باسقا جۇرتتا قايدام, جەر داۋى ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قانىنا بىتكەن قاسيەت سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, كەشەگى كۇندە, بۇگىنگى كۇندە وسى جەرگە قاتىستى داۋ-داماي تولاستاماي-اق قويدى. ونىڭ ءتوركىنىن ىزدەسەڭ, ءتۇرلى سەبەپ بار. ۇلتاراقتاي جەرگە تالاسقان ەكى جاقتىڭ دا, ولارعا ءبىر جەردى ءبولىپ بەرگەن اكىمدىك جانە باسقا دا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ دە, ءتىپتى, ەكى جاق جۇگىنگەن بيلەرىمىزدىڭ دە كىنالارى بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. جانە ءاۋ باستا باستالعان سول داۋدى شيەلەنىستىرمەي, كەرىسىنشە ەكى جاقتى ءباتۋالاستىرۋعا ءتيىس الگى ايتقان مەكەمەلەر بۇل ماسەلەگە كەلگەندە كوڭىلسىزدىك نەمەسە نەمقۇرايدىلىق, ءتىپتى جۇمسارتا ايتقاندا جاۋاپسىزدىق تانىتاتىن سياقتى. سودان كەلىپ اۋىلدا باستالعان داۋ-داماي اۋداندا جالعاسىپ, كەيىن وبلىستى شۋلاتىپ, ودان ءارى ايعايى استاناعا جەتەدى. سونىمەن داۋلاسۋشى ەكى جاق تا شارشايدى, باسقا جۇرتتىڭ دا جۇيكەسىن جۇقارتادى. بۇگىنگى ماقالامىزعا ارقاۋ بولىپ وتىرعان اڭگىمەنىڭ توركىنى دە ءدال وسىنداي داۋعا قاتىستى. الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ەسەنجولوۆ جانامان «ەگەمەنگە» «ەڭىرەپ» وتىرىپ حات جازىپتى.
«پرەزيدەنتىمىز ەلىمىزدە ورتا جانە شاعىن بيزنەستى وركەندەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن ءبارىمىز دە جاقسى بىلەمىز. مەن دە وسىنداي ماقساتپەن الماتى وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى س.ۇمبەتوۆكە ارىزداندىم. ماسەلە جەدەل شەشىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى (بۇگىندە مارقۇم) ب.قۇتپانوۆ مەنىڭ ارىزىمدى قاناعاتتاندىردى. ول ءوزىنىڭ ماعان جازعان حاتىندا «قاراساي اۋدانى اكىمىنىڭ اپپاراتى وبلىس اكىمى س.ۇمبەتوۆتىڭ اتىنا جازعان ءوتىنىشىڭىزدى قاراپ, مونشا, تويحانا, قۇرىلىس دۇكەنى جانە ستوليار تسەحىن سالۋ ءۇشىن شامالعان بەكەتى تولەبي كوشەسىنەن 0,10 گا جەر تەلىمى بەرىلگەندىگىن, ءسىزدىڭ قولىڭىزعا 2006 جىلدىڭ 12 ساۋىرىندە جەر ۋچاسكەسىنىڭ جانە وبەكتىنىڭ ورنالاسقان جەرىن انىقتاۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرەتىن قاعازدىڭ بەرىلگەندىگىن حابارلايمىز» دەگەن ماتىندەگى حات الدىم. كوپ ۇزاماي 2006 جىلدىڭ 31 تامىزىندا قۇتپانوۆتىڭ ماعان جەر بەرىلگەنى تۋرالى قاۋلىسى دا شىقتى. وسى جەردە ايتا كەتەيىن دەگەنىم, مەن سول كەزدەگى وبلىس اكىمىنە دە, اۋدان اكىمىنە دە مەنىڭ وتىنىشىمە كوڭىل ءبولىپ, قاناعاتتاندىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
كەيىن سول قاۋلىدا كورسەتىلگەندەي, جەردى ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسىم-شارت جاساپ, اقشاسىن ءتولەدىم. قاراساي اۋدانىنىڭ سول كەزدەگى باس ساۋلەتشىسى ت.يسمايلوۆتىڭ باسشىلىعىندا كوميسسيا قۇرىلىپ, بەس بىردەي مەكەمە باسشىسى قول قويعان كوميسسيانىڭ رۇقسات قاعازىن دا الدىم. اۋەل باستا ماعان بەرىلگەن جەردىڭ ءۇي ءنومىرى جوق بولاتىن. جۇگىرىپ ءجۇرىپ ءتولەبي كوشەسىنىڭ ءنومىرى جوق ۇيىنە 18 ءنومىرىن بەلگىلەدى. كوميسسياعا ارنالعان اۋە-فوتو كارتاسىنان كوشىرمە دە قولىما ءتيدى. 2006 جىلدىڭ 7 شىلدەسىندە مەنىڭ اتىما وسى جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ جونىندە كوميسسيانىڭ شەشىمى شىقتى. سوڭىنان جەر ۋچاسكەسىنە جەكە مەنشىك قۇقىعىن بەرەتىن اكتىنى الىپ, ءتيىستى ورىندارعا تىركەتتىم. بىراق كەيىن «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتىنىڭ» كەرى كەلدى. مەنىڭ تولىق قۇجاتتاندىرىلعان جەرىمدى باسقا بىرەۋ يەلەنىپ كەتتى. ەگەر «ەگەمەن قازاقستان» مەنىڭ وسى ارىزىمدى تەكسەرىپ, جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزسە, كوپ ماسەلەنىڭ بەتى اشىلار ەدى...».
