حاكىم اباي ءوزىنىڭ جەتىنشى قاراسوزىندە: «جاس بالا انادان تۋعاندا ەكى ءتۇرلى مىنەزبەن تۋادى. بىرەۋى ىشسەم, جەسەم, ۇيىقتاسام دەپ تۇرادى... بىرەۋى بىلسەم ەكەن دەمەكلىك...» دەي كەلىپ, ودان ءارى وسى مىنەز-ق ۇلىقتىڭ قىر-سىرىن تاراتىپ اكەتەتىنى وزىمىزگە بەلگىلى دەسەك, بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ كەيىپكەرى ارىقباي اعىباەۆ بالا كەزىنەن-اق بىلۋگە, اينالاسىن تانۋعا ىنتىق بولىپتى. ونى قارشاداي كەزىنەن بىلەتىن اۋىلداستاردىڭ ايتۋىنشا, تاپ ءبىر ەرەسەك ادامدارشا سالماقتى, ويعا بەيىم بالا وزگەلەر سياقتى اسىر سالىپ ويناۋدان گورى, كىم نە دەدى, ونى نەگە ايتتى دەگەن ويدىڭ استارىن اشۋعا قۇمار بولعان سياقتى.
ءيا, ول بىزگە سابىرلى, سالماقتى قالپىمەن جارالا سالعانداي كورىنەتىن. ءبىر قىزىعى, وسىنداي بالاڭ سەزىم بويىمىزعا ءسىڭىپ قالعان با, ءالى كۇنگە ارىقباي اعامىز نە ايتسا دا دۇرىس پا, بۇرىس پا دەپ وي جۇگىرتىپ جاتپايمىز, ونىڭ سوزىنە جۇگىنەمىز. ارينە, ول قاشاندا ءجون اڭگىمە ايتادى عوي. جالپى, ارىقباي اعامىز دا كەيىنگى ۇرپاقتىڭ وزىنەن ورنىقتى وي, اعالىق مىنەز كۇتەتىنىن سەزىنەتىن بولار, قاشاندا كەيىنگى جاستارعا باي ومىرلىك ءتاجىريبەسىنەن اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, ءجون-جوبا كورسەتۋدەن شارشاعان ەمەس. سول ويلاردىڭ ءبارى دە كوكەيىمىزگە قوناتىنى عوي, ءبىز ونىڭ ءار ءىسىن وزىمىزگە ۇلگى-ونەگە تۇتىپ وستىك. وسى جەردە ءسال شەگىنىس جاساپ, ءبىر ءجايتتى ايتا كەتسەم, قازاقستان عىلىمىنا بۇگىندە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ءبىرازى, ناقتىلاپ ايتسام 15 عىلىم دوكتورى, 50-دەن استام عىلىم كانديداتتارى ءبىزدىڭ قاستەك اۋىلىنىڭ تۇلەكتەرى ەكەن. سولاردىڭ ىشىنەن زاڭ عىلىمىنا تۇرەن سالعان ا.اعىباەۆ بولاتىن. تۇرەن سالعان دەگەن ءسوزدى دە جايدان-جاي ايتىپ وتىرعانىمىز جوق. ونى وزىمىزگە ونەگە تۇتقان ءبىر توپ ىنىلەرى ءبىز دە وسى سالانى تاڭدادىق.
وزىمىزگە بەلگىلى, سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى اۋىل بالاسى نەگىزىنەن ەكى-ءۇش وقۋدىڭ عانا اتىن بىلەتىن. ونىڭ ءبىرى – مالدارىگەرلىك, ەكىنشىسى – اۋىلشارۋاشىلىق, ءۇشىنشىسى – مۇعالىمدىك وقۋ ەدى. سول جىلدارعى جاستاردىڭ ءبارى دەرلىك وسى ماماندىقتاردى تاڭدايتىن. ال ارىقباي اعامىز بولسا, وسى قالىپتى ءجايتتەن اۋىتقىپ, زاڭ سالاسىن نەگە تاڭدادى؟ ونى قايدان ءبىلدى دەگەنگە كەلسەك, بۇل سۇراقتىڭ تەك تامىرى – وسى قاستەك اۋىلىنىڭ تۋماسى, كەزىندە ۆارشاۆا ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن, قازاق اسسر-ءىنىڭ العاشقى پروكۋرورى بولعان قاناي بورانباەۆ اتامىزعا بارىپ تىرەلەدى. ءيا, الماتىداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ارەكەڭ دە بىردەن تۇسە سالعان جوق. ول ءتورت جىل شوپان بولىپ, بۇل وقۋعا ابدەن زارىعىپ بارىپ ءتۇستى. ارينە, باسقا وقۋعا بارسا, مەكتەپ بىتىرگەن جىلى-اق ونىڭ ستۋدەنت اتاناتىنىنا ەش كۇمان جوق ەدى. بىراق ول بار نيەتىمەن قاناي اتامىز سياقتى زاڭگەر بولۋدى قالادى. ول كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق تەك ورىس تىلىندە جۇرەتىن. اۋىلدا ءتىرى ورىستى كورمەي وسكەن ارىقباي بۇل ءتىلدىڭ قيىندىعىن دا ءوزىنىڭ العىرلىعى ارقاسىندا جەڭىپ شىقتى. ءسويتىپ, ءبۇكىل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماقتانىشىنا اينالىپ, لەنيندىك ستيپەنديات اتاندى.
