قازاقستاندا بۇل سالانىڭ دامۋى الەم عالىمدارىنىڭ نازارىن اۋدارۋدا جارىق دۇنيە كەڭدىگىن ءالى سەزىنىپ ۇلگىرمەگەن ماڭعىستاۋلىق ەكى جاسار ءسابي اياق استىنان اۋىر ناۋقاسقا شالدىقتى. ويلاماعان جەردە وڭباي قۇلاپ, باسىنا جاراقات ءتۇستى. ەندى ونى ەمدەتۋ ءۇشىن سوناۋ شۆەيتسارياعا نەمەسە يزرايلگە ساپار شەگۋ قاجەت بولدى. بىراق ول ءۇشىن قىرۋار قاراجات تا كەرەك ەدى. وعان قول قىسقا. ال ۋاقىت وتكىزۋگە بولمايدى. بوس وتكەن ءار كۇن قايران ءسابيدىڭ اجالىن جاقىنداتا ءتۇسۋى مۇمكىن. سوندىقتان ول بالانى سول ماڭعىستاۋلىق نەيروحيرۋگتەر دە ەمدەر ەدى, بۇل باعىتتاعى تاجىريبە ازداۋ, قول بايلاۋلى. بىراق بالانىڭ باعى بار ەكەن, ونى ەمدەۋگە تالپىنىپ وتىرعان نەيروحيرۋرگتەرگە رەسەيدىڭ, شۆەيتساريانىڭ جانە ءيزرايلدىڭ ماماندارى كومەك قولىن سوزدى. ولار بالانىڭ بار جاعدايىن سۇراپ ءبىلىپ, سوعان وراي نە ىستەپ, نە قويۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, كەلەلى كەڭەس بەردى. بۇل اتالعان ماماندار ءوز ەلدەرىندە جاتىپ ماڭعىستاۋلىقتارمەن حابارلاسپاعانى انىق. ولار استانادا باس قوسقاندىقتان عانا تەلەكوپىر ارقىلى ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. ال ەلورداعا جالعىز بۇل ءۇش ەلدىڭ عانا ەمەس, اقش, جاپونيا, ارگەنتينا, گەرمانيا, شۆەتسيا, ءۇندىستان, قىتاي, تۇركيا, يران جانە گرەتسيا سەكىلدى الىپ ەلدەردىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگ ماماندارى دا جينالعان ەدى. ولار «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىندا» نەيروحيرۋرگيالىق قوعامداستىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەراتسياسىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ, قازاق نەيروحيرۋرگتارى اسسوتسياتسياسىنىڭ اتسالىسۋىمەن وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى. سولاردىڭ ىشىندە نەيروحيرۋرگيالىق قوعامداستىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور پيتەر بلەك پەن اتالعان فەدەراتسيانىڭ ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى يوكو كاتو جانە ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك الەكساندر كونوۆالوۆ تا بولدى. ولار نەيروحيرۋرگيا سالاسىنداعى تىڭ تاقىرىپتارعا وراي دارىستەر وقىپ, شەبەرلىك تاجىريبەلەرىن كورسەتتى. وسىعان وراي ءبىز عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ شىڭىنا كوتەرىلىپ, ادامدى ەمدەۋ سالاسىنداعى ەڭ عاجايىپ جەتىستىكتەرگە جەتكەن الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۇيىمدارىنان كەلگەن ماماندارعا جولىعىپ, قازىرگى قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگيانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى سۇراعان ەدىك. شەتەلدىكتەر نە دەيدى؟ ءبىز اڭگىمەلەسكەن نەيروحيرۋرگيالىق قوعامداستىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەراتسياسى ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى يوكو كاتو بۇل اتالعان كۋرسقا ەكى جۇزدەن استام ادام قاتىسقانىن جانە ءارتۇرلى ەلدەردەن وسى سالاعا بايلانىستى مۇنشاما ادامنىڭ جينالىپ باس قوسۋى سيرەك بولاتىن جاعداي ەكەنىن, سوعان وراي ورتالىق ازيانىڭ كوپتەگەن بەدەلدى نەيروحيرۋرگتەرىمەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەنىن ايتتى. اتالعان كونفەرەنتسيادا ەڭ باستى نازار, الەمنىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگيا ورتالىقتارى قول جەتكىزگەن عىلىمنىڭ جوعارى ناتيجەلەرىن, تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن بولىسۋگە اۋدى. وندا تەوريالىق دارىستەر وقىلىپ, ەندوسكوپيا بويىنشا پراكتيكالىق تاجىريبەلەر كورسەتىلدى. جالپى, يوكو كاتو الەمدەگى بەس قۇرلىقتاعى جۇزدەن استام ەلدەردى قامتيتىن ەلۋ جىلدىق تاريحى بار دۇنيەجۇزىلىك نەيروحيرۋرگيالىق فەدەراتسيا قوعامىندا جۇمىس ىستەيدى. ال ولاردىڭ باس كەڭسەسى جەنەۆا قالاسىندا ورنالاسقان, بىراق ءوزى جاپونيادان كورىنەدى. ەڭ باستى نەگىزگى مىندەت دامۋشى ەلدەردىڭ نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا كومەكتەسۋدى ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى, دەيدى ول. ولار مەديتسينا سالاسىنداعى جاس نەيروحيرۋرگتەردى قولداۋعا ايرىقشا ءمان بەرەدى. الايدا, ول بۇرىن كورىپ, ءبىلىپ كورمەگەن, تەك سىرتتاي قۇلاعدار بولىپ جۇرگەن قازاقستانعا كەلگەندە, تاڭدانىسىن جاسىرماپتى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ولار قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەرگە ءبارىن باسىنان باستاپ ۇيرەتەمىز دەپ كەلسە, ولاردىڭ وزدەرى بۇل جەردەن كوپ نارسە العانىن قۋانا اڭگىمەلەيدى. «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىندا» نەيروحيرۋرگيا بارىسى وتە جوعارى, دەيدى. مەنىڭ مۇندا ءبىرىنشى رەت كەلۋىم. جاپونيادا جۇرگەندە ءبىز ءبارىمىز ويلاۋشى ەدىك, قازاقستان دەگەن ءتۇز دالا, وركەنيەتى جوق اۋىلدار دەپ. ولار تەك قانا مال باعۋمەن اينالىسادى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. ال ەندى مۇندا ءوزىمىز كەلىپ, ءوز كوزىمىزبەن ءبارىن كورىپ, قولىمىزبەن ۇستاعاندا, شىنىمىزدى ايتساق, تاڭعالدىق. بۇعان دەيىن قازاقستان تۋرالى بىزگە جەتكەن اقپاراتتاردىڭ ءبارى وتىرىككە اينالدى. ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزداعىدان قازاقستان مۇلدە بولەك ەل ەكەن. استانا قانداي قالا! ال مىنا ءوزىمىز كونفەرەنتسيا وتكىزگەن نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى الەمدىك دەڭگەيگە قالاي كوتەرىلگەن دەيسىز. تاڭ تاماشا قالدىق. سەبەبى, ورتالىق ازيادا بۇعان تەڭەسەتىن مۇنداي ورتالىق جوق. مەن سىزدەردىڭ كورشىلەرىڭىزدە دە بولدىم. سوندىقتان بۇل ورتالىقتى ونداعى جاڭا زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرىلعىلار مەن قاتار سوعان ساي بىلىكتى مامانداردىڭ بارلىعىنا بايلانىستى تەك ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن سالىستىرا