرالى ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆپەن قىزمەتتەس ءارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ تىز­گىنىن ۇستاپ, توراعا بولعان گەنە­رال-لەيتەنانت ءادىل شاياح­مە­توۆ­تى سوزگە تارتتىق: – بيىلعى اقپان ايىنىڭ باسىندا قازاقستان «گەنەرالدار قاۋىمداستىعىنىڭ» توراعاسى ادى­لەت گەنەرال-مايورى رۇستەم قايداروۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى, گە­نەرال-مايور ماحمۇت تىلەگۋ­سوۆ­ ماعان تەلەفون شا­لىپ, كەزدەسۋ كەرەكتىگىن ايتتى, – دەدى ءادىل شاياح­مەت­ ۇلى. – ولار ماعان ارميا گەنە­رالى ساعادات  نۇر­ماعامبەتوۆتىڭ قولا ءمۇسى­نىن جا­قىن ارادا جاساپ, ونى ماس­كەۋدەگى «تاع­زىم تاۋدا» ور­نا­لاسقان ۇوس ور­تالىق مۇرا­جاي­ىنا مامىر ايىن­دا قويۋ كەرە­كتىگىن ايتتى. «رەسەي­لىك ازاماتتار اسىقتىرىپ جاتىر. ال ءبىزدىڭ قارجى ىزدەپ بارماعان جەرىمىز, اشپاعان ەسىگىمىز جوق, ءبارىبىر شەشە المادىق», دەپ ءسوز اياعىندا ءمۇسىندى جاساپ بەرۋگە كومەك سۇرادى. كەزىندە ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆ اعا­مىزدىڭ قارا­ماعىندا قىزمەت ەتتىم, سوڭىنان دامدەس بولدىم, تار­بيەسىن كور­دىم, اقىل-كەڭەسىن تىڭداپ جۇردىك. اردا­گەرلەر قاۋ­ىمداستىعى باس­شىلارىنىڭ وتى­نىشتەرىنە ويلانىپ قالدىم. ءبىر-ەكى اپتا وتكەن سوڭ ارداگەر ارىپتەستەرىم اڭگىمەنى قايتا قوزعادى, ماسەلەنىڭ شەشىلمەگەنىن انىق ايتتى. سودان كەيىن باتىر اعامىزدىڭ قولا ءمۇسىنىن جاساپ بەرۋگە ۋادە ەتىپ, ءوزىم اينالىستىم.  سودان «مەدەتبەك باتىر» قورى باس­شىلارىمەن اقىلداسا كە­لە, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكا­دەمياسىنىڭ پروفەسسو­رى, ەلىمىزگە ايگىلى ءمۇسىنشى, قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋ­رە­اتى ەسكەن سەرگە­باەۆ­پەن ك­ەلىسىمشارتقا وتىر­دىق. كەلى­سىم­­شارت بويىنشا, باتىر­دىڭ بەينەسى سومدالعان ءمۇ­سىندى 2 ايدىڭ ىشىندە جاساۋ كەرەك دەپ شەشتىك. «مەدەتبەك باتىر» قو­عام­دىق قورىنىڭ مۇشەلەرى ونىڭ قار­­جىسىن تولىق تولەدى. مىنە, بۇ­گىن ءبىزدىڭ ۇشاقپەن ماسكەۋگە الىپ بارا جاتقان قاھارمان ءمۇسىنىنىڭ جاي-جاپسارى وسىنداي.  ...ماسكەۋ اۋەجايىندا ءبىزدى رەسەي استاناسىنداعى قازاقستان ەل­شىلىگىنىڭ رەسمي وكىلى داۋرەن دياروۆ باستاعان توپ توسىپ الدى. سال­تاناتتى جيىن كەلەسى كۇنى «تاعزىم تاۋداعى» اۋماعى ات­شاپتىرىم اتاقتى ۇلتتىق ور­تالىق مۇراجايىندا ءتۇس اۋا باس­­­تالدى. ەكىجاقتى شۋاقتى جۇز­­دە­سۋلەردەن سوڭ «1941-1945 جىل­­­دارداعى ۇلى وتان سوعىسى ور­­تالىق مۇراجايىنىڭ» ديرەك­تو­رى الەكساندر شكولنيك. كە­ڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە با­تى­رى سەرگەي گريتسەۆ اتىنداعى «جە­ڭىم­پاز» قورى دي­رەكتورىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى پەتر چۋيكو, گە­نەرال-پولكوۆنيك لەونتي ششەۆ­تسوۆ, گەنەرال-لەيتەنانت ۆيا­چەس­لاۆ بوريسوۆ سىندى اسكەري قاي­راتكەرلەر تەبىرەنە ءسوز سويلەپ, داڭ­قتى قولباسشى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ تۋرالى قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتتى.  