وسىدان جيىرما جىل بۇرىن, ياعني 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا ەلىمىز ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى ارمانداعان مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. ال 1993 جىلى 28 قاڭتاردا العاشقى كونستيتۋتسياسىن قابىلدادى. بىراق, بۇل كونستيتۋتسيا ەسكى اكىمشىلىك, امىرشىلدىك قوعام ەرەجەلەرىنە, كوبىنە كەڭەستىك دەموكراتيا پرينتسيپتەرىنە نەگىزدەلگەندىكتەن, جاڭا قوعام ءومىرىنىڭ تالابىنا سايكەس كەلمەدى. سوندىقتان دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قايتادان جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىس جاسادى.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىن تالقىلاۋعا 3 ملن. 345 مىڭ ادام اتسالىسىپ, ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ياعني, قازاقستان حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرى قاتىستى. جوباعا 1100 تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. توقسان سەگىز باپتىڭ ەلۋ بەسىنە ەلەۋلى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. بۇرىن بولماعان جاڭا بولىمدەر, باپتار پايدا بولدى.
كونستيتۋتسيا 1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى بەكىتىلدى. رەفەرەندۋمعا سايلاۋشىلاردىڭ توقسان پايىزى قاتىسىپ, ولاردىڭ 81 پايىزى كونستيتۋتسيانى جاقتاپ داۋىس بەردى. ويتكەنى, جاڭا كونستيتۋتسيا حالىقتىڭ وي-پىكىرىنىڭ, ولاردىڭ مۇددەسىنىڭ زاڭدىلىق كورىنىسى بولدى. ءسويتىپ, قازاقستان حالقى ەلباسىمەن بىرگە بۇكىل حالىق بولىپ نەگىزگى زاڭدى جاسادى. جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى دەپ ءبىز ەل پرەزيدەنتى مەن بۇكىل حالىقتى ايتۋىمىزعا بولادى.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ قازاقستان اۋماعىندا قولدانىلعان 1924, 1936, 1978, 1993 جىلدارداعى كونستيتۋتسيالاردان قانداي ارتىقشىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى بار ەدى دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, بىرىنشىدەن, زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى, سوت بيلىگىن بەلگىلەپ, ولاردىڭ قۇزىرەتىن, جۇمىس ىستەۋ تەتىگىن, ءوزارا ءىس-قيمىل بىرلىگىن زاڭ تۇرعىسىنان ايقىنداپ بەردى; ەكىنشىدەن, وكىمەت بيلىگىنىڭ اتالعان تارماقتارعا ءبولىنۋى مەملەكەتتىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزۋىنا جول بەرمەيدى; ۇشىنشىدەن, بۇل كونستيتۋتسيادا قۇقىق پەن جاۋاپكەرشىلىك ۇعىمدارى پارا-پار كورسەتىلگەن. وسى كونستيتۋتسيادا بۇرىنعى كونستيتۋتسيالاردا شەشىمىن تاپپاعان مەملەكەتتىلىكتىڭ ءمانى, جەر, ءتىل, ازاماتتىق, پارلامەنتتىڭ قوس پالاتالى جۇيەسى, پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرى, سوت تورەلىگىنىڭ قىزمەتى سياقتى كۇردەلى ماسەلەلەر زاڭدىق تۇرعىسىنان ءوز شەشىمىن تاپقان.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ 1-بابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى دەپ جاريالانعان. وسىعان وراي, تۇڭعىش رەت ءبىز ءبىرتۇتاس بولىنبەيتىن پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىنداعى مەملەكەت ەكەندىگىمىزدى پاش ەتتىك. 1995 جىلعى كونستيتۋتسيادا تۇڭعىش رەت جەر ماسەلەسى وبەكتيۆتى تۇردە شەشىلدى. كونستيتۋتسيانىڭ 6-بابىنىڭ 3-تارماعىندا: «جەر جانە ونىڭ قويناۋى, سۋ كوزدەرى, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسى, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار مەملەكەت مەنشىگىندە بولادى. جەر, سونداي-اق زاڭدا بەلگىلەنگەن نەگىزدەردە, شارتتارمەن شەكتەردە جەكە مەنشىكتە دە بولۋى مۇمكىن», دەلىنگەن.
مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدە ناقتى ورىن الىپ وتىرعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي قاتىناستاردىڭ, وزگەرىستەردىڭ تالابىنا ساي زاڭدى شەشىم بولىپ تابىلادى. جەردى جەكەمەنشىككە بەرۋ حالىق ءمۇددەسىنە قايشى دەگەن پىكىردىڭ نەگىزسىز ەكەندىگىن بۇگىندە نارىقتىق قاتىناستار تەرىسكە شىعارىپ وتىر.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – ءتىل پروبلەماسىنا كوڭىل ءبولۋى. كونستيتۋتسيانىڭ 7-بابىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس ءتىلى رەسمي تۇردە قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلادى. مەملەكەت قازاقستان حالقىنىڭ تىلدەرىن ۇيرەنۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن جاعداي تۋعىزۋعا قامقورلىق جاسايدى. مەملەكەتتىك نەمەسە باسقا تىلدەردى بىلمەدىڭ دەپ ەشكىمدى دە كەمسىتۋگە جول بەرىلمەيدى.
قولدانىستا جۇرگەن كونستيتۋتسيادا بۇرىندارى اسا داۋ تۋعىزىپ جۇرگەن ازاماتتىق تۋرالى ماسەلە دە ءوز شەشىمىن تۇپكىلىكتى تاپقان. كونستيتۋتسيانىڭ 10-بابىنا سايكەس, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى زاڭعا سايكەس الىنادى جانە توقتاتىلادى, ول قانداي نەگىزدە الىنعانىنا قاراماستان, بىرىڭعاي جانە تەڭ بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكانىڭ ازاماتىن ەشقانداي جاعدايدا ازاماتتىعىنان, ءوزىنىڭ ازاماتتىعىن وزگەرتۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا, سونداي-اق ونى قازاقستاننان تىس جەرلەرگە الاستاۋعا بولمايدى. رەسپۋبليكا ازاماتىنىڭ باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىندا بولۋى تانىلمايدى». مۇنىڭ ءوزى قازاقستان مەملەكەتىندەگى بارلىق ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا بىردەي قورعالاتىنىن, قوس ازاماتتىق پرينتسيپىنىڭ بىزگە جات كورىنىس ەكەنىن كورسەتەدى. مۇنداي شەشىم بارلىق ازاماتتاردى بىرلىككە, تاتۋلىققا, ءوز وتانىن سۇيەتىن پاتريوتيزمگە باۋليدى.
قازىرگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ارتىقشىلىعى ازاماتتاردىڭ, ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ جالپىعا ءمالىم ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تۋرالى 1948 جىلعى حالىقارالىق دەكلاراتسياعا نەگىزدەلۋى بولىپ تابىلادى. ولار مىنالار: اركىمنىڭ ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى, ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىنە قول سۇعىلماۋى, زاڭ مەن سوت الدىندا تەڭدىكتە بولۋ قۇقىعى, قاي ۇلتقا, قاي دىنگە, قاي پارتياعا جاتاتىنىن اركىمنىڭ ءوزى انىقتاۋ قۇقىعى, ءسوز بەن شىعارماشىلىق ەركىندىك قۇقىعى, قازاقستان اۋماعىندا ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋ قۇقىعى, ار-وجدان بوستاندىعى, ەڭبەك ەتۋ بوستاندىعى, قىزمەت پەن كاسىپ ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋ قۇقىعى جانە تاعى باسقالار. ازاماتتار بەلگىلى قۇقىققا يە بولا وتىرىپ, كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى دە بۇلجىتپاي ورىنداۋى ءتيىس. باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن, ابىرويى مەن قادىر-قاسيەتىن, مەملەكەتتىك نىسانداردى قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى. زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سالىق, الىم تولەۋگە, اسكەري قىزمەت اتقارۋعا, تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋعا, تابيعاتتى ساقتاۋعا جانە ونىڭ بايلىقتارىن ۇقىپتى پايدالانۋعا مىندەتتى. كونستيتۋتسيادا ازاماتتاردىڭ مەملەكەت جانە قوعام الدىنداعى باسقا دا مىندەتتەرى تولىق جان-جاقتى سارالانىپ كورسەتىلگەن.
كونستيتۋتسياعا سايكەس, ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاعدايلار جاسالدى. زاڭدا كورسەتىلگەن سيپاتتاعى مۇقتاج ازاماتتارعا تۇرعىن ءۇي بەلگىلەنگەن نورمالارعا سايكەس مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورلارىنان تەگىن نەمەسە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نورمالارمەن بەلگىلەنگەن اقىعا بەرىلەدى. رەسپۋبليكا ازاماتتارى زاڭمەن بەلگىلەنگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمىن تەگىن الۋعا قۇقىلى. ازاماتتارعا كونستيتۋتسياعا سايكەس مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىندا تەگىن ورتا ءبىلىم بەرىلەدى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ تەگىن نەمەسە اقىلى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنتتىڭ, ۇكىمەتتىڭ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇزىرەتتەرى تۇڭعىش رەت دايەكتى تۇردە بەينەلەنگەن. كونستيتۋتسيادا پارلامەنت جانە ونىڭ زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتىن, سەنات پەن ءماجىلىستىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇزىرەتىن, دەپۋتاتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن انىقتاۋدا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالارىنىڭ ىزگى ۇلگىلەرى باسشىلىققا الىنعان. سوتتار مەن سوت تورەلىگىنە دە كونستيتۋتسيادا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. رەسپۋبليكادا سوت تورەلىگىن تەك قانا سوت جۇزەگە اسىرادى. ونىڭ ىسىنە ارالاسۋشىلىققا جول بەرىلمەيدى. سوت پروتسەسى زاڭمەن عانا بەلگىلەنەدى. ارناۋلى جانە توتەنشە سوتتاردى قۇرۋعا جول بەرىلمەيدى. سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدا سۋديا تاۋەلسىز, تەك كونستيتۋتسيا مەن زاڭعا عانا باعىنادى. سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن دەموكراتيالىق پرينتسيپتەر نەگىزىندە عانا جۇزەگە اسىرىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1995 جىلعى كونستيتۋتسياسى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ساياسي دامۋىن جەدەلدەتتى. حالىقتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى ارتتى, ءال-اۋقاتى جاقساردى, قوعامدىق ءوزگەرۋدىڭ بارلىق سالاسىنا ولاردىڭ بەلسەندى ارالاسۋى زاڭدىلىق سيپاتقا يە بولدى. ونىڭ ۇستىنە قازىر ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ باستى مىندەت – الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ ستراتەگياسى. وسى ايبىندى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋ مەملەكەتىمىزدە زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىرعان دەموكراتيالىق كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى رەت-رەتىمەن جۇزەگە اسىرۋعا تىكەلەي بايلانىستى.
1995 جىلعى كونستيتۋتسيانى قابىلداعاننان كەيىن دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىنە سايكەس, كونستيتۋتسياعا ەكى رەت 1998 جىلى جانە 2007 جىلى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. كونستيتۋتسيادا بۇرىن كەتكەن كەمشىلىكتەردىڭ ورنى تولدى. 1998 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەرگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىندە ىستەردى قاراۋ القا بيلەر قىزمەتىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسادى دەگەن ماسەلە ەنگىزىلدى. ياعني, سوت جۇيەسى بۇكىل دەموكراتيالىق ەلدەردىڭ جۇرگىزەتىن سوت تالابىنا سايكەستەندىرىلدى. 2007 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەردە دە ءبىرتالاي جاڭالىقتار بولدى. مىسالى, پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىلىگى كەڭەيتىلدى. دەپۋتاتتاردىڭ سانى كوبەيدى. ماسەلەن, قازىرگى قولدانىستا جۇرگەن كونستيتۋتسيا بويىنشا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ سانى 154-كە جەتتى. ءماجىلىس تارايتىن بولسا, زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن سەنات اتقاراتىن بولدى. دەپۋتاتتاردى سايلاۋ بۇرىنعى ماجوريتارلىق جۇيەنىڭ ورنىنا پروپورتسيونالدىق جۇيە بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, جەڭگەن پارتيا پارلامەنتتەن كوپ داۋىس الادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان توعىز دەپۋتات پارلامەنتكە سايلاناتىن بولدى. كەيىنگى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە بايلانىستى سوت كادرلارىن ىرىكتەپ الۋ جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ قۇزىرىنا بەرىلدى. تۇتقىنداۋعا سانكتسيا بەرۋ پروكۋراتۋرادان الىنىپ, سوتقا بەرىلدى. مىنە, وسىنداي دەموكراتيالىق ۇردىستەر جۇرگىزىلدى. ەلباسىمىز ايتقانداي, ەندىگى قولعا الاتىن نارسە – ءبىزدىڭ پارلامەنت كەم دەگەندە ەكى پارتيادان تۇرۋى كەرەك. ەندى وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋ رەتتەلۋ ۇستىندە. بولاشاقتا پارلامەنتىمىزدە كەم دەگەندە ەكى ساياسي پارتيانىڭ داۋىستى كوپ العان, زاڭدا بەلگىلەنگەن وكىلدەرى دەپۋتات بوپ سايلانباق. كونستيتۋتسياعا سايكەس, ەلىمىز پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە ءوتتى دەسەك, ءۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى ەرەكشە اتالىپ ءوتتى.
ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلعاندىعى قازاقستان دەموكراتياسىنىڭ جانە قازاقستاندىقتاردىڭ جولى العا باسقاندىعىنىڭ ايعاعى. ال رەفورمالار, سونىڭ ىشىندە جۇگى اۋىر كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار تەك تاتۋلىعى ايرانداي ۇيىعان, ەكونوميكاسى ەداۋىر دامىعان, الەۋمەتتىك احۋالى ءتاۋىر ەلدەردە عانا بولادى. مۇنىڭ ءبارى تىنىشتىق ارقىلى كەلەتىن جەتىستىك. سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋعا باعىتتالعانى ءوز الدىنا, سونىمەن بىرگە ول وسى ايتىلعان جەتىستىكتەردىڭ دە كورسەتكىشى. قازاقىلاندىرا ايتساق, باق پەن داۋلەت – ىرىسى دامىپ, ىنتىماعى جاراسقان ەلگە قونادى. ىرىسىمىز بۇعان دەيىن اتقارىلعان ەكونوميكالىق رەفورمالار بولسا, باق پەن داۋلەتىمىز ەندى جۇزەگە اسقان رەفورمالار ەكەنى ايقىن.
بۇل رەفورمالاردا حالىقتىڭ تىلەگى, بيلىكتىڭ ۇسىنىسى جانە وپپوزيتسيانىڭ تالابى ۇيلەسىمدىلىك تاپقان دەۋگە نەگىز بار. پارلامەنت قۇزىرىنىڭ ارتۋى وعان ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, 2010 جىلدان باستاپ سايلاناتىن پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى 5 جىلعا قىسقاراتىنى ۇلكەن جاڭالىق بولدى. ونىڭ ءۇستىنە سوڭعى قابىلدانعان قر كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى 2007 جىلى 25 مامىردا قابىلدانعان قر زاڭىنا سايكەس, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى شەكتەلمەيتىندىگى قۋانارلىق جاعداي.
بۇل ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگىنە بەرىلگەن ۇلكەن باعا.
ەگەمەندىك العالى باس-اياعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندى الەمنىڭ بارلىق ەلى تانىدى. مەملەكەتىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنان باستاپ, كوپتەگەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولدى. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك تىلگە اينالدى.
عاسىرلار بويى شەت جەردە جۇرگەن ميلليونداعان وتانداستارىمىز, قانداستارىمىز ءوز اتامەكەنىنە ورالدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان كۇنىن جاريالاعاندا شەت جەردە جۇرگەن باۋىرلاستارىمىز ءبىر-ءبىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراپ, اللاعا جالبارىنىپ, «قازاعىمنىڭ قۋانىشىن ۇزاعىنان ءسۇيىندىرىپ, قازاق ەلىن, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى امان ەتە گور» دەپ, كوك قوشقارلارىن قۇرباندىققا شالدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن 1992 جىلى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءبىرىنشى قۇرىلتايى وتكىزىلىپ, الەم مەملەكەتتەرىنەن كەلگەن قانداستارىمىز ءوز باۋىرلارىمەن تۇڭعىش رەت قۇشاق جايىپ كورىستى.
قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتىڭ ءتىلىنىڭ, ءدىلىنىڭ دامۋىنا تولىق مۇمكىندىك جاسالدى. قازاقستان ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق قارۋدان باس تارتتى, يادرولىق شيكىزات بەيبىت ءونىم ءوندىرۋ زاتىنا اينالدى.
ءيا, تاۋەلسىزدىك العالى قازاقستان ءۇلكەن ەكونوميكالىق دامۋدى باستان وتكىزدى. قازىرگى زامانعى ساياسات اتاۋلىنىڭ ج ۇلىنى – ەكونوميكالىق ساياسات, ونى بىلمەي ەل باسقارۋ مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىن پرەزيدەنتىمىز ەگەمەندىك العان العاشقى كۇندەردە-اق ايتقان بولاتىن. وسى ساياساتتىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بارىسىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان ون توعىز جىل ىشىندە جان باسىنا كەلەتىن ىشكى جالپى ءونىم 8000 دوللارعا جەتتى. قازاقستان حالقى بەيبىت ءومىردىڭ ءلاززاتىن كورىپ, ادامدار تىنىش ەڭبەك ەتىپ, ۇرپاقتارىن الاڭسىز تاربيەلەۋدە. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردىسىن جۇمىر جەردىڭ جۇرتشىلىعى تۇگەل ءبىلىپ, كورىپ وتىر.