الامىن. استانا قالاسىنىڭ ساۋلەتى مەن مۇنداعى جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم دەڭگەيى جالپى قازاقستان تۋرالى وزگەشە پىكىر, كەرەمەت اسەر قالدىردى. نەيروحيرۋرگيالىق قوعامداستىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى يوكو كاتونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار مۇندا ءتۇرلى وتالار جاساۋ ارقىلى قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەردىڭ شەبەرلىگىن سىنعا سالىپ بايقاپتى. ناقتى تاجىريبە جۇزىندە كوزدەرى جەتكەن سوڭ عانا شەتەلدىك ماماندار قازاقستاندىقتار قىزمەتىنە جوعارى دەگەن باعا بەرىپتى. جالپى, وسى كونفەرەنتسياعا جينالعان 270-تەي مامانداردىڭ 100-گە جۋىعى قازاقستاندىقتار كورىنەدى. وسىنشاما قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەردى ءبىر مەزگىلدە شەتەلدىك وزىق مامانداردىڭ الدىنا اكەلىپ بىلىمدەرىن ۇشتاپ الۋ وراسان جەتىستىك بولىپ تابىلادى. وسىنىڭ ارقاسىندا عانا قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەردىڭ 50 پايىزى اتالعان فەدەراتسيانىڭ سەرتيفيكاتتارىنا يە بولدى. ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ ادامدار شەتەلدىك وزىق مامانداردىڭ دارىستەرىن تىڭداپ, ولاردىڭ قالاي كۇردەلى وتالاردى جاسايتىنىن كوزدەرىمەن كورىپ, قيىن اۋرۋلاردى ەمدەۋ امالدارىنا تاجىريبە جۇزىندە كوز جەتكىزدى. ماسەلەن, ءبارى بەس ساۋساقتاي انىق ءارى تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن كۋرس تىڭداۋشىلارىنا ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنداعى جاسالىنىپ جاتقان وتا بارىسىن ەكراننان سول كۇيىندە كورسەتۋ ارقىلى ءدارىس وقىلدى. ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى اكادەميك ا.كونوۆالوۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى مي ىسىگىنە جانە ميعا رەكونسترۋكتسيالىق كۇردەلى وتا جاساۋ امالىن وسىلايشا ناقتى ءىس بارىسىندا كورسەتىپ, ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. بۇل ءبىزدىڭ نەيروحيرۋرگتەرىمىزگە ۇلكەن ازىق بولعانى انىق. ارينە, مۇنداي وتالار ەلىمىزدە دە جاسالاتىنى بەلگىلى, دەگەنمەن وسىنداي جاعدايدا ماسكەۋدىڭ نەيروحيرۋرگتەرى وتانى قالاي جاسايتىندىعىن سالىستىرۋ ارقىلى ونىڭ جاڭا ءبىر قىر-سىرىن ۇيرەنۋ ارتىق ەتپەيدى. كونفەرەنتسيا نە بەردى؟ بۇل الەمدىك نەيروحيرۋرگتەر جيىنىنىڭ بارىسى تەلەكوپىر ارقىلى اقمولا وبلىسىنا جانە تىكەلەي ماسكەۋگە كورسەتىلدى. وسى كەزدە وتا جاساعان ءۇندىستاننىڭ دا نەيروحيرۋرگياسى وسال ەمەستىگىن تانىتتى. ۇندىستاندىق پروفەسسوردىڭ تاجىريبەسىنەن دە كوپ پايدا الىندى. اسىرەسە, گەرمانيادان كەلگەن مامان مۇرىن ىشىندەگى ىسىككە قالاي وتا جاسالاتىندىعىن ايقىن كورسەتتى. ارينە, مۇنداي كۇردەلى تالاي وپەراتسيالاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى ءوزىمىزدىڭ ورتالىقتا جاسالىپ جۇرگەنى راس جانە ەشبىرىنىڭ شەتەلدىك مامانداردىڭ جاساعانىنان كەم