ارىز يەسى ءوتىنىش ەتكەندەي ءبىز ونىمەن كەزدەستىك. ول ءبىزدى ايىرىلىپ قالعان جەرىنە اپارىپ كورسەتتى. ۇلكەنىرەك ءبىر ءۇي جانە اۋلاسىندا ۇيشىك تۇرعىزىلعان ەكەن.
– مەن بۇكىل قۇجاتتارىمدى دايىنداپ بولا بەرگەندە ەلدەگى ءبىر تۋىسىم قايتىس بولىپ, ءبىراز كۇنگە سوندا كەتتىم, – دەيدى جانامان ەسەنجولوۆ, – قايتىپ كەلسەم بەلگىسىز بىرەۋلەر مىنا كىشكەنە ۇيشىكتى تۇرعىزىپ قويعان ەكەن. زەرتتەپ قاراسام, سول جىلدارى جاڭا-شامالعان اۋىلدىق وكرۋگىندە ساۋلەتشى بولىپ ىستەگەن ەلامانوۆ رۋسلاننىڭ ايەلى تىلەگەن اقتولقىن مەنىڭ جەر ۋچاسكەمە سىرتتان يەلىك ەتىپ الىپتى.
– سوتقا جۇگىنبەدىڭىز بە؟
– مەنىڭ ارىزىمدا نەگىزگى ايتپاعىم دا وسى سوت جونىندە ەدى. قاراساي اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى ۋ.قاسىموۆانىڭ سولاقاي شەشىمى وسى داۋدىڭ ۋشىعۋىنا نەگىزگى سەبەپشى دەپ ەسەپتەيمىن.
مەن سوتقا الماتى وبلىسىنىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ «تيلەگەن اكتولكىن ابدراحمانكىزى زەمەلنىي ۋچاستوك پرينادلەجيت نا وسناۆاني رەشەنيا اكيما نوۆوشامالگانسكوگو سەلسكوگو وكرۋگا وت 23 اپرەليا 2004 گودا زا №4-18 ي اكت نا پراۆو چاستنوي سوبستۆەننوستي №031606 پلوششاديۋ 0,1 گا دليا ۆەدەنيا ليچنوگو پودسوبنوگو حوزيايستۆا, راسپولوجەننىي پو ادرەسۋ كاراسايسكي رايون, ستانتسيا شامالگان, پو ۋليتسە تولەبي دوم ب/ن. اكت نا پراۆو چاستنوي سوبستۆەننوستي №0316306, كاداستروۆوي №03-047-533-777 يزگوتوۆلەن كاداستروۆىم بيۋرو كاراسايسكوگو رايونا ۋچاستوك نە كووردينيروۆان. پلان ۋچاستكا پولنوستيۋ نالاگاەتسيا نا زەمەلنىي ۋچاستوك ۆىدەلەننىي گراجدانينۋ ەسەنجولوۆۋ ج.» دەگەن تايعا تاڭبا باسقانداي انىقتاماسىن دا ءوتكىزدىم. بۇل انىقتاماعا سۋديا پىسقىرىپ تا قارامادى.
وسى ارالىقتا داۋ-دامايعا نەگىز بولعان ۋچاسكەگە جاڭادان ءۇي تۇرعىزعان جىگىتپەن دە كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وعان بىرنەشە سۇراق قويدىق.
– ءسىز جەردى كىمنەن ساتىپ الدىڭىز؟
– مەن 10 مىڭ اقش دوللارىنا بۇل جەردى ساتىپ الدىم. جەردى ماعان ساتقان ادام ءالىمباەۆا زاۋرەش.
