حاكىم ابايدى تەبىرەندىرگەن ماحاببات ادام قاسيەتىنىڭ اسىل شىڭى دەسەك, قازاقتىڭ باس اقىنى بۇل ارادا ەت پەن تەرىنىڭ اراسىنداعى اسىرە قىزىعۋشىلىقتى ەمەس, اردىڭ ءىسى بولاتىن ادال ماحابباتتى ايتىپ وتىرسا كەرەك. ال وسىنداي ماڭگىلىك ماحابباتتان عانا ءومىردىڭ ءمانى كىرەتىنىنە قۋاندىر مەن قۇرالاي بايمەنوۆتەردىڭ تاعدىرى دالەل.
اڭگىمەنىڭ القيسساسىنان باستايتىن بولساق, ولار و باستان ءبىرى ءۇشىن ءبىرى جاراتىلعانداي كورىنەدى دە تۇرادى ماعان. قۋاندىر قوبدا اۋىلىندى تۋىپ-ءوسىپ, ەڭبەك جولىن سول كەزدەگى اۋداندىق «سەلحوزتەحنيكادا» جاس مامان بولىپ باستاپ, ماي-عا اۋىسىپ, ونىڭ باسشىلىعىنا كوتەرىلگەن كەزى-تۇعىن. كورشىلەس ورىنبور وبلىسىندا تۇرعان قۇرالايدىڭ اتا-اناسى وسى قوبدا اۋىلىنا قونىس اۋدارعان-دى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكەۋى كورشى تۇردى. اندە ايتىلاتىنداي, «كورشىنىڭ قىزى كەرەمەت ەدى». ەلىكتىڭ لاعىنداي ادەمى دە سۇيكىمدى قىزدان اۋىلدىڭ ءجىگىتتەرىنىڭ نەبىر سەن تۇر, مەن اتايىندارى ءۇمىتتى بولاتىن. ورىس جەرىندە ءوسىپ, شەتتە ءجۇرىپ, نامىسىن جىبەرمەۋگە داعدىلانعان, تال بويىندا ءبىر ءمىنى جوق ارۋ قىز تالايىنىڭ تاۋىن قايتارعان. بىراق, كورشىنىڭ ۇلى عانا ءۇيدىڭ ىرگەسىنەن ءارلى-بەرلى وتكەندە كوز قيىعىن دا سالمايتىن سياقتى. تابيعاتىنان وجەت قۇرالايعا بۇل ۇناي قويمادى. ءبىر كۇنى كورشىنىڭ اۋلاسىنداعى قۇدىقتان سۋ الۋدى سىلتاۋراتىپ جەتىپ بارماسى بار ما. قۇدىقتىڭ قۇلاعىن باسۋعا ءالى كەلمەگەن ول اۋلادا جۇرگەن قۋاندىرعا كومەكتەسىپ جىبەرۋىن سۇرادى. ءسويتىپ, تانىستىق باستالىپ كەتتى. العاشقىدا باستاۋىش سىنىپتىڭ مۇعالىمى بولعان قۇرالاي اۋداندىق پيونەرلەر ۇيىنە قىزمەتكە اۋىسىپ, كوپ كەشىكپەي ونىڭ ديرەكتورلىعىنىڭ تىزگىنىن قولىنا الدى. قۇرالاي مەن قۋاندىردىڭ وسى تانىستىعى دوستىققا, دوستىعى شىنايى ماحابباتقا ۇلاستى. كىندىكتەن جالعىز قۋاندىردىڭ اناسى ايمان شاڭىراققا التىن اسىقتاي قۇرالاي كەلىن بولىپ ءتۇسكەندە, جانى قالمادى, جالعىزىنا وسىنداي قىزدى جولىقتىرعان تاعدىرعا مىڭ تاۋبە ايتتى. ومىرگە دانيا مەن ارمان كەلگەندە قارت انانىڭ توبەسى كوككە جەتتى. ايمان اجە ولاردى باۋىرىنا باسىپ, باعىپ-قاقتى. جاس جۇبايلاردىڭ ءوز كاسىپتەرىمەن اينالىسۋلارىنا جاعداي جاسادى.