قالىپ جاتقانى جوق. دەگەنمەن, وزگەلەردىڭ بۇل باعىتتاعى شەبەرلىكتەرىن ءتۇسىپ, وزىعىن ۇيرەنۋ, ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ ءبىر باسقا. ويتكەنى, بۇل وپەراتسيالاردىڭ بارلىعى دا قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەرمەن بىرگە جاسالعانىن ايتۋ كەرەك. ال بارىنەن بۇرىن وسى وتا جاسالعان ناۋقاستار وپەراتسيادان كەيىن وزدەرىن بىردەن وتە جاقسى سەزىنگەن. قازىرگى كۇنى ولار اتتاي شاۋىپ, ۇيلەرىنە قايتىپ تا كەتىپتى. ءبىز ءۇشىن مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ, وقۋلاردىڭ كەرەگى وسى, ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعىنىڭ تەز تۇزەلگەنى, ايىعىپ, قاتارعا تەز قوسىلعانى, دەيدى «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى سەرىك اقشولاقوۆ. بۇل رەتتە الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان ءوز سالاسىنىڭ مامان دارىگەرلەرى ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسىپ قانا قويماي, وزدەرىندەگى جاڭالىقتارىن ورتاعا سالعان. ونىڭ وزەگى اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ گيپپوكرات انتىنا ساي وزگەگە كومەگىم ءتيسىن دەگەندەي, ءوز بىلگەندەرىن وزگەلەرمەن جاسىرماي اشىق بولىسەتىندىگىندە بولىپ وتىر. سەرىك اقشولاقوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇلار دا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان اتاقتى ماماندار كەلەتىن بولعاندىقتان, وسى قالاي دەگەن ياعني, سىرقاتى اۋىرلاۋ, قولداعى ەم-دومعا كونە قويۋى قيىنداۋ ناۋقاستاردى ىرىكتەپ العان. سونداي ۇزىن سانى 25 ناۋقاستى جوعارىدا اتالعان الەمنىڭ ءار شالعايىنان كەلگەن شەتەلدىك دارىگەرلەر جابىلا قاراپتى. ولار ناۋقاستاردىڭ تۇسىنىكسىزدەۋ دەگەن دەرتىن تاپ باسىپ ايتسا كەرەك. ارينە, مۇنداي كەڭەستى ەندى باسقا ەشكىمنىڭ بەرە الماسى انىق. سوندىقتان بىرنەشە ناۋقاستاردى جابىلا قاراعان دارىگەرلەردىڭ كەڭەسى ولاردى الداعى ۋاقىتتا ەمدەۋ بارىسىندا دۇرىس باعىت ۇستانۋعا كومەگىن تيگىزەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە ءبىر ناۋقاستى بىردەن بىرنەشە ەلدىڭ پروفەسسورلارى تەگىن قاراپ, قۇندى كەڭەس بەرە الدى. دەمەك, وسى ناتيجەلەرگە وي جۇگىرتە قاراساق, مۇنداي دارەجەگە ياعني, وسىنداي جەتىستىككە جەتكەن ەل دە بار, جەتپەگەندەر قانشاما دەمەكپىز. وزىمىزگە كورشىلەس كەيبىر ەلدەردىڭ ادامدارىنا مۇنداي جاعداي جاساۋ تۇستەرىنە دە ەنىپ كورمەگەنى انىق. ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى ال وسىنشاما قۋاتتى, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ماماندارى نەلىكتەن قازاقستانعا ات باسىن بۇرىپ, سونشالىقتى تەگىن قىزمەتتەرىمەن ءبولىسىپ جاتىر دەگەن ويدىڭ دا ىركىلىپ قالاتىنى بار. سوندا بۇعان ناقتى جاۋاپتى «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى سەرىك قۋاندىق ۇلى اقشولاقوۆ ەلباسىنىڭ اتىمەن بايلانىستىردى. ەگەر قازاقستاندا