ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى, جۇرتتىڭ جەتەكشىسى بولعان الاش ارىستارىنىڭ العا قويعان ماقساتى, كوزدەگەن جەرى, دىتتەگەن مۇراتى تاۋەلسىزدىك ەدى. ءتاۋەلسىزدىك جولىندا كۇرەسكەن ۇلىلارىمىزدىڭ كوش باسىندا «قازاقتىڭ – قازاقستاننان باسقا وتانى جوق» دەپ قايمىقپاي ايتقان ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۇرعانى انىق. ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى مەن سول ۇلت اسىلىنىڭ 145 جىلدىعىنا ارنالعان «الاش مۇراتى جانە تاۋەلسىز قازاقستان» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا كەشە ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءوتتى. مۇنداي القالى باسقوسۋعا «نۇر وتان» حدپ, «ازاتتىق» – «ازات ەۋروپا», ازاتتىق راديوسىنىڭ قازاق رەداكتسياسى, «اباي.kz» اقپاراتتىق پورتالى جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ۇيىتقى بولدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا الاش تۋرالى تىڭعىلىقتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارى, سىرىم جانە نۇرىم بوكەيحانوۆتار, وزگە دە ازاماتتار, وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار قاتىستى. بۇلاردىڭ اراسىندا اقش-تان, جاپونيادان, رەسەيدەن, چەحيادان, موڭعوليادان كەلگەن قوناقتار دا بار.
العاشقى ءسوزدى «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى ەرلان قارين الىپ, ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىز تۋرالى جان-جاقتى ايتا كەلىپ, تاۋەلسىزدىك كەنەسارى, ءاليحان, احمەت, مۇستافا, سماعۇل, مىرجاقىپ, ماعجان, شاكارىم جانە ءتۇرلى ءداۋىرلەردە قۇربان بولعان باسقا دا ۇرپاقتاردىڭ اڭساعان ارمانى ەدى. سول ەركىندىككە جەتكىزگەن قازاقتىڭ ءورشىل رۋحى. بۇل رۋح قار جامىلىپ, مۇز توسەنسە دە كەڭەس يمپەرياسىنا قارسى شىققان جەلتوقساندىقتاردى دا جاسقاندىرا المادى. ءسويتىپ, قازاق قامىنداعى ازاتتىق رۋح 1991 جىلى تاۋەلسىزدىككە باستاپ اكەلدى, دەپ ەل ءۇشىن, ەل تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەن ارىستاردىڭ ءبىرى ءاليحان ءبوكەيحانوۆ ەكەنىن قاداپ ايتتى. وسىنداي بولمىسى بولەك, ءبىتىمى ەرەن, تۇلعاسى بيىك, تۇعىرى مىقتىلاردى جاڭعىرتۋ ارقىلى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ بويىنا وتانشىلدىق سەزىمدى سىڭىرۋگە بولاتىنىن دا نازارعا سالدى.
بۇدان كەيىنگى ءسوزدى الاشتانۋشى, كورنەكتى عالىم ت.جۇرتباي الىپ, الاش كوسەمى تۋرالى ارنايى كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋ قازاقستاننىڭ ساياسي پارتياسىنىڭ قۋات الىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەيدى. بۇل ۇلكەن ۇلتتىق جۇبانىش, ۇيىمداستىرۋشىلارعا مىڭ العىس دەي كەلىپ, بوكەيحانوۆ جانە ۇلتتىق بىرلىك يدەياسى تۋرالى وي ءوربىتتى. ال ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ە.سىدىقوۆ الاش جانە قازىرگى زامان تۋرالى اڭگىمە قوزعاپ, ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ سالتانات قۇرۋى تۋرالى بايلانىپ, بايىپتالىپ الاش قوزعالىسىنىڭ تابيعاتىن, تاعىلىمىن ايقىنداۋ جولىندا اتقارىلۋعا ءتيىس بەس ۇسىنىسىن جۇرت تالقىسىنا سالدى. ماسكەۋدەن كەلگەن پروفەسسور د.امانجولوۆا بوكەيحانوۆتىڭ ساياسي ساباقتارى, جاپونيالىق پروفەسسور توموحوكي ۋياما ءاليحان مەن ونىڭ زامانداستارىنىڭ ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى حالىقارالىق احۋالدى ۇعىنۋى, اقش-تان كەلگەن كارنەگي كورىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, ورتا ازيا بويىنشا ساراپشى مارتا بريل ولكوتت الاش جانە ءاليحان جايلى وي قوزعاپ, قازاقستاننىڭ ءوتكەنى مەن بۇگىنگىسىنە توقتالدى. «ازاتتىق» راديوسىنىڭ پراگاداعى ءتىلشىسى س.اققۇل ۇلى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ۇلت كوسەمى بولارلىق ۇلگىسىن تىلگە تيەك ەتسە, پروفەسسور د.قامزابەك ۇلى ءاليحان جانە ۇلت رۋحانياتى, پروفەسسور ب.اياعان ءاليحاننىڭ اسقاق ارمانى, ح.ءابجانوۆ بوكەيحانوۆ ۇلت زيالىلارىنىڭ كوشباسىندا تۇرعانى تۋرالى تالداۋلار جاسادى.
بۇدان كەيىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار سەكتسيالاردا ءتاۋەلسىزدىك جانە ءاليحان ءبوكەيحانوۆ دەگەن تاقىرىپتار بويىنشا جۇمىس جاسادى. وسى جيىننىڭ اياسىندا الاش ارىسىنىڭ «ءاليحان بوكەيحان. شىعارمالارىنىڭ تولىق جيناعى – پولنوە سوبرانيە سوچينەني» دەگەن 7 تومدىق كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. سول سەكىلدى ءاليحان ءبوكەيحانوۆ پەن ونىڭ «الاش قوزعالىسىنداعى ۇزەڭگىلەستەرىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى مۇراعات قۇجاتتاردىڭ, تاريحي دەرەكتەر مەن جادىگەرلەردىڭ جانە سۋرەتتەردىڭ كورمەسى ءوتتى.
سۇلەيمەن مامەت.