جاقىندا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ ءجونىندەگى اگەنتتىگى (تمرا) مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمدىگى تاريف ساياساتى ارقىلى ايماقتىڭ ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ, ەنەرگيا رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جەتىلدىرۋ جونىندە كەڭەيتىلگەن كەڭەس وتكىزدى. وندا نەگىزگى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋشى «پاۆلودار ەنەرگو» اق, «قازاقستان ءالليۋمينيى» اق جەو-1, «پاۆلودار – ۆودوكانال» جشس كاسىپورىندارىنىڭ 2010 جىلعى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەرىنىڭ ورىندالۋى جونىندەگى ەسەپتەرى تىڭدالدى جانە كەڭىنەن تالقىلاندى.
وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر جاي بار. وبلىس باسشىلىعى, الدىمەن وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ, سونداي-اق تمرا باسشىسى نۇرلان الدابەرگەنوۆ بۇعان دەيىن دە وبلىستاعى ەنەرگەتيكا جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كاسىپورىندارى باسشىلارىمەن تالاي رەت باس قوسىپ, ولاردىڭ ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاريفتەرىنە بايلانىستى جۇمىستارىمەن تانىسىپ, ەسەپتەرىن تىڭداعان ەدى. بۇگىنگى جينالىس ءبىر جاعى سول جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋ دەسە دە بولعانداي.
بۇل وبلىستا ءبىرشاما جوعارى ءتاريفتى بەلگىلەپ, قۋات, جىلۋ جانە سۋ وندىرۋشىلەردىڭ وندىرىسكە ءوز ينۆەستيتسيالارىن سالۋى جانە ونى تۇتىنۋشىلارعا بارىنشا اشىق كورسەتىپ وتىرۋى, ۇنەمدەۋگە ايرىقشا ءمان بەرىلۋى جاقسى ناتيجەلەرىن بەردى. باعانى قايتا-قايتا وزگەرتە بەرمەي, تۇراقتى ەتۋ ىزدەنىسكە جول اشتى. تۇتىنۋشىلار دا, ءوندىرۋشىلەر دە ۇنەمدەۋدىڭ جولىن ىزدەدى. تاۋلىكتەردىڭ مەرزىمدەرىنە بايلانىستى تاريفتەردى ءارتۇرلى بەلگىلەۋدىڭ ارقاسىندا عانا وتكەن جىلى 248 ميلليون كۆت/س ەلەكتر قۋاتى ۇنەمدەلدى. بۇل حالىق پايدالانىلاتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ 2,3 پايىزى دەگەن ءسوز. ايتپەسە 62 مىڭ توننا كومىر, ءۇش ميلليارد تەڭگەدەي حالىق قارجىسى ۇنەمدەلدى. سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ جولىنداعى ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا 36,5 ميلليون تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەلىپ, ودان 1,63 ميلليارد پايدا تۇسكەن.
قازىر ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ سالاسىندا ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمە دەگەن ۇعىم قالىپتاسىپ وتىر. ونىڭ نەگىزىندە ينۆەستيتسيالىق تاريف جاتىر. رەسپۋبليكاداعى بارلىق بازالىق ايماقتىق ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالار ينۆەستيتسيالىق تاريفتەرگە كوشىرىلگەن. ايتالىق, بيىل ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋ جانە ءبولۋ سەكتورىنا 17 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, ونىڭ تولىق يگەرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. مۇنداي مىندەتتەمە قابىلداعان كاسىپورىنداردىڭ ءسوزدەرىنە ىستەرى ساي ەكەنىن ايتقان ءجون.
ايتالىق, «پاۆلودارەنەرگو» اق 2010 جىلى پاۆلودار قالاسىندا ەكى جەو-نى جانە ەكىباستۇزدا ءبىر جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن جاڭارتىپ, جەتىلدىرۋگە 5 ميلليارد 425 ميلليون تەڭگە جۇمساۋعا مىندەتتەنسە, ونى اسىرا ورىندادى. ونىڭ ىشىندە, بولىنگەن قارجىنىڭ 71 پايىزى جاڭا نىساندار قۇرىلىسىنا جۇمسالدى. بۇل اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جيناقتاۋشى قۋاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تمرا باسشىسى ن.الدابەرگەنوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇرىن قۋات وندىرەتىن كاسىپورىندار باعانى ءۇستى-ۇستىنە ءوسىرىپ, حالىقتان تۇسكەن قارجىنى قايدا جۇمسالىپ جاتقانىنا ەسەپ بەرمەيتىن. ەندى ەسەپ بەرىپ وتىرادى جانە كۇنى بۇرىن بەلگىلەنگەن باعانى وسىرۋگە قاقىسى جوق. سونىڭ ارقاسىندا بۇل كاسىپورىندار بارلىق نارسەنى ۇنەمدەۋگە ونىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋگە ءماجبۇر. ەگەر قۋات وندىرەتىن كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار وزدەرىنىڭ كەلىسىلگەن ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي الماسا, وندا ايىپ تولەيدى.
قازىرگى ۋاقىتتا تابيعي مونوپوليالار جانە نارىقتى رەتتەۋ تۋرالى جاڭا زاڭ ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. سوعان سايكەس ءوندىرۋشى كاسىپورىندار مەن تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, ءبىر-بىرىنە جاۋاپكەرشىلىگى جىكتەپ كورسەتىلەدى. اسىرەسە بۇل ەنەرگەتيكا سالاسى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى بولماق. مۇندا ءوندىرۋشىلەر نەگىزىنەن مونوپوليستەر. ەندى ولار دا تۇتىنۋشىلار الدىندا ەسەپ بەرۋگە, ءوز جۇمىستارىن اشىق كورسەتۋگە مىندەتتى بولماق. بۇل – ۇنەمگە, تيىمدىلىككە اپاراتىن جول.
تۇتىنۋشىلاردىڭ تولەمى – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتى جاقسارتۋعا سالىنعان ينۆەستيتسيا. ونى كاسىپورىن مونوپوليستەر بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىپ, ءوزىنىڭ دامۋىنا دا, تۇتىنۋشىلارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتى جاقسارتۋعا دا جۇمساۋعا ءتيىس.
پاۆلودارداعى كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ, جالپى ماماندار مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, تاريفتەر ءارقاشاندا وسە تۇسەدى. ونسىز بۇل قىزمەتتى جاقسارتىپ, جاڭا دارەجەگە كوتەرۋ ءمۇمكىن ەمەس. اڭگىمە سول ءتاريفتى ورىنسىز وسىرە بەرمەي, بەلگىلەنگەن تولەمدى وسى سالاعا بولىنگەن ينۆەستيتسيا رەتىندە پايدالانۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلار دا ءوز تاراپىنان قۋاتتى بارىنشا ۇنەمدى پايدالانۋ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋگە ءتيىس. ونىڭ ءبىر جولى – ءارتۇرلى تاريف ءجۇيەسىن ەنگىزۋ. رەسۋرستاردى, قۋاتتى قالاي بولسا سولاي جۇمساۋ زامانى وتكەن.
پاۆلودارلىق ەنەرگەتيكتەردىڭ تاجىريبەسى قۇپتاۋعا تۇرارلىق. ول بۇكىل ەلىمىزدە ءورىسىن تاپسا, يگى ءىستىڭ ناتيجەسى قوماقتانا تۇسەدى.
ماماديار جاقىپ.