وبلىستىق ات جانە ۇلتتىق ويىندار سپورتى مەكتەبىنە بارعانىمىزدا بۋرا سان, الپامساداي جىگىتتەر فۋتبول ويناپ ءجۇر ەكەن. ديرەكتورى عاني احمەتباەۆ شاباندوزداردى شاقىرعاندا ۇشەۋى كىردى. بوي ۇزىندىعىنا كوزىمىز ۇيرەنگەن عوي, مىنالاردىڭ الاقانى كۇرەكتەي-اۋ. ءوزىمىز دە كوشەدەگى بىرەۋدىڭ ءبىرى ەمەس ەدىك, بىراق قولىمىز مىنا الاقانداردىڭ ىشىندە جۇتىلىپ كەتتى. ءسىڭىرلى, قۋاتتى. سەكسەن كيلو بولاتىن سەركەلەردى جەردەن شوپاق قۇرلى كورمەي ج ۇلىپ الىپ جۇرگەن جىگىتتەر باياعىنىڭ باتىرلارىنداي بالپاڭ-بالپاڭ باسادى.
اتاقتى بالۋان, شاباندوز ءابدىقاھاردى جاقسى بىلەتىن ەدىك. ەندى تۋعان ءىنىسى ابدىحالىق قيانتاەۆپەن اڭگىمەلەسىپ وتىرمىز.
اتقا مىنسە سويقاندى سالاتىن, مىڭعا قارسى شاباتىن جىگىت اڭگىمەگە ساراڭ. ساۋمالداپ تارتىپ وتىرمىز.
اتبەگىلىك, شاباندوزدىق, كوكپار – قيانتاەۆتاردىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەت. اكەسى ءابدىاكىمدى جۇرت “ديۋ” اتاپ كەتكەن ەكەن. «بويى ەكى مەترگە جەتەقابىل, سالماعى 140 كيلو», – دەپ ابدىحالىق كۇلەدى. ء“بىزدىڭ قولىمىز اكەمىزدىڭ قولىنىڭ جارتىسىنداي عانا”, دەيدى تاعى دا.
اتاقتى كوكپارشى تاجىكستاندا وتكەن سايىستا قاتتى قايرات كورسەتكەنىن عاني باۋىر ايتقان. ەكى جاق ەگەسىپ, ءداۋ سەركە تەرەڭ ارىققا تۇسكەندە دوسى ءىلىپ اپەرىپتى. سوندا قالىڭ ءتاجىكتى قىلىشپەن شاپقانداي ءتىلىپ, سەركەنى الا جونەلگەندە ەشكىنىڭ قان-جىنى اقتارىلسا كەرەك. تاقىمىنان ەشكىم اجىراتىپ الا الماپتى.
– ءبىزدى اتقا ۇيرەتكەن اكەمىز, – دەيدى ابدىحالىق. – ۇيرەتىلمەگەن تاي, قۇناندى جۇگەندەپ ء“مىن” دەيدى. باسىن ۇستاپ تۇرادى. اساۋ ءارى-بەرى قيقاڭداسا ءبىر ۇرىپ, مۇرتتاي ۇشىراتىن. جىلقى – اقىلدى جانۋار. تۇرا قالادى. مىنبەۋگە اكەدەن قورقامىز. ءسويتىپ, ءجۇرىپ ات قۇلاعىندا وينايتىن بولدىق قوي.
اتاقتى قازىعۇرت اۋدانى ويماۋىت اۋىلىنىڭ تۋماسى ءابدىحالىقتى جۇرت “بالۋان” دەيدى.
ەڭ العاش رەت دوداعا 1998 جىلى استانا قالاسىنىڭ تۇساۋكەسەر تويىندا ءتۇسىپتى. 17 جاستا. سول جولى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇراماسى باس بايگە العان. ال, العاش رەت سالىم سالعانى “دومالاق انا” قورىنىڭ توراعاسى التىنبەك كوكەسىنىڭ تويىندا بولعان. وندا مەكتەپتە وقيتىن. اعاسى قاھارعا اۋىسىپ مىنۋگە ءداۋ تورى اتتى الىپ, شەتتەپ جۇرگەن. سەركە تارتقاندار الدىنا كەلىپ قالدى. جالاڭ ءتوس باتىر شىداي الماي ىشىنە قويىپ كەتتى دە, اللا جار بولىپ, سەركەنى تاقىمىنا باسىپ شىققان. كومبەگە قاراي جۇلدىزداي اققانى ەسىندە. سودان كەيىن-اق باستالعان قىزىقتىڭ كوكەسى. سودان بەرى ات ۇستىندە. 20-30 ماشينە ۇتىپتى. سەرى جىگىت سۇڭقار سياقتى. جەمىن شاشىپ جەيتىن. جاقسى دوستار ارتتىردى. تالايىن سىيلاپ جىبەردى. كوماندالاس دوستارىمەن تەڭدەي ءبولىستى.