وسىنداي بەلسەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا ول ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەننەن كەيىن, بىردەن فيلوسوفيا جانە قۇقىق ينستيتۋتىنا جۇمىسقا ورنالاستى. بۇل عىلىمي ورتادا دا ول ءوزىنىڭ ىزدەنگىش ورەن ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. ءسويتىپ, 1970 جىلى ماسكەۋدەگى مەملەكەت ءجانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا جولدامامەن وقۋعا اتتاندى. اراعا 3 جىل سالىپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعان ارەكەڭ ەندى عىلىمي ىزدەنىسىن ءتاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋدى ويلاپ, الماتى وبلىستىق سوتىنىڭ مۇشەسى بولىپ, تابانى كۇرەكتەي 5 جىل بويى وسى جۇمىستى اتقاردى.
ايتسە دە, بىلىمگە, عىلىمعا دەگەن قۇشتارلىق ونى ءوز تىلسىمىنا قاراي تارتا بەردى. ءسويتىپ, ول 1978-1981 جىلدارى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇقىق جانە قىلمىستىق ءىس ءجۇرگىزۋ كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى بولدى. ال 1981-1990 جىلدار ارالىعىندا قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا ءدارىس بەرسە, ەل تاۋەلسىزدىگىن العان شاقتان باستاپ, قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
ارينە, وسى جىلدار اراسىندا ول عىلىمي ىزدەنىسىن دە ىندەتە ءجۇردى. ءسويتىپ, 1997 جىلى «لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قىزمەت ءجونىندەگى قىلمىستارى ءۇشىن جاۋاپتىلىقتىڭ تەوريالىق پروبلەمالارى» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى.
ءيا, بۇگىندە ا.اعىباەۆ – قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا عىلىمى سالاسىنداعى ءىرى مامانداردىڭ ءبىرى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا قىلمىستىق كودەكسىنىڭ جوباسىن جاساۋعا بەلسەنە قاتىستى. جالپى كولەمى 670 باسپا تاباقتان اساتىن 560-تان استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى, ونىڭ ءىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە ءتۇسىندىرمە», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىزمەت وكىلدىگىنە قيانات جاساعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق», «لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قىزمەت ءجونىندەگى قىلمىستارى ءۇشىن جاۋاپتىلىق», «سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ءجۇرگىزۋدەگى قىلمىستىق جانە كريمينولوگيالىق شارالار», «پاراقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق», «قىلمىستىق نيەت جانە ونىڭ قىلمىستى سارالاۋداعى ماڭىزى» سياقتى مونوگرافيالاردىڭ جانە 5 وقۋ, 16 ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ, قازاقشا-ورىسشا, ورىسشا-قازاقشا زاڭتانۋ سوزدىكتەرىنىڭ, قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا ءپانى بويىنشا ءبىرقاتار وقۋ باعدارلامالارىنىڭ اۆتورى.
وسى ارادا ونىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا جازعان «سوت قۇجاتتارىنىڭ ۇلگىلەرى» اتتى ەڭبەگىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سوت جۇيەسىندە قۇجاتتاردى زاڭ تالابىنا سايكەس ءازىرلەۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس بولدى دەسەك, 1995 جىلدان بەرى ا.اعىباەۆ جوعارعى سوت جانىنداعى عىلىمي كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ مۇشەسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى «زاڭگەرلەر ادىلەتتى سايلاۋ ءۇشىن» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ باسقارما مۇشەسى.
ا.اعىباەۆ زاڭ سالاسىنا قاتىستى ەڭبەكتەرىمەن قاتار, قاراساي باتىر, ءسۇيىنباي, جامبىل, سۇرانشى, ءسۇتتىباي مەن ناربوتا بي ءجونىندە دە تاريحي وچەركتەر جازعان ادام. جانە وسى ەڭبەكتەرى ءۇشىن وعان حالىقارالىق جامبىل جاباەۆ اتىنداعى سىيلىق بەرىلسە, ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن ا.اعىباەۆقا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بەرىلگەنىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز.
سەرىك بايباتىروۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري سوتىنىڭ توراعاسى.