كوپشىلىك شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا كەلگەندە جانىپ كەتەتىن قۇرالاي باسشىلاردىڭ نازارىنا ىلىگىپ, ابىروي بيىگىنە كوتەرىلە باستادى. ادالدىعىمەن ارىپتەستەرى اراسىندا بەدەلگە يە بولعان قۋاندىر دا قاتارىنىڭ الدى بولدى. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تىزەگە سالۋىمەن زاڭسىز جۇمىستان شىعارىلىپ قالعاندا دا قۇرالاي قۇراق ۇشىپ جۇگىردى. «اققا قۇداي جاق» دەگەن ەمەس پە, ارتىنان ءبارى ورنىنا كەلدى. الايدا ەندى ىستە بەرەكە بولمايتىنىن ءتۇسىنگەن جاس جۇبايلار كوپ ويلانباستان ونەركاسىبى دامىپ كەلە جاتقان وكتيابر (قازىرگى مۇعالجار) اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاندىاعاش قالاسىنا قونىس اۋداردى. قۋاندىرعا اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى كۇزەت قىزمەتىنە باسشىلىق جاساۋ ۇسىنىلدى. قۇرالايدىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن, ىسكەرلىگىن, قانداي ورتانى دا ءۇيىرىپ اكەتەتىن قاسيەتىن اڭعارعان اۋدان باسشىلارى اۋداندىق ءمادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورلىعى قىزمەتىن سەنىپ تاپسىرادى. بۇل جۇمىستى دا ۇرشىقشا ءۇيىرىپ اكەتكەن جاس كەلىنشەك جۇمىستىڭ قىزىعىنا ەندى قانىعا باستاعان كەز ەدى ول. اتتەڭ, سول ءبىر قايعىلى وقيعا بولماعاندا قۇرالاي بازاربايقىزى قانشا شارۋانىڭ باسىن قايىرار ەدى دەپ ويلايسىڭ قازىر.
قارا التىندى وڭىرگە كسرو مۇناي جانە گاز ءمينيسترى كەلەتىن بولىپ, سولارعا مادەني قىزمەت كورسەتۋگە جولعا شىققان قۇرالاي مىنگەن «ۋاز» اۆتوكولىگى اۋدان ورتالىعىنان شىقپاي جاتىپ بيىكتىگى 8 مەتر كوپىردەن اۋدارىلىپ كەتەدى.
– ماعان قۇرالايدىڭ جول اپاتىنا ۇشىراعانىن ماي-دىڭ جىگىتتەرى حابارلادى. ءتوبەمنەن جاي تۇسكەندەي بولدى. جول اپاتىنا ۇشىراعان قۇرالايدى باستاپقىدا اۋداندىق اۋرۋحاناعا جەتكىزگەنمەن, مۇنداعىلاردىڭ كۇشى جەتپەيتىنى بەلگىلى بولعاندىقتان, وبلىس ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا تىكۇشاقپەن اكەلدى. اتام بازارباي ەكەۋمىز كوز ىلمەستەن ءۇش كۇن بويى ەسىنەن تانىپ جاتقان قۇرالايدىڭ قاسىندا بولدىق. باسىنان قاتتى جاراقات العان ەكەن. سىنعان ەكى قابىرعانى دارىگەرلەر الىپ تاستادى, بۇعانا مەن سول تىزەسى, ەڭ جامانى, ومىرتقا سىنعان. وسىلاردىڭ بارىنە وتا جاساۋعا شىداۋ ءۇشىن قانشا جىگەر كەرەك دەسەڭشى. ال, قۇرالاي شىدادى. ەسىن جيعان بويدا اينا مەن ەرىن دالابىن اپەرشى دەگەنى بار ەمەس پە. مەن ونىڭ قايراتتى, وزىنە ءوزى سەنىمدىلىگىن بىلگەنمەن, مۇنىسىن العاشقىدا تۇسىنبەي قالدىم, سويتسەم, قانشا جان ازابىن تارتىپ جاتسا دا ەشكىمگە قينالعانىن بىلدىرمەگەندەگىسى ەكەن, –دەيدى قۋاندىر سول ءبىر جانىن جۇدەتكەن ساتتەردى ەسكە الىپ.
اۋرۋحانا توسەگىنە ءتورت اي تاڭىلعان قۇرالايدى قۋاندىر ۇيگە كوتەرىپ الىپ كەلدى. كۇنى كەشە عانا ءوز اياعىمەن جۇرگەن كەلىنشەگىن وسىلاي سال بولىپ قالادى دەپ ويلاپ پا. ارينە, دارىگەرلەر ەندى اياعىنان باسا المايدى, كەرەك دەسەڭ مۇلدەم جاتىپ تا قالۋى ءمۇمكىن دەپ الدەنەشە ەسكەرتكەن. ءتىپتى ەر ادامعا ماسىل بوپ, سال بولىپ جاتقان ايەلدەن نە ءۇمىت دەپ تۇڭىلدىرگەندەرى دە جوق ەمەس. قۋاندىر بولسا سونىڭ بارىنە كوڭىلى سەنبەدى, قۇلدىراڭ قاققان قۇرالايى ەرتەڭ اياعىنا ءمىنىپ كەتەتىندەي بولدى دا تۇردى. سال بولىپ قالعان ايەلدەرىن 90 پايىزدان استام ەركەك تاستاپ كەتەدى دەگەن ءدارىگەرگە «ءسىز نە ايتىپ تۇرسىز. بۇل مەنىڭ ءسۇيىپ قوسىلعان ومىرلىك جارىم, ونى بىلاي قويعاندا كوگەنكوز بۇلدىرشىندەرىمنىڭ اناسى ەمەس پە» دەپ قايتارىپ تاستادى. بارلىق ءۇي شارۋاسىن موينىنا الدى, قىزمەتىن دە تاستاعان جوق. بۇل جولدا اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك الەكساندر شۆەدكو سياقتى اسىل ازاماتتار قول ۇشىن سوزدى. توسەككە تاڭىلعان كەلىنشەگىنە, بالالارىنا قاراۋعا جاعداي جاسادى. «باسقا تۇسسە باسپاقشىل» دەگەندەي, تاماق ءپىسىرۋ, كىر جۋ دەگەندى ءاپ-ساتتە ۇيرەنىپ الدى. قۇرالايدىڭ كۇتىمىنە دە ۋاقىت تاپتى. قويار دا قويماي ءجۇرىپ قولاربا تاۋىپ اكەلدى. قۇرالايدىڭ كوڭىلىنە كەلىپ قالا ما دەپ وعان اۋەلى ءوزى وتىرىپ, قالاي باسقارۋ كەرەكتىگىن دە ۇيرەتتى. ونىڭ ەندىگى بار ارمانى قايتكەندە دە جان جارىن قاتارعا قوسۋ بولدى. گەرمانياعا اپارىپ ەمدەتۋگە تالاپتانىپ ەدى, قارجى تاپتىرمادى, مۇنايشىلاردىڭ ءوزى يىلە قويمادى. سودان قاراعاندىداعى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا اپاردى, ەمدەگەن ۋاقىتتا ءوزى قاسىندا بولىپ, اس-سۋىن دايىنداپ, كۇتىمىنە قارادى. مۇنداعىلار قۇرالايدىڭ قاسى مەن قاباعىنا قاراۋدان تالمايتىن قۋاندىرعا ريزا بولدى. قۋاندىر بۇدان كەيىن تالاي جەرگە اپاردى ارقالاپ, الايدا ناتيجە بولمادى. بىراق, جانسەرىگىنىڭ مەن ەندى قولارباعا تاڭىلىپ قالدىم دەپ ەڭسەسى تۇسكەن ەمەس. قايتا جىگەرلەنىپ, سەن باردا, بالالار باردا مەن باقىتسىز ەمەسپىن دەپ ومىرگە قۇشتارلىق تانىتتى.
