تاباندىلىق – تابىسقا جەتۋدىڭ كىلتى

مەديا-فورۋم شەڭبەرىندەگى شا­رالار الەمدىك دەڭگەيدەگى وزىق وي­لى جۋر­ناليستەردىڭ وتكىزۋىندەگى ش­ە­بەر­لىك-ساباقتارىمەن باستالدى. «شى­عار­ماشىلىقپەن ويلاۋ كونتەنت پەن ساۋ­دانى قالاي ورىستەتەدى؟ ايرىقشا ويلاي ءبىلۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن ونىڭ باق-قا ىقپالى قانداي؟» دەگەن تاقىرىپتاعى العاشقى شەبەرلىك-ساباعىن اقش پەن فرانتسياعا ورتاق «فاينەنشل تايمس» باسىلىمىنىڭ ارناۋلى وكىلى دەۆيد ەپپلفيلد جۇرگىزدى. شە­بەردىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, قازىر ين­تەر­نەتتىڭ ءوتىمدى كون­تەنتى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. كونتەنتتەر ۆينەگرەت سا­لاتى سەكىلدى تولىپ جاتقان ار­گۋ­­مەنتتەر, كونترارگۋمەنتتەر مەن سا­راپ­تا­مالارعا تولى. ولاردىڭ اراسىندا اق­شا تولەنگەندىكتەن جازىلعاندارى نە­مەسە تەگىن جازىلعاندارى دا قاپ­تاپ جۇ­رەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كون­تەنتتىڭ تولىپ جاتقان قىرلارى بار.  سولاردىڭ ىشىنەن پايدالىسىن, دۇرىسىن قالاي تاڭداپ الۋعا بولادى؟ شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ول ءۇشىن بىرنەشە اقپارات كوزىنىڭ دەرەكتەرىن سا­لىستىرىپ وتىرۋ كەرەك. سوندا عا­نا شىندىققا جاقىن كەلەسىز. ءتىپتى, ون­دايدا دا اداسىپ قالۋ عاجاپ ەمەس, ويت­كەنى, وتىرىك اقپارات تاراتۋشىلار دا بىرنەشە دەرەككوزىن ءبىر-اق پايدالانادى. ودان ءارى شەبەر جەكە ءوزىنىڭ تانى­مال­دىعى مەن وتىمدىلىگىنە سەبەپشى بول­عان شىنايى اقپاراتتىق سيۋجەتتەردى افريكا ساپارلارىندا تاپقانىن ايتتى. اسىرەسە, كەنياداعى سيۋجەتتەرىم ءسات­تى بول­دى. ول كەزدە مۇندا اقپاراتتار اق­­شا­عا ساتىلمايتىن, سوندىقتان دا ولار­دىڭ شىنشىلدىعى سەنىمدى ەدى. مەن وسى سيۋجەتتەرىممەن كوپتەگەن باق-تا كو­رى­نىپ, ءوزىمنىڭ العاشقى 63 مىڭ فۋنت-ستەر­لي­نگ قالاماقىمدى تاپتىم, دەدى شەبەر. ودان ءارى دەۆيد ەپپلفيلد جۋرناليس­تەر­گە ءوتىمدى, تانىمال, وقىلىمدى بولۋى ءۇشىن قانداي دا ءبىر كرەاتيۆتى جوبالاردى تابۋ كەرەكتىگىن ايتتى. تەك وسىنداي جوبالار عانا بۇگىنگى كورەرمەننىڭ, وقىرماننىڭ جۇرەگىنە جول تابادى, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, بۇگىنگى جۋرناليستيكانى اياقتان شالاتىن دۇنيەلەر تۋرالى دا ءوزىنىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى. سونىڭ ىشىندە قورقاقتىق, سالعىرتتىق, نەم­قۇرايلىلىق – ءبىزدىڭ كاسىبي جاۋ­لا­رىمىز. وسىندايلار, اسىرەسە, اي­ماق­تىق باق-تاردا كوپ بولادى. ولار­دىڭ بويىندا جەرگىلىكتى بيلىككە جال­تاق­تاۋ­شىلىق, سولارعا جاقپاي قالامىن با دەگەن قورقاقتاۋشىلىق باسىم. سونىڭ كە­سىرىنەن اقپاراتتارى دا ءوتىمسىز, سولعىن, اسەرسىز بولادى, دەدى شەبەر.  ونىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ ىشىندە قا­زاق­ستان جۋرناليستيكاسى تۋرالى دا پى­كىر­لەر ايتىلدى. سونىڭ ىشىن­دە ءبىزدىڭ جو­لى بولمايتىنداردى قول­داۋ­عا ۇم­تى­لۋىمىزدى سىنادى. بىزدە كەرى­سىن­شە, جولى بولمايتىنداردى ودان ءارى تومپەشتەيمىز, ءسويتىپ, ونداي جان وزى­نەن ءوزى شيراي تۇسەدى. سونىمەن بىرگە, ول قازاقستاندا الەۋمەتتىك جەلىلەر اق­پاراتتارىنىڭ وتىمدىلىگى جوعارى ەكەن­دىگى بىردەن كوزگە تۇسەتىنىن ايتتى. ويتكەنى, ولاردىكى بارىنشا وتكىر, ناق­تى, باتىل ەكەن, دەدى ول.  كەلەسى شەبەرلىك-ساباعىن  جۇر­گىز­گەن «Trafalgar Strategies» كامپانياسىن قۇرۋشى, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى كەڭسەسى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى دجايلس كەنينگام بولدى. ونىڭ تاقىرىبى «مەدياداعى تابىستى ناۋقانداردىڭ تەتىكتەرى» دەپ اتالدى. شەبەر تابىستى بولۋعا قالاي جەتۋ جولدارىن ءوز بىلىك دەڭگەيىندە ايتىپ بەردى. ونىڭ ويىنشا, تابىستى بولۋعا جەتۋدىڭ ءبىر كوزى – ادامنىڭ جەكە قۇلقى مەن مىنەزىنە دە بايلانىستى. ءبىر تاۋى شاعىلعان جەردەن قاشان تابىسقا جەتكەنشە ايىرىلمايتىن تاباندى ادام عانا بيىك تابىستارعا جەتەدى, دەدى ول. ءۇشىنشى شەبەرلىك-ساباعىن «Bloomberg» تۆ حالىقارالىق اگەنت­تى­گىنىڭ ديرەكتورى تودد بەير «بيز­نەس-جاڭالىقتار جانە جاڭا­لىق­تارداعى بيزنەس» دەگەن تاقىرىپتا وتكىزدى. ول بيزنەس ار­قىلى مەديانىڭ اقشا تابۋ جولدارىن, سونىمەن قاتار, اقپاراتتاردىڭ ءوزىن بيزنەسكە اينالدىرۋ تەتىكتەرى تۋرالى باياندادى. بۇگىنگى تاڭدا ەشقانداي جەكە سالا بولمايدى, تەك قانا ناتيجە باس­تى باعدارعا الىنادى. ال ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق سالا ءبىر-بىرىمەن بى­رى­گىپ, تابىس تابۋدىڭ دارا جولىنا شى­عۋى كەرەك, دەدى ول.    شەبەرلىك-ساباقتارىنىڭ ارا­سىن­­دا تازا ءدارىس وقۋلار دا بولىپ تۇردى. ما­سەلەن, اقش-تىڭ اتاقتى «لوس-اندجەلەس تايمس» گازەتىنىڭ بۇرىنعى ۆي­تسە-پرەزيدەنتى, ال قازىر «Newseum» اتتى جۋر­ناليستيكا مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى شەل­بي كوففي «جاڭالىقتار تا­ري­حىنىڭ بەس عاسىرى» دەگەن تا­قىرىپتا تاماشا ءدارىس وقىدى. سا­نالى ادامداردىڭ العاشقى كۇن­نەن جاڭالىققا قۇمارلىعى, سو­نىڭ ار­قاسىندا ونىڭ دامي تۇس­كەن­دىگى ونىڭ ءدارىسىنىڭ نەگىزگى ار­قاۋىنا اينالدى. «كىم اقپاراتقا يە­لىك ەتسە, سول الەمگە يەلىك ەتەدى» دەگ­ەن ءتامسىل قالىپتاسقانعا دەيىن-اق اقپا­راتقا دەگەن قۇشتارلىق الەمدە بەرىك ورنىققان, دەدى ول.   مەديا-فورۋمنىڭ كەشەگى كۇنىن اقش-تىڭ «Storyful» ينتەرنەت اگەنت­تى­گىنىڭ ءبولىم باستىعى توبي بوچان مەن  «Now This» ينتەرنەت-پور­تالىنىڭ باسقارۋشى رەداكتورى ۆەرشا شارما­نىڭ «ساندىق داۋىردەگى فاكتچەكينگ» شە­بەر­لىك ساباعى اياقتادى. مۇندا مەديا-تەح­نو­لوگيانىڭ جەتىستىكتەرى مەن ونىڭ كۇن­نەن كۇنگە وزگەرىسكە, جاڭا­شىل­دىق­قا اۋىسىپ بارا جاتقان سىرلارى تۋ­رالى ايتىلدى.  فورۋم رەسمي تۇردە بۇگىن  اشىلادى.  جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»