سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان شىققان اۋىر اتلەت ايدار قازوۆ جاقىندا دوحادا ازيا كۋبوگىن جەڭىپ الىپ, ءوزىنىڭ بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن سپورتشى ەكەنىن تانىتتى. ءبىز سول جارىستان ورالعان اۋىر اتلەتيكادان وبلىس قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى ەرىك الىباەۆقا جولىعىپ, ءوز جانكۇيەرلەرىنە قۋانىش سىيلاپ جۇرگەن جەرلەسىمىزدىڭ سپورتتىق جولى مەن بابى جايلى اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ەرىك, ايداردى قاي ۋاقىتتان بەرى بىلەسىز؟
– ونىڭ تاريحى ارىدەن باستالادى. 1986 جىلى مەنى ۆوزۆىشەن (قازىر م.جۇماباەۆ) اۋدانىنىڭ الەكساندروۆكا ورتا مەكتەبىنە ديرەكتور ەتىپ جىبەردى. وسىندا 2007 جىلى اۋىر اتلەتيكا زالىن اشتىم. باستاپقىدا 50-گە تارتا بالا كەلگەنىمەن, كەيىن ۇشتەن ءبىرى عانا قالدى. ءويتكەنى, تىنىمسىز جاتتىعۋلارعا مىقتىنىڭ مىقتىسى عانا شىدايتىن. ولاردىڭ ىشىنەن قۇيتاقانداي ايدار نازارىمدى بىردەن اۋداردى. ول بىردە-ءبىر جاتتىعۋدان قالمايتىن. ايتقان اقىل-كەڭەستەردى مۇلتىكسىز ورىندايتىن. 6-سىنىپتا وقيتىن ونىڭ سالماعى 27 كيلو عانا تارتقانىنا قاراماستان, وزىنەن ۇلكەن سىنىپتاستارىنان ءالدى بولاتىن.
– اۋىر اتلەتيكا ۇيىرمەسىن اشۋعا نە تۇرتكى بولدى؟
– 1979 جىلى پەتروپاۆل پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, ءبىرىنشى كۋرستان باستاپ اۋىر اتلەتيكامەن شۇعىلداندىم. 1983 جىلى جاس مامان رەتىندە اۋىلعا جىبەرىلىپ, قارادومالاق بالالاردىڭ ىنتا-جىگەرىن وياتايىن دەگەن نيەتپەن سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ دامۋىنا قال-قادەرىمشە ۇلەس قوسۋعا تىرىستىم.
– سىپايىلىعىڭىزدى ءتۇسىنەمىن. الايدا, ەكىنىڭ ءبىرى تاۋە-كەل ەتە بەرمەيتىن سپورتتىڭ اۋىر تۇرىنە قازاقتىڭ بالاسىن 10 جىل بويى تىنىمسىز باۋلىپ, اتاعىن شارتاراپقا تانىتقان ءۇيلى-باراندى ازامات باسپاناسىز ءجۇر دەگەندى باسقالاردان ەستىپ, سەنە الماي وتىرمىن.
– ءۇش جىلدان بەرى كەلىنشەگىم ەكى بالامىز بار, پاتەر جالداپ كەلەمىز. مەنى قويىڭىزشى, بارىنەن دە ايماق باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن 2015 جىلى قالانىڭ ورتاسىنان ايدارعا ەكى بولمەلى پاتەردىڭ بەرىلگەنىنە قاتتى قۋاندىم.
– 1985 جىلدان بەرى ءوڭىر زىلتەمىرشىلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق جارىستارعا مۇلدەم قاتىسپاعانىن, تەك ءوزىڭ 2007 جىلى تىزگىندى ۇستاعان سوڭ سپورتتىڭ وسى ءتۇرى جاندانا باستاعانىن ەسكەرسەك, قانداي دا قولداۋعا لايىقسىز دەپ ويلايمىن.