كوكپارشىلاردا قورعانىس شەبىندە, شابۋىلدا جۇرەتىندەر بولادى. ابدىحالىق – شابۋىلشى. اتاقتارى ءبىر باسىنا جەتەرلىك.
قىرعىزستان پرەزيدەنتىنىڭ كۋبوگى جارىسىندا ونىڭ كومانداسى ءبىرىنشى ورىن الدى. “ەۆروازيا” حالىقارالىق جارىسىندا مارەگە ءبىرىنشى كەلدى.
“اقبيداي” اۋىل سپورتىندا ماڭدايلارى جارقىرادى. استانادا وتكەن پرەزيدەنت كۋبوگىندا باس بايگەنى ەنشىلەدى.
– جالعىز اعاش – ورمان ەمەس, – دەيدى ءوزى. – ءبىز كوماندامىزبەن جەڭىسكە جەتتىك.
اتتار جايلى سۇراپ وتىرمىز. جابىمىز ءتوزىمدى بولعانىمەن كوكپارعا جارامايدى ەكەن. تۇرقى الاسا, اقىلى ازداۋ, جاپپاي كوكپارعا لايىق. ءجۇز كيلو تارتاتىن جىگىتپەن جەتپىس-سەكسەن كيلو سەركەنى كوتەرىپ شابۋعا اتتىڭ اتى كەرەك.
كوكپاردى سپورت ەرەجەسىنە لايىقتاعان قىرعىز اعايىندار بۇل شارۋادا الدا تۇرعانعا ۇقسايدى. وڭتۇستىك قازاقستان قۇراماسىندا جارامدى 10 ات بولسا, سونىڭ 6-ى قىرعىز اعايىنداردان ساتىپ اكەلىنگەن. بيىك, بەلدى, ايتقانىڭدى تاقىم قاعۋىڭنان تۇسىنەدى.
وڭتۇستىكتە داۋلەت مىرزاباەۆ دەگەن جومارت جىگىت بار. ات سپورتىنىڭ جاناشىرى. بىردە قىرعىزستاننان “تانك” دەپ اتالاتىن ات ساتىپ اكەلىپ, ءىنىسىنىڭ الدىنا تارتىپتى. ء“ىنىم, ەلدىڭ نامىسىن قورعا”, دەپ.
تانك دەسە تانك ەكەن الگى ات. قالىڭ جىلقىنىڭ ىشىندە شوقتىعى بيىك, انادايدان كورىنەدى. قازاقستان قۇراماسىنداعى اتتاردىڭ الدى. ءبىر ادامنىڭ باعىنا بىتەتىن جانۋار. جۇيرىك ءارى كەۋدەلى. جولىنداعى اتتاردى قوعاداي جاپىرادى.
تۇلپار اياقتان قالادى. كوزدىڭ سۇعى ءوتىپتى. تالاي حالىقارالىق دودالاردا ولجا سالعان قايران تانك اقسادى. قازىر يپپودرومدا. ايعىر. ق ۇلىنىن الىپ جاتىر. بىراق, ونداي ات ەندى قايدا. مىڭنان تۇلپار دەگەن راس ەكەن.
داۋلەت قازىر سونداي ات ىزدەپ ءجۇر. “قىرعىز بەن قازاقتا جاقسى ات بولسا ايت, استىڭا تارتام”, دەپتى ىنىسىنە.
ابدىحالىقتىڭ سالماعى 110 كيلو. سەركە – 80 كيلوعا دەيىن تارتادى. قازىر ەل اۋقاتتى. بۇزاۋدى دا كوكپار ەتىپ تارتۋعا بەرەدى.
تاقىمعا باسىپ, الدىڭداعىلاردى جارىپ تارتۋ ءۇشىن ات جارامدى بولۋ كەرەك. قالىڭ قاباق, ءدوڭ مۇرىن, الپامساداي شاباندوزعا قاراپ وتىرىپ, قازاقتىڭ جاۋىن ات قۇيرىعىنا نايزامەن سايىپ تۇسىرەتىن باتىرلارى وسىنداي بولعانى شىعار-اۋ دەپ ويلادىق. بەيقامداۋ, مىنەزى سىنىق بۇل جىگىتىڭىز اتتىڭ ۇستىنە مىنسە ءارۋاعى قوزىپ, جاسانعان جاۋعا جاسقانباي جالعىز شاباتىننىڭ ءوزى. اتاقتى اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ: “باسقا حالىق مايمىلدان جارالسا جارالعان شىعار-اق, ال قازاق – اتتان جارالعان”, دەگەنى وسىندايدا ءتىلدىڭ ۇشىنا كەلەدى ەكەن.
باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.