وسىنداي ءار بولمەسى ات شاپتىرىم كەڭ سارايداي ساۋلەتى مەن ءمانى جاراسقان عيمارات سالىنباعاندا, ونىڭ ءىشى الەمدەگى ەڭ وزىق مەديتسينالىق جابدىقتارمەن, ماماندار كەرەك-جاراقپەن تۇگەل قامتاماسىز ەتىلمەگەندە, كەز كەلگەن قيىن وپەراتسيالاردى جاساۋعا تولىق مۇمكىندىك قاراستىرىلماعاندا, نەيروحيرۋرگيا سالاسىنداعى ماماندارىمىز شەتەلدەن وقىپ, جەتىلىپ كەلمەگەندە, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نە كەرەكتىڭ بارلىعى جاسالماعاندا, ءسويتىپ شەتەلدىكتەرمەن يىق ءتۇيىستىرىپ تۇرماعاندا, قازىرگى جاعداي ارمان كۇيىندە قالا بەرەر ەدى. سوروكو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەيرورەنەموتولوگياسىن باسقاراتىن پروفەسسور شاكيرو: ء«بىزدىڭ بۇل ەلگە قىزىققانىمىز, وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ءبىر مەزگىلدە يزرايلگە قازاقتىڭ جۇزدەن استام دارىگەرلەرى وقۋعا كەلدى. ولاردىڭ بارلىق شىعىنىن ۇكىمەت كوتەرىپ العان. مەملەكەت تاراپىنان مۇنداي قامقورلىقتى مەن بۇرىن-سوڭدى كورگەنىم جوق. جانە الگى وقۋعا كەلگەن دارىگەرلەردىڭ 90 پايىزى جاستار» دەپ, تاڭ تاماشا قالعان. سودان الگى پروفەسسور قازاق جاستارىنىڭ بىلىمگە دەگەن وراسان قۇشتارلىعىن بايقاپ, قازاقستاندا نە بولىپ جاتىر ەكەن دەپ شىن مانىندە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەكەن. دەمەك, نەيروحيرۋرگيا سالاسىنا ەلباسىنىڭ وسىنشالىقتى وراسان جاعداي تۋعىزعانىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك قاۋىمداستىقتار اراسىندا زور بەدەلگە يە بولدىق. ءسويتىپ, ماسەلەن 70 جىلدىق تاريحى مەن تەرەڭ ءىلىمى بار رەسەيلىك بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مول تاجىريبەسى, سول سياقتى نەيروحيرۋرگيا سالاسىنىڭ قالىپتاسقانىنا سەكسەن, توقسان جىل تولعان ەۋروپا ءبىلىمى وزدىگىنەن كەلىپ ەلىمىزگە قۇيىلىپ جاتىر. بۇل 20 جىلدا جەتكەن ەلباسىمەن بىرگە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ناقتى جەمىسى. «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسى ورىندالۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى. ءسويتىپ, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شاكيرو سەكىلدى پروفەسسورلار ەندى قازاقتىڭ توپىراعىنا ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت اياق باسىپ ۇلگەردى. ال وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ نەيروحيرۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ ياعني, ميدىڭ قان تامىرلارىن ەمدەيتىن ورتالىقتىن قۇرىلعانىنا ءۇش-اق جىل تولعانىن ەسكەرگەن ءجون. سوعان قاراماستان, نەيروحيرۋرگيا سالاسىنا بايلانىستى شەتەلدىك وزىق ويلى ماماندار قازاقستاندىقتارعا بىرگە جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنىپ وتىر. جالپى, مەديتسينالىق سالادا عىلىمنىڭ شىڭىنا شىققان, ءبىلىمنىڭ ءنارىن يگەرگەن, ۇلكەن دارەجە, اتاقتارعا قول جەتكىزگەن بىلىكتى ماماندار, ەندى سول