– اتام قازاق ايتپاي ما, «جۇگىرگەن المايدى, بۇيىرعان الادى» دەپ. امانشىلىق بولسا, ءبىر ءجونى بولار.
– ايداردىڭ 2017 جىلى اقش-تا وتەتىن الەم چەمپيوناتىنا قاتىساتىنى بەلگىلى. ماڭدايى جارقىراپ كەلسىن دەپ تىلەيىك. سول كەزدە باسپانا ماسەلەسى دە شەشىلىپ قالار.
– جىلى تىلەگىڭىزگە راحمەت. ءيا, كەلەسى جىلى الدىمىزدا ءۇش ءىرى جارىس تۇر. ءبىرىنشىسى – تاشكەنت قالاسىندا وتەتىن ازيا چەمپيوناتى. ەكىنشىسى – حالىقارالىق ۋنيۆەرسيادا. ءۇشىنشىسى – مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى باسەكە.
– ايداردىڭ ۇلكەن سپورتتاعى العاشقى قادامى قالاي باستالدى؟
– 2007 جىلى اۋىر اتلەتيكادان وقۋشىلار اراسىندا وبلىستىق جارىس وتەتىن بولىپ, 15 بالانى الىپ كەلدىم. مەندە ولاردى قاتىستىرۋ ەمەس, كورسىن, ءبىلسىن, ۇيرەنسىن دەگەن ءبىر عانا ماقسات بولدى. تەك ايداردى سىناپ كورۋ ءۇشىن دوداعا قوستىم. جارتى جىلدان كەيىن 34 كيلو سالماق دارەجەسىندە وبلىس چەمپيونى اتاندى. ەندى قاراڭىز, 1,5 جىلدان كەيىن سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات, ال 9-سىنىپتا سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىندادى. 2012 جىلى پراگا قالاسىندا جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ۇيىمداستىرىلعان الەم چەمپيوناتىنان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى بولىپ ورالدى. 69 كيلو سالماقتا سەرپە كوتەرۋدە 169 كيلونى كوتەردى. بۇل رەكورد ءالى كۇنگە دەيىن وزگەرىسسىز تۇر!
– بىلتىر تايلاندتا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا قاي سالماقتا كۇش سىناستى؟
– 77 كيلوعا دەيىنگى سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتىپ, چەمپيوندىق اتاقتى جەڭىپ الدى. سەرپە كوتەرۋدە – 157, جۇلقي كوتەرۋدە 194 كيلونى باعىندىردى. قىتايداعى گران-پري باسەكەسىندە ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى.
– ەرىك, جاستار اراسىنداعى تارتىس 23 جاسقا دەيىنگىلەر اراسىندا وتەتىنى بەلگىلى. ايدار 21-دە عانا. اقش-تىڭ حيۋستون قالاسىندا وتكەن ەرەسەكتەر اراسىنداعى الەمدىك دوداعا قاتىستىرۋعا جۇرەكسىنگەن جوقسىزدار ما؟
– تاجىريبە, تەحنيكا وسىنداي الامان بايگەلەردە تولىسادى, شىڭدالادى, جيناقتالادى. وسى جاعى باسا ەسكەرىلدى. ۇلكەندەرمەن ۇزەڭگى قاعىستىرۋدا وندىققا ىلىگۋى جامان ناتيجە ەمەس. سەرپە كوتەرۋدە بەسىنشى ورىن الدى.
– جاقىندا كاتاردىڭ دوحا قالاسىندا وتكەن ازيا كۋبوگىندا ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ, جەڭىستىڭ ەڭ بيىك تۇعىرىنان كورىندى.
– قوسسايىس جيىنتىعىندا 318 كيلونى ەڭسەردى. شىنىن ايتسام, جۇلقي كوتەرۋدە ءالى دە مۇمكىندىكتەرى بولعانىمەن, 140 كيلومەن توقتاۋدى ءجون كوردىك. ويتكەنى, الداعى ءىرى جارىستارعا تىنىمسىز دايىندىق كەرەك. جاراقات الىپ قالماۋ جاعىن ويلادىق.
– ايدار 8-سىنىپتان باستاپ الماتىداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان سپورت مەكتەبىندە وقۋىن دا, جاتتىعۋىن دا جالعاستىرعان ەكەن. ءبىر-بىرىڭىزدەن قول ءۇزىپ قالعان جوقسىزدار ما؟
– ەكى جاسىندا اكەسى قايتىس بولىپ, اناسىنىڭ باۋىرىندا ءوستى. ءبىر-بىرىمىزگە ابدەن باۋىر باسىپ كەتكەنىمىز سونشالىق, اكەلى-بالالىداي سىيلاسامىز. كەز كەلگەن جارىسىنان قالمايمىن. مەنىمەن اركەز اقىلداسىپ وتىرادى.
– ايداردىڭ بيىل برازيليادا وتكەن جازعى وليمپياداعا قاتىساتىنى تۋرالى كوپ ايتىلىپ, سوڭىنان پىشاق كەسكەندەي ساپ تىيىلدى. ونىڭ سەبەبى نەدە؟
– «اپام دا اڭ-تاڭ, اتام دا اڭ-تاڭ» دەمەكشى, اقش پەن تايلاندتا وليمپيالىق ويىنداردىڭ قوس ليتسەنزياسىن ۇتىپ العان ايدار جايلى ويلاسام, ءالى كۇنگە دەيىن ءىش قازانداي قاينايدى. 4 تامىزعا ريو-دە-جانەيروعا بيلەت الىپ, ۇشايىن دەپ تۇرعان جەرىمىزدەن توقتاتتى. «بارمايسىڭدار» دەگەن سۋىت حابار كەلدى. دوپينگ داۋىنا بايلانىستى ءبىر ليتسەنزيادان ايىرىلعان سوڭ ايداردى «قۇرباندىققا» شالىپ جىبەرگەن. ونىڭ ورنىنا 56 كيلو سالماقتاعى ارلي شونتەيدى ەنگىزىپ جىبەرگەن. حيۋستوندا ءبىردە-ءبىر ۇپاي الا الماعان ول ريودا دا جەرگە قاراتتى. ۇلتتىق قۇراماداعىلاردىڭ قۇرىققا سىرىق جالعاعان قۋلىقتارى اشىندىرادى.
– قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى الەكسەي ني ەمەس پە, اقتىق ءسوزدى ايتاتىن؟
– الدا الەم چەمپيوناتى تۇر, سوعان قاتىسادى, كەلەشەگى الدا سەكىلدى جۇباتۋ سوزدەرىن ماعان ەمەس, ايەلىمە جىبەرىپتى. باسقا نە ايتادى؟ بابى كەلىسكەن سپورتشىلاردىڭ باعىن قاساقانا بايلاۋ سەكىلدى قيتۇرق ۇلىقتار سپورتتا ءجيى كەزدەسەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى بۇل.
– وڭىردەگى اۋىر اتلەتيكانىڭ دامۋ باعىت-باعدارى قالاي؟
– اراداعى شيرەك عاسىرداي ۇزىلىستەن كەيىن بىردەن جارق ەتىپ كورىنۋ وڭاي ەمەس. دەسەك تە, زىلتەمىرشىلەردىڭ تەگەۋرىندى شوعىرىنىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانى ۇمىتتەندىرەدى. ونىڭ نەگىزگى بازاسى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان وبلىستىق سپورت مەكتەپ-ينتەرناتتا ورنالاسقان. 8-سىنىپ وقۋشىسى دميتري گولوۆين سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىندادى. الەكساندر تاراحتي ەل چەمپيونى اتاندى. قىزدار اراسىندا دا اۋەستەنۋشىلەر قاراسى از ەمەس. ءسوز سوڭىندا اكىمدىكپەن قاتار, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۋسلان ەسەناليننىڭ ۇنەمى قولداۋ جاساپ جۇرگەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پەتروپاۆل