قۇلپىرعان قۇلسارى
استانادان باستاۋ الىپ, ەل كولەمىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىن تىڭداپ, بارلىق سالادا كومەكتەسۋ ءۇشىن جولعا شىققان «مەنىڭ قازاقستانىم» ۇگىت-ناسيحات پويىزى بۇرناعى كۇنى قۇلسارىعا كەلىپ جەتتى. وسى جەردە قاندىاعاشتان بەت العان پويىزدى كۇتىپ الۋشىلار دا كوپ بولدى. پويىزدى اسىعا كۇتكەن حالىق الدىندا اۋدان اكىمى راحمەتوللا نۇعىمانوۆ پەن «نۇر وتان» حدپ باستاۋىش ۇيىمىنىڭ توراعاسى مەڭدىباي حايرۋللين ءسوز سويلەپ, جۇرتشىلىق اتىنان ارنايى پويىزدى ۇيىمداستىرۋدىڭ باستاماشىسى بولعان ەلباسىنا, ءبىر ايدان بەرى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ, كومەك بەرىپ كەلە جاتقان دەنساۋلىق, الەۋمەتتىك قورعاۋ, قارجى جانە زاڭ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە العىس سەزىمدەرىن ءبىلدىردى.
ءيا, ايتسا ايتقانداي, ءتورت كۇننەن بەرى اتالعان پويىزدىڭ قۇرامىندا بولىپ, ءار جەرگە ايالداپ, حالىقتىڭ تۇرمىسىمەن جەتە تانىسىپ, جۇرتشىلىققا قولدان كەلگەنشە كومەگىن بەرىپ جاتقان مينيسترلىكتەر وكىلدەرىنىڭ جۇمىسى ەل باسقارىپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ وسىنداي العىسىنا تۇرارلىق. وسى كۇنى سالتاناتتى شارادان سوڭ, ولار ادەتتەگىدەي تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن حالىققا ءوز كومەكتەرىن كورسەتۋدى جالعاستىرىپ, ىسكە كىرىسىپ كەتتى. مۇندا ارنايى پويىز بەن جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن جانە وبلىستىڭ دارىگەرلەرى اۋداندىق اۋرۋحانادا حالىقتى قابىلداسا, باسقا سالالاردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءمادەنيەت ۇيىندە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەكتەسۋ, قۇقىقتىق جانە زاڭدىق كەڭەس بەرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋ, نەسيەلەندىرۋ بويىنشا كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
قابىلداۋ بولىمدەرىندەگى حالىق سانىندا ەسەپ بولمادى. ماسەلەن, اۋداندىق اۋرۋحانادا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى ەرنار مىرزاقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قاندىاعاش قالاسىندا ماماندار 530 اداممەن كەزدەسىپ, ءدارىگەرلىك كومەك بەرسە, وسىنداعى قابىلداۋلاردا ءدارىگەرلەر كەڭەس سۇراپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ بارىنە قولدا بار مۇمكىندىكتىڭ ءبارىن جاساپ وتىردى. ال مادەنيەت ۇيىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە بايلانىستى وتكەن كەزدەسۋدە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنەن بولىنگەن مامان راۋشان كوشكىنبەكوۆا ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك كومەك, زەينەتاقى مولشەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى قارادى. وسىنىڭ الدىندا قاندىاعاش قالاسىندا ونىڭ قابىلداۋىندا 30 ادام بولعان ەدى. سول كەزدەسۋدە مينيسترلىك مامانى مۇگەدەك ازاماتتارعا 50 000 تەڭگە كولەمىندە قارجى اۋدارىپ بەرۋ ماسەلەسىن شەشكەنىن بىلەمىز. قۇلسارىداعى قابىلداۋىندا دا ول وزىنە ەڭبەككە جارامسىزدىعىنا بايلانىستى كومەك سۇراپ كەلگەن ازاماتتارعا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, بالالار جاردەماقىسى مەن زەينەتاقىنى كوبەيتۋ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ بويىنشا ماسەلە كوتەرگەن اۋدان تۇرعىندارىنا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردىڭ جولىن كورسەتىپ, حالىقتىڭ ءوز قۇقىقتارىن ءبىلۋ ءۇشىن زاڭ كەڭەستەرىن بەردى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا جانە قۇلسارىنىڭ قالا مارتەبەسىن الۋىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي اۋدان ورتالىعىندا دا زامانعا ساي اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ جاسالىپ جاتقانى كوزگە ۇرادى. وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆتىڭ قولداۋىمەن قۇلسارىنى اتىراۋدان كەيىنگى ءساۋلەتتى دە داۋلەتتى قالاعا اينالدىرۋ ماقساتىندا ەڭ الدىمەن اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋ قولعا الىنعانى كورىنىپ تۇر. ول «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ «يگىلىك» باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ, جىل سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. اۋدان بويىنشا گاز قۇبىرىن تارتۋ, حالىقتى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جاعى تولىق شەشىلگەن ەكەن. ال قالانىڭ كوشەلەرى تۇگەلدەي اسفالتتالىپ, تروتۋارلار توسەلىپ, كوشەلەرى القىزىل گۇلدەرمەن بەزەندىرىلىپ, جاسىل كوشەتتەر بوي كوتەرگەن. قالادا ءتىپتى بۇرىن-سوڭدى تاس جول كورمەي, ميداي بالشىققا باتىپ جاتاتىن شاعىن اۋداندار مەن ۋچاسكەلەرگە اسفالت توسەلىپتى. سوعان تۇرعىنداردىڭ ءبىر جاساپ قالعانىن كورۋگە بولادى. جەرگىلىكتى حالىقتى تاعى ءبىر قۋانتاتىنى, قۇلسارىدا جاڭا ورتا مەكتەپ, جاڭا مادەنيەت ءۇيى, بالاباقشا عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلىپتى. تاياۋ ۋاقىتتا ەكى قاباتتى اۋداندىق ەمحانا قۇرىلىسى اياقتالماق. وسىنداعى وكپە اۋرۋلارى اۋرۋحاناسىنىڭ دا جاڭادان سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى كوپ ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋىنا سەبەپ بولارى ءسوزسىز.
اتىراۋ وبلىسى.
* * *
بەرەكەلى بەينەۋ
كەشە اۋدان ورتالىعى – بەينەۋ سەلوسىنىڭ تەمىر جول ۆوكزالىندا پويىز دەلەگاتسياسىن كۇتىپ العان حالىقتىڭ سانىندا ەسەپ بولمادى. سالتاناتتى شارادا ۇلكەن جولعا شىققان ازاماتتارعا دەگەن حالىقتىڭ جىلىلىعى, قۋانىشى سەزىلىپ تۇردى. وسى جەردە پويىزدى اسىعا كۇتكەن جۇرتشىلىقتىڭ الدىندا اۋدان اكىمى باسشى ءازىرحانوۆ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى دۇيسەن كوشەروۆ ءسوز سويلەپ, استانادان ات تەرلەتىپ كەلگەن قاۋىمعا ريزاشىلىقتارىن بىلدىرسە, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ استانا قالالىق فيليالى الەۋمەتتىك باستامالاردى تالداۋ جانە بولجاۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قازبەك قازىكەنوۆ ارنايى پويىزدىڭ ماقسات-مىندەتىن ايتىپ ءوتتى.
بەينەۋ اۋىلىندا ارنايى سالا ماماندارى قاتىسقان قوعامدىق قابىلداۋلار جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ, حالىقتىڭ دا, پويىز دەلەگاتسياسىنىڭ دا كوڭىلىنەن شىقتى. بيىل اۋدانعا 39 جىل تولادى ەكەن. قازىر بەينەۋ اۋىلىنىڭ كىرپىشى قالانعان كەزدەن بەرى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جۇمىستاردىڭ ىستەلىنگەنى كورىنىپ تۇر. اۋداندا 53 000 ادام تۇرسا, بەينەۋ اۋىلىندا حالىقتىڭ سانى 35 000-نان اسادى. وسى جەردە اۋدان اكىمى باسشى ءازىرحانوۆتىڭ 20 جىلدان بەرى اتقارعان جۇمىسىن اتاپ ءوتۋ ءجون. 1991 جىلى اكىم بولىپ كەلگەلى بەرى باسشى ايجاناق ۇلى ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرىپتى. بۇگىندە بۇل اۋدان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, حالىقتىڭ تۇرمىستىق دەڭگەيى جوعارى وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالادى ەكەن. سوندىقتان دا ونى جۇرتشىلىق بەرەكەلى بەينەۋ دەپ تەگىن ايتپاسا كەرەك. اۋداندا نەگىزىنەن مۇناي-گاز سالاسى جاقسى دامىعان. حالىقتىڭ ءبارى جۇمىسپەن قامتىلعان. ال اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى ەرەكشە. كوشەلەر تولىعىمەن اسفالتتالىپ, بەزەندىرىلگەن. ءبىر اتاپ وتەتىن نارسە, قازىر بەينەۋ اۋدانى ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. اۋدان ورتالىعىنىڭ وزىندە 11 ءبىلىم ورداسى جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ىشىندە ليتسەي وقۋشىلارى سوڭعى 10 جىلدا 24 التىن بەلگىنى يەلەنسە, 2008-2009 جىلدارى چەحيانىڭ پراگا قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق عىلىمي جوبالار بايقاۋىندا اعىلشىن تىلىنەن كۇمىس مەدال, بيولوگيا پانىنەن قولا مەدال, 2009-2010 جىلى كيپر رەسپۋبليكاسىندا سالتانات ورداباەۆا ەسىمدى وقۋشى اعىلشىن تىلىنەن جەڭىمپاز بولىپتى. 2010-2011 وقۋ جىلىندا ۆەنگريانىڭ بۋداپەشت قالاسىندا وتكەن بايقاۋدا بيولوگيا پانىنەن راحىم بايبوز التىن مەدالدى جەڭىپ العان. بەينەۋ ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى تاڭات امالباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم ورداسىنىڭ وقۋشىلارى رەسپۋبليكالىق پاندىك وليمپيادالاردا 2008-2009 جانە 2009-2010 وقۋ جىلىندا قۇقىق ءپانى بويىنشا الىشەر تاعابەردى ەكى جىل قاتارىنان التىن مەدالعا جانە تاريح پانىنەن نۇربەك ساعيدوللاەۆ كۇمىس مەدالعا يە بولعان. 2010-2011 وقۋ جىلىندا قۇقىق ءپانى بويىنشا الىبەك تاعابەردين مەن قازاق ءتىلى پانىنەن اسەل اسانوۆا كۇمىس مەدالدى يەلەندى. وسى اۋدانداعى بەينەۋ گيمنازياسىنىڭ وقۋشىسى ازات مۇحامەديەۆ 2010-2011 وقۋ جىلىندا رەسپۋبليكالىق پاندىك وليمپيادادا تاريح پانىنەن التىن مەدالعا يە بولىپ, ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساتىسىنىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشىنىڭ يەگەرى اتاندى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
داستان كەنجالين.