قازاقستاندىقتار تاراپىنا گەنەرالدار قاۋىمداستىعىنىڭ تو­راعاسى ادىلەت گەنەرال-مايورى رۇستەم قايداروۆ, كەڭەس ودا­عىنىڭ باتىرى, قازاق­ستان­نىڭ حالىق قاھار­مانى, قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, اۆياتسيا گەنەرال-مايورى توقتار اۋباكىروۆ, باتىردىڭ قىزى ايسۇلۋ نۇر­ما­عام­بەتوۆا ءسوز سويلەدى. قىزى ايسۇلۋ مەن نەمەرەسى ساۋىق نۇرماعامبەتوۆتەرگە جينالعان جۇرتشىلىق ايرىقشا قۇرمەت كورسەتىپ, قول سوقتى. – اكەمىزدىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ جاسا­لۋىنا ۇيىتقى بولعان رەسپۋب­ليكالىق «گەنەرالدار كەڭەسى» قاۋىم­داستىعىنا, ءمۇ­سىن­دى جاسات­قان «مەدەتبەك با­تىر» قوعام­دىق قورىنا, اسى­رەسە, سونى ۇيىم­داس­تىرعان با­تىر­­دىڭ تىكەلەي ۇر­پاعى, اكەمنىڭ قاراماعىندا قىز­مەت ىستەگەن ارىپتەس ءىنىسى بولىپ كەلەتىن گەنە­رال-لەيتەنانت ءادىل شاياح­مەت­ ۇلىنا, ۇلى وتان سوعى­سىن­دا ەرلىك كورسەتكەن قاھار­مان­داردىڭ ەسىمدەرىن وشىرمەي, تا­ريحتا ساقتالىپ قالۋىنا ول­شەۋ­سىز ەڭبەك ءسىڭىرىپ وتىرعان وسى مۇراجايدىڭ ۇجىمىنا شەكسىز ال­­عىسىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى ايسۇلۋ ساعاداتقىزى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, لەنين كومسومو­لى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, كۇيشى, كومپوزيتور ءشامىل ابىل­تاەۆ پەن ماسكەۋدە تۇراتىن جەرلەسىمىز تاتيانا پولتاۆسكايا جينالعاندار الدىندا ونەر كور­سەتتى. اباي اتا­مىزدىڭ «ايت­تىم سالەم, قالام­قاس», «كوزىم­نىڭ قاراسى», «سىن نارودا» اندەرى اسقاقتاپ شىرقالدى.  گەنەرال-مايور رۇس­تەم قاي­­داروۆ وسى شارانى ۇي­ىم­­­داستىرۋدا بەلسەندىلىك تا­نىت­قان ءبىر توپ رەسەيلىككە كە­ڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حا­لىق قا­ھار­مانى ساعادات نۇر­ماعام­بەتوۆتىڭ مە­رەيتويلىق مەدالدارى مەن قۇرمەت گراموتالارىن تابىس ەتتى.  «داڭق» زالىنداعى وتان قور­عا­عان ون سان باتىر اراسىندا حال­قى­مىز­دىڭ داڭقتى ۇلدارى – كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتى­رى تالعات بيگەلدينوۆ پەن قازاق­ستان­­نىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمي­نيسترى, حالىق قاھارمانى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆتىڭ قولادان قۇيعان مۇسىندەرى ۇلتىمىزدىڭ ورلىگىنىڭ بەلگىسىندەي قاسقايىپ تۇردى... 

 ماناربەك ءىزباسار,  قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى,  حالىقارالىق جامبىل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى  الماتى – ماسكەۋ – الماتى سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور