كەشە استانادا «نۇر وتان» حدپ ورتالىق اپپاراتىندا پارتيانىڭ اسكەري-سپورت كلۋبتارى فەدەراتسياسى مەن قازاقستاننىڭ جاۋىنگەرلىك ونەر رەسپۋبليكالىق وداعى بىرلەسىپ, ەل ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «تەرروريزم: قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبى بويىنشا حالىقارالىق تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزدى.
كۇردەلى ماسەلەنى وزەك ەتكەن كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا 300-دەن استام ادام قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا رەسەي, ۋكراينا, يزرايل, اۋعانستان ەلدەرىنىڭ عالىمدارى مەن ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, جەتەكشى حالىقارالىق ساراپشىلار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قوعامدىق جانە ءدىني ۇيىمداردىڭ, بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ وكىلدەرى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى بار. شارانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ كەزەڭىندە ەڭ الدىمەن, تەرروريزمگە قارسى تۇرۋدىڭ يدەولوگيالىق جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت. ال ول ءۇشىن مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ, كەز كەلگەن ەلدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋ جاعدايىنا قاراماستان, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ايرىقشا ماڭىزعا يە.
كەلەلى جيىن بارىسىندا العاشقى بولىپ ءسوز العان «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى قايرات ساتىبالدى ۇلى وسى ويدى ساباقتاي كەلە, وسىنداي كونفەرەنتسيالاردىڭ قوعامداعى كولەڭكەلى قۇبىلىستىڭ الدىن الۋ مەن قارسى تۇرۋداعى رولىنە, شيەلەنىستى جاعدايلاردى شەشۋدەگى ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى. «بۇل كونفەرەنتسيا تەرروريزمگە قارسى تۇرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن جاساۋ مەن وسى سالاداعى حالىقارالىق بايلانىستى كۇشەيتۋگە مۇددەلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە باسقا دا مەملەكەتارالىق ورگانداردىڭ شەشىمدەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, اۋعاندىق, رەسەيلىك, يزرايلدىك جانە قىرعىز ساراپشىلارىنا, سونداي-اق جيىن جۇمىسىنا قاتىسىپ وتىرعان بارلىق ازاماتتارعا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەدى ق.ساتىبالدى. «سوڭعى جىلدارى يسلام جانە باتىس قوعامى اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك پەن شيەلەنىس ودان ءارى كۇشەيىپ كەلەدى. 10 جىلدىڭ بەدەرىندە تەرروريزمنىڭ كەيپى تۇبەگەيلى وزگەردى, ياعني, ول جاھاندىق وزگەرىسكە ۇشىرادى, تەرروريستىك قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ دەڭگەيى اناعۇرلىم ءوستى. سول ارقىلى ول حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەتىن باستى فاكتورعا اينالدى».
قايرات ساتىبالدى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, تەرروريزمنىڭ قاۋىپ-قاتەرىمەن بۇگىندە كەز كەلگەن ەل بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان جايى بار. ەڭ سوراقىسى, بۇل كەلەڭسىز قۇبىلىستىڭ يدەولوگياسى تۇرعىنداردىڭ ءدىني ساۋاتسىزدىعىنا ۇلاسۋدا. اقپاراتتىق جۇيەنىڭ ءوزى دە راديكالدى اعىمداردىڭ كۇشەيۋىنە ىقپال ەتەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانىلۋدا. بۇلاردىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ ءدۇنيەتانۋشىلىق كوزقاراسىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. سوندىقتان تەرروريزمگە قارسى تۇرۋدىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى جان-جاقتى جەتىلدىرىلۋى قاجەت. ول ءۇشىن تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
بۇدان كەيىن ءسوز العان قازاقستاننىڭ باس اسكەري پروكۋرورى ەرعالي مەرزادينوۆ تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنەن تۋىندايتىن قاۋىپ-قاتەرلەر ۋاقىت وتكەن سايىن كۇردەلەنىپ كەلە جاتقانىن, الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلى وسى ءبىر جاھاندىق قۇبىلىسپەن تىكەلەي بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار, ول ەكسترەميستىك ءىس-قيمىلداردى ناسيحاتتاۋشى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋشى ازاماتتار جايىندا ارنايى اقپاراتتىق مالىمەتتەردى شوعىرلاندىراتىن حالىقارالىق جۇيە قۇرۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى. «مۇنداي جۇيە ەكسترەميستىك يدەولوگيانىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولماق», دەدى.
كونفەرەنتسيادا بەلگىلى رەسەيلىك عالىم, يسلامتانۋشى, قاسيەتتى قۇران-كارىمدى اۋدارۋداعى ەڭبەگى جوعارى باعالانعان ۆالەريا پوروحوۆانىڭ ايتقان وي-پايىمدارى ايرىقشا مازمۇندى شىقتى. «ءبىز تەرروريزم تۋرالى ءسوز قوزعاعان كەزدە, ەڭ الدىمەن ونىڭ تۇپكىلىكتى ماقساتى جونىندە ويلانۋىمىز كەرەك. بۇل رەتتە تەرروريزمنىڭ ءتۇپكى ماقساتىن ايقىنداپ الىپ, سودان كەيىن سول ماقساتتى جاساپ شىعارعان, ونى تاجىريبە جۇزىندە قولدانىپ جۇرگەن ادامداردى انىقتاۋىمىز قاجەت. ياعني, ءبىز بۇل كىمگە ءتيىمدى ءارى پايدالى ەكەنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز وسى. ال ودان كەيىن قۇقىقتىق, قارۋلى كۇشتەر ءوزىنىڭ جۇمىسىن اتقاراتىن بولادى», دەدى ۆ. پوروحوۆا. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, تەررورشىنىڭ باستى كوزدەگەنى – ءوزىنىڭ اۋديتورياسىن, ياعني تىڭداۋشىلارىن جيناۋ. سوندىقتان قوعام سول اۋديتوريانىڭ بولماۋى جولىندا كۇرەسۋى قاجەت. «ال ول ءۇشىن نە قاجەت؟ ول ءۇشىن اعارتۋشىلىق جۇمىستارىن جۇيەلى ءجۇرگىزگەنىمىز ءجون», دەدى عالىم.
اۋقىمدى كونفەرەنتسيا كەزىندە, سونداي-اق رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ۆ. كيسەلەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتكەرى ۆ. چاموۆ, يزرايل مەملەكەتىنىڭ رەزەرۆتىك قىزمەتىنىڭ گەنەرالى ە. ساسون, ت. ب. بايانداما جاسادى. ولار حالىقارالىق ساراپشىلارمەن ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى ناسيحاتتاۋ جونىندە ستراتەگيا قابىلداۋ, انتيتەررورلىق دايىندىققا قاتىستى ارنايى وقۋ ورتالىقتارىن اشۋ جونىندە ءوز ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىندا ارنايى قارار قابىلداندى.
ءلايلا ەدىلقىزى.