قازاقستاندا ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگە ىسكە اسىرىلدى, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى.
ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى بەلگىلەنىپ, كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن بۇل تۇرعىداعى قۇجاتتارعا قول قويىلىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى نىعايتىلدى.
قازاقستان اۋماعىنىڭ ورتالىعىندا ەلدىڭ, جەردىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا جاڭا استانا سالىندى. استاناداعى اسەم عيماراتتار, تەڭدەسى جوق قۇرىلىس قارقىنى جەر ءجۇزىن تاڭعالدىرىپ وتىر. وسىعان وراي قالا قۇرىلىسىنا ءوزى تىكەلەي باسشىلىق جاساعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتى بۇكىل حالىق استانا قالاسىنىڭ باس ارحيتەكتورى دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ ءجۇر.
وسىنداي جەتىستىكتەر مەن تابىستار قازاقستاندى الەمگە تانىتتى. رەسپۋبليكامىزدىڭ جەدەل وركەندەۋ قارقىنىنا دامىعان ەلدەردىڭ مەملەكەت قايراتكەرلەرى دە وڭ باعاسىن بەرۋدە.
ەلىمىزدىڭ از ۋاقىتتا وركەندەپ, وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ەلدىك پەن دانالىقتى الەمدىك ساياساتپەن ۇشتاستىرا بىلگەن ايتۋلى تۇلعا, سونداي-اق ەلدىڭ ەل بولىپ وركەن جايۋىنا, وركەنيەتتى مەملەكەت دارەجەسىندە تانىلۋىنا ءبىلىمى مەن بىلىگىن, ويى مەن پاراساتىن, كۇش-قۋاتى مەن جىگەرىن جۇمساپ وتىرعان قايراتكەر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2010 جىلعى 1 اقپانداعى №922 جارلىعىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى» بەكىتىلدى. بۇل جوسپار قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنىڭ, گۇلدەنۋى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ ارتۋىنىڭ, ەكونوميكالىق بيىككە كوتەرىلۋىنىڭ, قۇقىقتىق مەملەكەت ورناتۋىنىڭ العىشارتى بولىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ اسقاق كورىنىسىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ وتكەن جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى بولسا, بيىل, ياعني 2011 جىلى قازاقستان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتەدى. بۇل بىزدەر, قازاقستاندىقتار ءۇشىن زور ماقتانىش.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جىلما جىل وركەندەۋدە, سەرپىندى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار جاسالىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا, حالىققا ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋ, ينتەرنەت جۇمىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ەلەكتروندىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ, قارجى رىنوگىن جەتىلدىرۋ مىندەتتەرى العا قويىلدى. الداعى ماقسات – قازاقستاننىڭ بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ, ءسويتىپ ءوزىمىزدىڭ وندىرگەن تاۋارلارىمىزدى ءتيىمدى, پايدالى باعامەن ساتۋعا قول جەتكىزۋ. وسى العا قويعان ماقساتتاردىڭ تولىق جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ نەگىزدەرى – زاڭدىلىق پەن قۇقىق ءتارتىبىن نىعايتۋ. قازاقستاندا مەكەندەيتىن بارلىق ۇلتتاردىڭ تاتۋلىعى, بىرلىگى, كونستيتۋتسيالىق تەڭ قۇقىلىعىن قاتاڭ ساقتاۋ. بۇل وزەكتى مىندەتتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ەرەكشە اتالىپ وتىر.
وسى ماڭىزدى قۇجاتتا ەلىمىز بويىنشا ورەلى مىندەتتەر العا قويىلعان. بۇل مىندەتتەردىڭ ورىندالاتىنىنا, قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنىپ, الدىڭعى قاتارلى 50 مەملەكەتتىڭ العى شەبىندە بولاتىن كۇندى كورۋ دە الىس ەمەس. تولاعاي جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى جانە وسى يگىلىكتى ىستەردىڭ كوش باستاۋشىسى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
ارىقباي اعىباەۆ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.