بارلىق جيعان ىلىمدەرىن وزگەلەرمەن ءبولىسۋدى ءجون كورەدى. وزىق ويلى ادامدار اراسىندا مۇنداي ءداستۇر بۇرىننان قالىپتاسقان. سونداي ىزگىلىكتىڭ قازاقستاندا دا نۇر شاشۋىن ولار قالاپ وتىر. سەبەبى, قازىردىڭ وزىندە وزدەرىمەن يىق تۇيىستىرۋگە جاراپ قالعان ەلدىڭ ەرتەڭى, ولاردىڭ عىلىمى مەن ءبىلىمى وراسان شارىقتايتىنىن اڭعاردى. جالپى, دۇنيەجۇزىلىك نەيروحيرۋرگتەر اراسىنداعى بىرلىك جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەن. ولار قاي ەلدىڭ بۇل سالاداعى عىلىمى مىقتى, سونى ارالارىنا تەز الىپ, ودان ءارى دامۋىنا قولداۋ كورسەتەدى. ماسەلەن, سەرىك قۋاندىق ۇلىنىڭ ءوزى تالاي ەلدىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگتەرىمەن تانىس ەكەن. سولارعا كەز كەلگەن ۋاقىتتا حابارلاسا قالعاندا, ولاردىڭ بىردە-ءبىرى ۋاقىتتارىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, كەڭەس بەرۋدەن تارتىنىپ كورمەگەن. بۇل, ارينە, ءبىر جاعىنان شەتەلدىكتەردىڭ دە كىممەن حابارلاسىپ تۇرعانىن بىلگەندىكتەن بولسا كەرەك. بۇل جولى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە الەمنىڭ 22 ەلىنىڭ نەيروحيرۋرگتەرى جينالدى. ال وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقش-تا دۇنيەجۇزى نەيروحيرۋگتەرىنىڭ سەزى وتكەندە وعان 40 ەلدەن وكىل كەلدى. بىراق ول اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي سەزد ەدى, ال قازاقستانداعى ءدارىس الۋ كونفەرەنتسياسى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي وقۋلار ءار ەلدىڭ ءوز ايماعىنا قاراي وتكىزىلەدى. اقش, ەۋروپادا ءوز ايماعىنا قاراي ەلدەردەن وقۋعا جينالادى. دەمەك, قازاقستاندىق دارىگەرلەر ءوز ايماعىن تۇتاس قامتي الىپ, قازىرگى مۇمكىندىك قارقىنىنا وراي ورتالىق ازيادا جەتەكشىلىككە اينالا الاتىنى ءسوزسىز. وعان تاعى ءبىر دالەل, بىزبەن كورشىلەس ەلدەر مي اۋرۋلارىنا ۇشىراعان ناۋقاستارىن ەمدەتۋگە قازاقستانعا ارنايى جىبەرەدى. الدىن السا امال كوپ نەيروحيرۋرگيا وتە كۇردەلى سالا بولعاندىقتان, وندا قىزمەت ەتەتىن ماماندار دا وتە جوعارى ءبىلىمدى بولۋى كەرەك. اۋرۋى ابدەن اسقىنعان ناۋقاستار دا جوق ەمەس. اسىرەسە, جايباسارلىققا سالىنىپ مي ىسىگىنىڭ اۋرۋىن اسقىندىرىپ العان ادامدارعا تەز ارادا ساۋىعىپ كەتەتىندەي ەم جاساۋ قيىن. سوندىقتان مۇنداي اۋرۋ تۇرىنە شالدىققان ناۋقاستاردى دەر كەزىندە قاراسا, ولارعا تۇگەل دەرلىك ەم جاساۋعا بولادى, دەيدى س.اقشولاقوۆ. ادامدار كوبىنە ءوز اۋرۋىن ءوزى جاسىرىپ, ۋاقىت وتكىزىپ الادى. ماسەلەن, مي ىسىگىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى رەتىندە باس اۋرۋى, باس اينالۋى, كوزدىڭ بۇلدىراۋى, سەكىلدى وزگە دە كوپتەگەن كورىنىستەرىن ايتۋعا بولادى. الايدا ءبىزدىڭ ادامدار وسىنىڭ وزىنە ءمان بەرمەي ەكى, ءۇش جىلداپ ءجۇرىپ الادى. بىراق ورتالىققا قانشا ناۋقاس كەلسە دە دارىگەرلەر ونىڭ ءبارىن دە ەمدەۋگە ءتيىس. الايدا, كەيىنگى جاعدايلارعا بايلانىستى ول ناۋقاستىڭ كۇتىمى قانداي دارەجەدە ساقتالاتىندىعى دا جاسالعان ەمنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بولعاندىعىن انىقتايتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان ەلباسىمىز جولداۋىندا اتاپ وتكەندەي, قازىرگى كۇنى الدىمەن اۋرۋدى بولدىرماۋدىڭ جولىن قاراستىرۋ قاجەت. الدىن الۋ شارالارىن قولعا الىپ, كەز كەلگەن ادامنىڭ ءوز اۋرۋىن اسقىندىرىپ جىبەرمەۋى ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە دەگەندەي, نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى وسى باعىتتا دا ىلگەرى قادام جاساپ ۇلگەردى. ولار ەندى قاۋىپتى دەرتتىڭ قايدان باستاۋ الاتىنىن بىلەتىندىكتەن, تومەنگى بۋىنداعى دارىگەرلەرگە اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ جولدارىن ۇيرەتۋى ءتيىس. ەگەر ناۋقاستان جوعارىداعىداي بەلگىلەر انىقتالسا, بۇل مي ىسىگىنىڭ العاشقى كورىنىستەرى, سوندىقتان ولاردى سول مەزەتتە نەيروحيرۋرگيا امالدارىمەن تەكسەرۋدىڭ شارالارىن قاراستىرۋ قاجەت ەكەندىگىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك. سوندا عانا كوپتەگەن ناۋقاستىڭ ءومىرى ساقتالادى. ال جەرگىلىكتى جەرلەر ءۇشىن نەيروحيرۋرگتەردى دايىنداۋ ءىسىن «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى» ءوز موينىنا الىپ وتىر. ويتكەنى, مي ىسىگىنىڭ ءوزى بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى. قاتەرلى ىسىك, قاتەرسىز ىسىك دەگەندەي. سول قاتەرلى ىسىكتىڭ ءوزى ءتورت دارەجەگە بولىنەدى. قاتەرلى ىسىكتىڭ ءۇشىنشى, ءتورتىنشى دارەجەسىندەگى ناۋقاستار ءومىرىن ايلاپ سوزۋ عانا قولدان كەلەدى. قاتەرسىز ىسىكتەردىڭ كوبى جازىلىپ كەتەدى. قان تامىرلارىمەن اۋىرعان ناۋقاستاردى تۇگەل دەرلىك ساۋىقتىرىپ شىعارامىز, دەيدى ماماندار. ولارعا بۇرىنعىداي مۇگەدەكتىك دەگەن بەرىلمەيدى. ويتكەنى, بۇزىلىپ, جارىلىپ تۇرعان قان تامىرلارىن وتا جاساپ قايتا قالىپتاستىرعاننان كەيىن ادام دەنساۋلىعى دا بۇرىنعى قالپىنا ورالادى. ارينە, دارىگەرلەر ارالاسقانعا دەيىن ول ادام ينسۋلت السا, وندا وعان مۇگەدەكتىك بەرىلەدى. بىراق الدىن الا ەمدەۋ ينسۋلتقا سوقتىرتپاۋ جولى. ءتۇيىن ارينە, ەلىمىزدىڭ نەيروحيرۋرگياسى ءالى جاس. جاس تا بولسا جوعارى جەتىستىككە جەتىپ جاتقانى جان جادىراتادى. جوعارىداعىداي وقۋ كونفەرەنتسيالارىن ءجيى ۇيىمداستىرىپ, الەمنىڭ ەڭ وزىق ەلدەرىنىڭ نەيروحيرۋرگياسىنان ءتالىم-تاربيە الۋ وتە قاجەتتى ءىس. الدا تۇرعان اۋەلگى مىندەت الەمدىك جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ مەن جاڭا وتا جاساۋدىڭ امالدارىن ۇيرەنۋ ەدى, قازىر اتالعان ورتالىق ماماندارى مۇنى جۇزەگە اسىرعان سەكىلدى. ەندىگى مىندەت ءبىلىم الۋدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ بولىپ وتىر. سوندىقتان قازاقستان دۇنيەجۇزى نەيروحيرۋرگتارىن وقىتا الادى دەۋ ءالى ەرتەرەك شىعار, دەگەنمەن جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شەتەلدىك ءىرى نەيروحيرۋرگ ماماندارىمەن ەلىمىزدە بىرگە ءبىلىم بەرۋ بارىنە پايدالى بولارى انىق. وعان ەلىمىزدىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. نەيروحيرۋرگيا سالاسىندا ءۇش ءىرى ياعني دۇنيەجۇزى نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ سەزى, ەۋروپالىق نەيروحيرۋرگتەردىڭ سەزى جانە ازيا ەلدەرى نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ كونگرەسى بار. وسىعان وراي, – دەيدى سەرىك قۋاندىق ۇلى, – 2014 جىلى بۇكىلازيالىق نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ ونىنشى كونگرەسىن استانادا وتكىزەتىن بولىپ كەلىستىك. وعان كەلىسىمگە كەلۋ دە وڭاي بولماعان كورىنەدى. جەتى بىردەي مەملەكەت اتىنان نەيروحيرۋرگتەر ورتالىقتارى اتالعان كونگرەستى ءوز ەلىندە وتكىزۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرىپتى. سارالاۋ جاسىرىن تۇردە جۇرگىزىلگەن. اقىرى قازاقستاندىقتار جەڭىپ العان. بۇل وتە ۇلكەن شارا, وعان ازيا ايماعىنان تۇگەل جينالادى. دەمەك, دايىندىق شارالارى بۇگىننەن باستالۋى كەرەك. مىنە, وسى ورايدا بۇعان ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ ءارى كومەك بولىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر دەگەن ءسوز. ويتكەنى, جالعىز نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ اتالعان كونگرەستى وتكىزۋگە شاماسى جەتپەيتىنى بەلگىلى. وسىدان ءتورت اي بۇرىن سەرىك اقشولاقوۆتىڭ گەرمانيادا بولعانى بار. سوندا وعان نەمىس ارىپتەستەرى جاڭادان ويلاپ تابىلعان سۋ جاڭا مەديتسينالىق قۇرىلعىنى كورسەتەدى. قازاقستاندىق پروفەسسور اسپاپتىڭ كەرەمەت مۇمكىندىگىن تەز اڭعارىپ, ونى ءوز ەلىندە تاجىريبەدەن وتكىزۋدى ۇسىنادى. سول جەردە ءوزى قۇرىلعىنى يگەرىپ تە الادى. بۇل سيقىرلى اسپاپتىڭ ەرەكشەلىگى سوندا, ول ميكروسكوپ پەن ەندوسكوپتىڭ بىرىكتىرىلۋىمەن سوڭعى كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر ارقىلى قان تامىرلارىن 30 ەسە ۇلكەيتەتىندىگىندە ەكەن. ال قولدانىستاعى ميكروسكوپتار تامىردى بار بولعانى 10-12 ەسە عانا ۇلكەيتە الادى. مىنە, وسى الەم ءالى ەستىپ, كورمەگەن اسپاپتى س. قۋاندىق ۇلى كەشەگى ەلىمىزدە وتكەن كونفەرەنتسيا كەزىندە شەتەلدىك مىقتى دەگەن نەيروحيرۋرگتەر الدىندا سىناقتان وتكىزەدى. ول ج ۇلىن ىشىندەگى ىسىككە وتا جاسايدى. ناتيجەسى وتە جوعارى بولدى. سوندا بۇل جەتىستىككە رەسەيدەن, جاپونيادان, ءۇندىستاننان كەلگەن ءىرى پروفەسسورلار تاڭ تاماشا قالىپ, اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمدى. ويتكەنى, ولاردا مۇنداي اسپاپ جوق, كورگەن دە ەمەس جانە ونى قالاي قولدانۋ قاجەتتىگىن دە بىلمەيدى. ءسويتىپ, قازاقستاندا بىلگىر عالىمنىڭ بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا سۋ جاڭا اسپاپ ارقىلى جاسالعان وتا ناتيجەسى ەل نەيروحيرۋرگياسىنىڭ وزىق ەلدەردەن بىردە ءبىر كەم ەمەس ەكەندىگىن جانە كەلەشەگى مۇنان دا زور ەكەنىن الەمگە تاعى ءبىر ناقتىلاپ بەردى. الەكساندر تاسبولاتوۆ.