– مەن جول اپاتىنا ۇشىراعاندا قۇدايدان ىشتەي تەك امان قالسام ەكەن دەپ تىلەپ جاتتىم. ال جاراقاتتارىم جانىمدى قانشالىقتى سىزداتسا دا شىداۋىم كەرەك دەگەن ماقسات قويدىم الدىما. اۋرۋىمدى ەلەمەس ءۇشىن پالاتادا ءان سالاتىنمىن, قانشا اۋىرسا دا ەشقانداي ەمنەن باس تارتپادىم. ەڭ باستىسى مەن قانداي جاعدايدا دا قۋاندىردىڭ قاسىمنان تابىلاتىنىنا قۇدايداي سەندىم. يمانداي شىنىم, مەنى تاستاپ كەتەدى-اۋ دەگەن وي ەشقاشان قىلاڭ بەرگەن ەمەس. مەن ونىڭ ماحابباتىنا, ادالدىعىنا, ازاماتتىعىنا كامىل سەنىمدى بولدىم, – دەيدى قۇرالاي بازاربايقىزى.
– وي نەسىن ايتاسىڭ, قۇدايعا شۇكىرشىلىك قوي. ول كەزدە ەسەڭگىرەپ قالدىق ەمەس پە. جالعىز ۇلدىڭ جان جارى مۇنداي كۇيگە ۇشىرايدى دەپ كىم ويلاعان. تەك جانى امان قالسا دەگەن تىلەۋمەن وتىردىق. قۇداي تىلەكتى بەردى. قۇرالاي كەلىنىم ەمەس قىزىمداي عوي, وسى شاڭىراققا تۇسكەلى بىرگە 35 جىلدا ءبىر ارتىق ءسوزىن ەستىمەدىم. جانى جايساڭ, مەيىرىمدى بالا. اپالى-سىڭىلىدەي سىرلاساتىنىمىز دا بار, – دەپ سوزگە ارالاستى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسقان ايمان كەيۋانا. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىنداعى ماحابباتتىڭ ساۋلەسى ەنە مەن كەلىن اراسىندا شۇعىلالى شۋاققا اينالعانى قانداي جاراسىمدى.
ومىرگە قۇشتار قۇرالاي ءتورت قابىرعاعا قاراپ جاتا بەرۋگە ارلاندى, قايراتتاندى. جولداسىنىڭ الاقانىنا سالىپ ايالاعانى, ءوزىنىڭ ومىرگە ىڭكارلىگى ونى تىنىش جاتقىزبادى, قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاسۋعا يتەرمەلەدى. قاندىاعاشتا تۇرعاندا تالاي شارۋانىڭ باسىن قايتاردى. جەرگىلىكتى تەلەديداردان حابار دا جۇرگىزدى. قۋاندىر بولسا كەلىنشەگىنىڭ بوركەمىك جان ەمەس ەكەنىنە ريزا بولدى.
بايمەنوۆتەر 1997 جىلى اقتوبە قالاسىنا قونىس اۋداردى. كەلە ءوزى سياقتى باقىتسىزدىققا ۇشىراعانداردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسا باستادى. ەكى جىلدان كەيىن «اقتوبە قالاسى سال اۋرۋلارىنا شالدىققان ازاماتتار قوعامىنىڭ» تۇساۋىن كەستى. قۇرالاي بايمەنوۆا قوعامنىڭ ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ پروبلەماسىنا ەنجارلىعىن جويۋعا كۇش سالدى. ارينە, بۇل جولدا ءبارى وپ-وڭاي بولا قويعان جوق. جولداسى قۋاندىر جەكە كولىگىمەن انا مەكەمە, مىنا شەنەۋنىككە كوتەرىپ اپارىپ, قاسىنان تابىلدى. ءسويتىپ, قوزعاۋسىز جاتقان مۇگەدەكتەر ماسەلەسىنىڭ تالاي جىلدان بەرى سىرەسكەن سەڭى سوگىلە باستادى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ العاشقى باس قوسۋىن ۇيىمداستىرۋ, «قول ارباداعى ارۋلار» بايقاۋىن, مۇگەدەك بالالار اراسىندا «سينيايا پتيتسا» شىعارماشىلىق فەستيۆالىن وتكىزۋ, ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ۆولەيبولمەن شۇعىلدانۋىنا جاعداي تۋعىزۋ جانە باسقا اكتسيالار قۇرالاي بايمەنوۆانىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلدى. اقتوبە قالاسىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان ءبىر كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, ولاردى باراتىن جەرىنە جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتالعان كوپ ورىندىق جەڭىل تاكسي ءبولىندى. سوڭعى سالىنعان نىساندار مۇگەدەكتەردىڭ كىرىپ-شىعۋىنا ىڭعايلى پانتۋسپەن جابدىقتالدى. وسىنىڭ ءبارىنە قۇرالاي بايمەنوۆا ءوزى ۇيىتقى بولدى. راس, وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ ونىڭ ۇسىنىستارىن ۇدايى نازاردا ۇستاپ, قولداپ وتىردى. ءوڭىر باسشىسى ارقاشان مۇگەدەكتەردىڭ پروبلەماسىنا وڭ قاراپ, قامقورلىعىن اياعان ەمەس. «اقتوبە قالاسىنداعى سال اۋرۋلارىنا شالدىققان ازاماتتاردى قورعاۋ» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ءتورايىمى قۇرالاي بايمەنوۆا قاراقان باسىنىڭ قامىنان گورى قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن قارىپ جاندارعا جانى اشيدى.ونىڭ ارالاسۋىمەن قانشاما ادامنىڭ تۇرمىستىق ماسەلەلەرى شەشىلدى. بۇل ارباعا تاڭىلسا دا ارمانىن جوعالتپاعان كەلىنشەكتىڭ اتقارعان شارۋالارىنىڭ تولىق ەمەس ءتىزىمى عانا. قۇرالاي جاساعان جۇمىستاردى ون ەكى مۇشەسى تۇگەل اتپال ازامات تا جۇزەگە اسىرا الماس ەدى. كەيدە وسىنداي قۋات, وسىنداي قۇشتارلىق تال بويىنا قالاي سىيىپ تۇر دەپ تاڭداناسىڭ.
قازىر قۇرالاي يناباتتى كەلىن, باقىتتى انا عانا ەمەس, نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان اجە دە. ول وسىنداي باقىتقا قولى جەتكەنى جولداسى قۋاندىردىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتۋدان جالىققان ەمەس. قاسى مەن قاباعىنا قارايتىن قۋاندىرى باردا ارتىنا الاڭدامايدى. ونىڭ ۇستىنە قىزى دانيا دا, ۇلى ارمان دا ءوز جولىن تاپتى. سوعان شۇكىرشىلىك ەتەدى.ەڭبەگى ەلەنىپ «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى, ەلباسىنىڭ العىس حاتىنا يە بولدى. وبلىس اكىمى ول باسقاراتىن ۇيىمعا «ۆولگا» كولىگىن سىيعا تارتتى. ءوزى بولسا قازىر اقتوبەدەگى بەلسەندى دە بەلگىلى ادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە جۇرتشىلىققا تانىمال.
جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ سوڭعى بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە «ماحاببات – اقىلدىڭ, ويدىڭ, سەزىمنىڭ, ەڭ باستىسى – سەنىمنىڭ تۇتاس بىرلىگى» دەگەن ەكەن. مەن ءبايمەنوۆتەر وتباسىن ماحابباتتىڭ شۋاعى جىلىتىپ تۇرعانداي سەزىندىم. قۇرالاي دەپ قۇراق ۇشقان قۋاندىردى, ەنەسىنە ەركەلەگەن كەلىندى, كەلىنىن قىزىنداي قۇرمەتتەگەن ەنەنى, اناسىن ءماپەلەگەن بالالارىن كورىپ بۇلاي ويلاماسقا شاراڭ جوق. قانداي تاقسىرەت تارتساڭ دا, قانداي ازاپتى ارقالاساڭ دا ماحابباتتىڭ قۋاتى سونىڭ ءبارىن جەڭىلدەتەتىنىنە كامىل سەندىم.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.