– ۋچاسكەڭىزدى قۇجاتتاستىردىڭىز با؟
– ءبىر جىلعا تاياۋ ۋاقىت بولدى ساتقان ادام ماعان ءالى بۇل جەردى قۇجاتتاستىرىپ بەرە الماي جاتىر.
– سوندا ءۇيدى نە ءۇشىن جانە قالاي تۇرعىزدىڭىز؟
– ول كىسى مەنەن اقشانى العاننان كەيىن «قازىرشە نوتاريۋس ارقىلى كەلىسىم-شارت جاسايىق, كەيىن بۇكىل قۇجاتتارىڭىزدى جاساپ بەرەمىن» دەپ انت-سۋ ىشكەندەي بولدى. مەن سول سوزدەرگە سەنىپ, ماڭداي تەرىممەن تاپقان تابىسىما وسى ءۇيدى تۇرعىزدىم. جەردىڭ داۋلى ەكەنىن بىلگەنىمدە ساتىپ الماعان بولار ەدىم...
ءبىز سول كۇنى جەردى ساتۋشى زاۋرەش الىمباەۆامەن دە كەزدەستىك. ول كىسى بۇل ۋچاسكەگە قاتىستى بۇكىل قۇجاتتاردىڭ بار ەكەنىن, كوشىرمەسىن جەتكىزىپ بەرەتىنىن ايتتى. بىراق سول كۇنى دە, ەرتەسىنە دە ول كىسىدەن حابار بولمادى. الدە قۇجاتتارى تولىق ەمەس نەمەسە بەلگىسىز بىرەۋلەرگە دەگەن ۇلكەن سەنىمى بار سياقتى. مۇمكىن ءجۋرناليستىڭ قولىنان نە كەلەر دەيسىڭ, دەگەندەي مەنسىنبەستىك تە بولۋى دا مۇمكىن.
اتالعان داۋلى ۋچاسكەنىڭ تىركەلىمىن تەكسەرۋ ماقساتىندا ءبىز قاسكەلەڭ قالاسىنا كەلىپ, الماتى وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ قاراساي اۋدانىنداعى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا سۇراۋ سالدىق. ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا «قاراساي اۋدانى, جاڭا-شامالعان اۋىلدىق اۋماعى, شامالعان ستانساسىنداعى تولەبي كوشەسى ءنومىرى 18-ءشى ءۇي ورنالاسقان ۋچاسكە ەسەنجولوۆ جولامانعا تيەسىلى» دەگەن انىقتاما بەردى.
...ءبىز جوعارىدا ايتقانداي, مۇنداي داۋدىڭ توركىنىنە ءۇڭىلىپ قاراساق, ءتۇرلى سەبەپ بار. جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزگەن وسى داۋدىڭ دا سالدارى جەتكىلىكتى. ەندى داۋلاسۋشى ەكى جاق قانا ەمەس, وعان جاپا شەگۋى مۇمكىن ءۇشىنشى جاق قوسىلعالى تۇر. ول – بۇگىندە سول ۋچاسكەگە بار تاپقان-تايانعانىن سالىپ ءۇي تۇرعىزعان قۇجاتسىز قوجايىن. ۇلتاراقتاي جەردىڭ داۋى ۋشىعىپ-اق تۇر. ونىڭ اسقىنباۋى ءۇشىن, وسى داۋعا ءاۋ باستا ءادىل شەشىم شىعارۋعا ءتيىس اۋداندىق سوتتىڭ سۋدياسى ۋ.قاسىموۆانىڭ ارەكەتى دە تەكسەرۋدى تالاپ ەتەتىن سياقتى. «مەن وسى داۋدان ابدەن شارشاپ, سوتتان كورگەن قورلىقتان جۇيكەم جۇقارىپ, ءبارىنە قولدى ءبىر سىلتەپ قويا قويسام دەپ ەدىم. جوعارعى سوتقا كەلگەن جاڭا توراعانىڭ ايتقان سوزدەرىن ەستىپ, ادىلدىككە دەگەن سەنىمىم قايتا ويانعانداي بولدى. «ەگەمەنگە» ارىز جازۋىمنىڭ سەبەبى دە سول ەدى», دەيدى جانامان ەسەنجولوۆ.
ءبىز ارىز يەسى ەسەنجولوۆ جاناماننىڭ جانايقايى ءتيىستى ورىنداردىڭ قۇلاعىنا شالىنار ما ەكەن دەگەن ويمەن وسى ماقالانى جازدىق.
شارافاددين ءامىر.